KIDUNG RSI YADNYA
Kidung Rsi Yadnya adalah nyanyian suci keagamaan Hindu Bali yang dilantunkan khusus saat upacara Rsi Yadnya (persembahan tulus kepada orang suci, pandita, atau sulinggih). Kidung ini berisi doa penghormatan, permohonan restu, serta pujian agar upacara berjalan lancar. Kidung sakral ini diiringi dengan tetabuhan dan sesajen.
Secara umum, kidung untuk persembahan ini dapat berupa pemujaan kepada manifestasi Tuhan (seperti Kidung Dewa Yadnya) atau kidung khusus untuk memuliakan orang suci seperti Kidung Dwijendra Tatwa. Tembang yang sering dilantunkan meliputi Kidung Wargasari, Pupuh Sinom, atau Pupuh Ginada dengan lirik yang disesuaikan untuk memohon berkah spiritual.
Lantunan puji-pujian ini biasanya dapat ditemukan dan dipelajari melalui literatur kitab suci agama Hindu atau referensi Dharmagita.
Kidung Rsi Yadnya adalah nyanyian suci keagamaan (Sekar Madya) yang khusus ditembangkan untuk mengiringi jalannya upacara Rsi Yadnya dalam agama Hindu di Bali. Upacara Rsi Yadnya merupakan persembahan suci yang tulus ikhlas yang ditujukan kepada para Rsi, guru, dan orang suci (seperti Sulinggih, Pedanda, Pemangku) atas jasa-jasa mereka dalam menuntun umat kerohanian.
Lantunan kidung ini berfungsi untuk membangun suasana yang hening, sakral, dan memperkuat vibrasi kesucian selama ritual berlangsung.
Jenis Kidung Berdasarkan Tahapan Upacara
Penggunaan teks kidung tidak boleh dilakukan sembarangan karena disesuaikan secara spesifik dengan urutan atau jenis prosesi upacara :
1. Upacara Rsi Bojana
Upacara penghormatan dan pemberian hidangan suci kepada para pendeta/orang suci. Kidung yang umumnya digunakan meliputi:
- Wilet Mayura (Panawa): Tembang berlaras pelog yang paling sering digunakan.
- Bramara Sangupati: Kidung pelengkap untuk menghormati kedatangan orang suci.
- Palu Gangsa: Nyanyian pengiring ritual penyucian.
- Mayura Bawak (Pawarah Rsi Manu): Tembang yang memuat ajaran spiritual dari teks hukum Manu.
- Jayendria: Kidung suci berlaras pelog saih pitu.
- Dang Hyang Astapaka Stawa: Lagu pujian khusus untuk menghormati Dang Hyang Astapaka.
2. Upacara Diksa (Pewintenan Sulinggih)
Upacara penyucian diri tingkat tinggi bagi seseorang yang akan lahir kembali secara spiritual menjadi seorang Sulinggih (Pendeta).
- Rara Wangi: Kidung utama yang wajib ditembangkan saat prosesi penobatan atau penyucian calon diksita.
- Kawitan Wasi Sawit: Nyanyian sakral yang menuntun nilai-nilai Sewa Dharma (pengabdian keagamaan).
Karakteristik dan Makna Sastra
Setiap teks Kidung Rsi Yadnya memiliki ciri khas tersendiri yang membedakannya dari kidung panca yadnya lainnya:
- Isi Kandungan: Memuat ajaran filsafat hidup keagamaan, tata krama berguru (Aguru-guru), serta doa keselamatan untuk ketenteraman alam semesta.
- Sistem Nada: Mayoritas menggunakan Laras Pelog (terutama pelog saih pitu) yang menghasilkan melodi agung, tenang, sekaligus berwibawa.
- Pelestarian: Ajaran sastra vokal ini dipelajari dan diwariskan secara turun-temurun melalui tradisi Dharmagita (seni membaca/menyanyikan sloka dan kidung suci).
RIKALA MADWIJATI
RARA WANGI
1. Nihan polahing sang tatas wiku,
Nawang bhumi langit
Dija ento warangané
Punika tegakan wiku
Wulan surya lawan wintang
Sampun kawasne ring langit
Endi pamating ipun
Mwang riuriping banyu asri.
RIKALA MADWIJATI
DEMUNG RANGKESARI
1. Kunang sangerapi moksa jagatditha
Tan hentya ring Kabrahmacarya
Nimitaning rahayu
Pradnya sira prakerthi
Kadyangganing angsa
Wruh umilihi sangu
Asing suklani tineda
Amoga ya wredhéng hurip
Tanalyanika dharmasastra
Langgeng hurip ya swara nyuluh
2. Carmini sarira ragati mahardhika
Widya tan awidya
Sadiana ngruci tutur
Tanggap ring pradnya prekawi
Suguna ri kawekasan
Ring kawongani jugul
Prayascita pataka
Sidha klésaning runtik
Nirdosa nir wighna
Mukténg urip rahayu dirgahayuh
3. Ndah yéki ujaranang aji
Sarjawa dosa mangguh
Dama raga sulaksana
Dharma satya dana herih
Mwang tapa dharatih iku
Ksama tan titiksana
Mwang yadnya anasuya
Mangka wistaraning aji
Iniwaningati wus
Rwa welas kwéh ipun
4. Sang wruhing upaya sandhi catur jnana
Dirotsaha tan papihutang
Suka né ring yadnya ayu
Tan kawaséng manah brangti
Yadin cinédaning wang
Déning gineng dharma tuhu
Juga tan bangga bogan
Yadin sira pinuji
Santosa pratidina
Suksmang aji né karungu
RIKALA RSI BOJANA
WIRAMA ASWALALITA
1. Sira sang awéh sudana risirang dana dipa pasungnya nisphala tika
Ikang awuwus wareg sungana bojana tisaya nisphalanya marika
Kadi hudaning samudra papadanya nisphala hilang banyunya mapahit
Ikang upakra katrini taman prayoga pada nisphala ywa tulada
2. Tan hana sudharma manglewihani kasatyan usiran tekap para jana
Tan hana kawah manglewihani rikangmrta tilarakenekang alinyok
Hyanganala suryacandrayama bayu satya sira saksyaning tri bhuwana
Maran inamaskara hyang isanekanang bhuwana matya satya wacana
RIKALA RSI BOJANA
PUPUH BHRAMARA
1. Wiwékan sang mawéh dana
Tan sangkaning prih pamuji
Miwah tan sangkaning bangga
Mangda jati nulus kalis
Saking manah lascarya
Duaning gunan arta iku
Padanayang lan puponin
2. Pawéwéhé né utama
Tan saking akéh akidik
Yadin abedik pedana
Sida pacang mawoh utami
Yan mangene kesaratang
dyastun akéh tan paunduk
Sinah tan paguna wyakti
3. Réh tan ada kanerakan
Né langkungan ring puniki
Sang rawuh banget nyaratang
Kalud manuju idemit
Né sida nasti kaucap
Pada papa nraka ipun
Sareng sang mangrawos dehi
GEGURITAN INDIK RSI YADNYA
PUPUH GINANTI
1. Unteng Rsi yadnya katur
suksma bhakti ring sang resi
Ida ngicén kaweruhan
medana punia jati
swadarma umat ring jagat
mantuk maring sang sulinggih
2. Madwijati né kawuwus
utawi madiksa yukti
munggah saking walaka
dados Ida sang sulinggih
né patut guru nabénya
gelar malih keicénin
3. Swadarma Ida sang putus
adi guru loka niti
mamuja marep ring purwa
Siwa raditya kaésti
nunas rahayu ring Ida
mangda landuh jagat sami
RIKALA MADWIJATI
PUPUH SINOM
1. Yéning Ida sang Brahmana
Piagemé kasungkemin
Yogya melajah mahoma
Patut mapawéwéh malih
Paica aturan luwih
Seneng masucian laut
Ngajah lan dados nayaka
Sang mahoma lan samadi
Yogya kayun
Nampén paica haturan
2. Bratan Ida sang Brahmana
Roras katahnya sujati
Bacakan ipun punika
Dharma Satya Tapa Hrih
Wimatsaritwa Drthi
Titiksa lan dana milu
Dama miwah Anusaya
Ksama taler menyarengin
Jangkep sampun
Babratan sang Brahmana
RIKALA RSI BOJANA
PUPUH SEMARANDANA
1. Padéwasan sané becik
Kala medana punia
Pengawit suryané ngalérang
Né mwasta daksinayana
Miwah kalaning ngelodang
Pengawit surya puniku
Né mwasta utara yana
2. Sada sitimuka malih
surya bulané kepangan
manut sarasamuscaya
déwasané mahotama
déwasa madana punia
yan sida antuk manuwut
banget luwih pikolihnya
3. Patutnya masih ingenin
Kalaning mawéh pedana
Duwaning tan ja sabarang
Sang patut wéwéh pedana
Yan iwang antuk niwakang
Mingkin ring sang tan sadhu
Padanané tan paguna
Imajiner Nuswantoro

