TEMBANG PANGKUR

0

 TEMBANG PANGKUR 

Tembang pangkur inggih menika salah satunggaling jinis tembang macapat ing basa Jawi ingkang asalipun saking tembung mungkur ingkang tegesipun mundur, ngadohi, utawi lunga.

Watak Tembang Pangkur mujudake nuansa pitutur (pitutur), paseduluran lan katresnan. Kathah ingkang negesi tembang macapat pangkur minangka tembang Jawi ingkang nyebataken babagan tiyang ingkang sampun sepuh, tiyang menika wiwit mundur utawi mundur saking perkawis kadonyan.

Mula akeh tembang macapat pangkur kang isine pitutur marang generasi mudha. Tembang Pangkur nduweni Guru Gatra: saben bait 7 larik (tegese tembang Pangkur iki ana 7 larik utawa larik).

Guru wilangan tembang pangkur, yaiku: 8, 11, 8, 7, 12, 8, 8 (Tegese larik kapisan cacahe 8 gatra, larik kapindho cacahe 11 gatra, lan sapiturute), lan Guru lagune Tembang Pangkur, yaiku: a, i , u, a, u , a, i (Tegese larik kapisan wekasane aksara swara a, larik kapindho wekasane aksara swara i, lan sapanunggalane).

Tembang pangkur utawa mungkur uga bisa ditegesi tembang kang nggambarake upaya manungsa kanggo nyingkirake rasa nesu utawa hawa nepsu kang ngrusak jiwa. Ing rerangkening jinis macapat, tembang pangkur nduweni guru gatra pitung larik/larik. Tembang pangkur nduweni guru wilangan 8, 11, 8, 7, 12, 8, lan 8. Kajaba iku, tembang pangkur nduweni guru lagu a, i, u, a, u, a, lan i.

Tembang Pangkur nduweni watak gagah, perwira, semangat, gagah prakosa, sregep, lan manteb ing ati ngajak wong kanggo nyiapake masa depan. Mula wong Jawa kerep nggunakake tembang pangkur minangka pidhato utawa pitutur kang diandharake kanthi rasa tresna. Tembang pangkur uga digunakake kanggo ngandharake rasa tresna marang anak, pasangan urip, Gusti, lan alam semesta. Adhedhasar pangertosan kasebut, tembang pangkur mulangake supaya bisa nyingkiri sipat ala manungsa kayata

durjana, murka, dengki, srei, dora, iren, dahwen, panasten, open, kumingsun, jail, methakil, mbesiwit, lunyu, genjah, nyumur gumuling, dan mbuntat ari.




Pangkur dening : KGPA. Mangkunagara IV, Wedhatama.

Sekar Pangkur kang Winarna,

Lelabuhan kang kangge wong aurip,

Ala lan becik punika,

Prayoga kawruhana,

Adat waton punika dipun kadulu,

Miwah ingkang tatakrama,

Den kaesthi siyang ratri

Tegese :

Tembang Pangkur yang diceritakan,

Pengabdian yang berguna untuk orang hidup,

Jelek dan baik itu,

Sebaiknya kamu ketahui,

Adat istiadat itu hendaknya dilaksanakan,

Juga yang berupa tata krama,

Dilaksanakan siang dan malam.


Mingkar-mingkuring angkara,

Akarana karenan mardi siwi,

Sinawung resmining kidung,

Sinuba sinukarta,

Mrih kertarto, pakartining ngelmu luhung,

Kang tumrap neng tanah Jawi,

Agama-ageming aji.

Tegese :

Disingkur oleh angkara,

Oleh karena puas dengan anak didik,

Dihiasi nyanyian yang resmi,

Disambut diselamatkan,

Agar selamat, budi pekerti ilmu luhur,

Bagi orang tanah Jawa,

Agama adalah pedomannya.


Kadiparan karsanira,

Andikane panembahan ing Giri,

Mung yayi kalawan ingsun,

Kang tumaraping nawala,

Kinen milih wadhah lawan isinipun,

Pundhi ta ingkang kinarsan,

Yayi miliha kariyin.

Tegese :

Seperti tempat yang diinginkan,

Perkataan Panembahan Giri,

Hanya adik dengan ingsun,

Yang datang di hutan,

Disuruh memilih wadahnya atau isinya,

Uanglah yang diinginkan,

Adik milihlah dahulu.


Gara-garane manungsa

Akeh bendu kang krasa nggegirisi

Kurban jiwa raga tuhu

Mila samya han jaga

Reboisasi, tanem tuwuh iku perlu

Kanggo hang kreseping tuya

Muga bisa a lestari

Tegese :

Karena manusia

Banyak nafsu yang terasa menakutkan

Korban jiwa raga yang nyata

Maka mari menjaga

Reboisasi, tanam tumbuh itu perlu

Untuk menjaga resapan air

Semoga bisa menjadi lestari


Sekar Pangkur kang Winarna

Lelabuhan kang kangge wong aurip

Ala lan becik punika

Prayoga kawruhana

Adat waton punika dipun kadulu

Miwah ingkang tatakrama

Den kaesthi siyang ratri


Deduga lawan prayoga

Myang watara reringa aywa lali

Iku parabot satuhu

Tan kena tininggala

Tangi lungguh angadeg tuwin lumaku

Angucap meneng anendra

Duga-duga nora kari


Miwah ta sabarang karya

Ing prakara kang gedhe lan kang cilik

Papat ikut aja kantun

Kanggo sadina-dina

Rina wengi nagara miwah ing dhusun

Kabeh kang padha ambegan

Papat iku aja lali


Kalamun ana manungsa

Anyinggahi dugi lawan prayogi

Iku watake tan patut

Awor lawan wong kathah

Wong degsura ndaludur tan wruh ing edur

Aja sira cedhak-cedhak


Pan wus watake manungsa

Pan ketemu ing laku lawan linggih

Solah muna-muninipun

Pan dadi panengeran

Kang apinter kang bodho miwah kang luhur

Kang sugih lan kang melarat

Tanapi manusa singgih


Tegese :

Tembang Pangkur yang diceritakan

Pengabdian yang berguna untuk orang hidup

Jelek dan baik itu

Sebaiknya kamu ketahui

Adat istiadat itu hendaknya dilaksanakan

Juga yang berupa tata krama

Dilaksanakan siang dan malam


Pertimbangan mana yang lebih utama

Serta mengukur akibat perbuatan, jangan dilupakan

Itu pedoman sejati

Jangan ditinggalkan

Bangun, duduk, berdiri, dan berjalan

Berbicara, diam, maupun tidur

Pertimbangan jangan ditinggalkan


Demikian juga dalam setiap pekerjaan

Baik perkara yang besar maupun perkara yang kecil

Empat hal itu jangan ditinggalkan

Juga pada setiap waktu sehari-hari

Baik siang atau malam, dalam urusan negara atau di pedusunan

Oleh karena itu bagi semua yang masih bernapas

Keempat hal tersebut jangan dilupakan


Jika ada manusia

Yang mengabaikan pertimbangan keutamaan

Itu tabiat yang tak pantas

Berbaur dengan orang banyak

Orang yang kurang ajar melantur tak mengerti perbuatan buruk

Janganlah engkau terlalu dekat

Pasti akan mencelakakan


Post a Comment

0Comments
Post a Comment (0)