ADIPATI KARNA ꦄꦣꦶꦥꦠꦶꦏꦂꦤ

0

 ADIPATI KARNA 

ꦄꦣꦶꦥꦠꦶꦏꦂꦤ



Imajiner Nuswantoro


Adipati Karna (nama kecil: Basukarna atau Raden Suryatmaja) adalah salah satu tokoh pewayangan yang paling termahsyur sebagai ksatria utama di pihak Korawa dalam perang besar Baratayuda. 


Asal-Usul dan Silsilah

- Orang Tua Kandung: Putra dari Dewi Kunti (putri Prabu Basukunti, raja Mandura) dengan dewa matahari Bathara Surya.

- Kelahiran Unik: Lahir melalui telinga (telinga/karna), kemudian dihanyutkan di sungai Gangga sebelum akhirnya ditemukan dan diangkat anak oleh kusir Adirata dan Nyi Radha di wilayah Petapralaya (berganti nama menjadi Basusena).

- Gelar & Wilayah: Diangkat menjadi raja/adipati di negara Awangga berkat dukungan sahabat karibnya, Prabu Duryudana (Korawa).

- Pasangan: Menikahi Dewi Surtikanti.

- Senjata Pusaka: Memiliki panah/keris sakti bernama Kunta Wijayadanu (atau Konta) yang diperoleh dari Bathara Indra. 


Karakter dalam Pewayangan

- Satria Utama: Dikenal memiliki sifat setia kawan yang luar biasa kepada Duryudana, serta menjunjung tinggi harga diri dan dharma seorang ksatria.

- Ajaran Moral: Kisah hidupnya diabadikan dalam Tripama (tiga teladan ksatria) oleh KGPAA Mangkunegara IV. 

- Akhir Hayat: Gugur pada hari ke-17 (atau ke-16 versi lain) dalam perang Baratayuda di tangan musuh bebuyutannya sekaligus saudara seibunya sendiri, yaitu Arjuna, menggunakan panah Pasupati setelah keretanya terjebak lumpur dan kutukan gurunya (Resi Parasurama) bangkit.




Adipati Karna

Adipati Karna yang nama lengkapnya Basukarna, adalah putra Dewi Kunti/Dewi Prita Putri Prabu Basukunti, raja Negara Mandura, dengan Bathara Surya. Karna lahir diluar perkawinan yang syah akibat kesalahan Dewi Kunti membaca mantera Aji Pameling ajaran Resi Druwasa. Atas kesaktian Bathara Surya, bayi Karna dilahirkan melalui telinga, hingga Kunti tetap perawan.

Bayi Karna kemudian dihanyutkan/dilarung ke dalam sungai Gangga dan ditemukan oleh Rada, sais/ kusir kereta kerajaan Astina.

Dari garis keturunan Ibu (Dewi Kunti), Karna mempunyai tiga saudara lelaki lain ayah. Mereka adalah ; Puntedewa, Bima dan Arjuna. Karna bersahabat baik dengan Prabu Duryudana, raja Negara Astina. Ia kemudian diangkat menjadi raja negara Awangga, sehingga lebih dikenal dengan sebutan Adipati Karna. Karna memiliki sifat perwatakan ; Pemberani, tahu harga diri, setia, prajurit ulung, teguh dalam pendirian. Ia juga dikenal dengan nama ; Suryatmaja, Suryaputra dan Aradea.

Selain sakti, Karna juga ahli mempergunakan senjata panah. Ia pernah berguru pada Resi Parasurama di pertapaan Daksinapatra, dan mendapatkan Aji Kalakupa serta Aji Naracabala.

Karna juga memiliki pusaka kadewatan, yaitu Kutang/rompi Kawacayuda dan Cincin Socamaningrat. Sedangkan pusaka yang dimilikinya adalah : Panah Kunta, pemberian Bathara Narada dan Panah Wijayacapa, dari Bathara Indra serta Keris Kiai Jalak.

Karna menikah dengan Dewi Surtikanti Putri Prabu Salya, dengan Dewi Setyawati, dan memperoleh 2 (dua) orang putra bernama ; Warsasena dan Warsakumara dari negara Mandaraka. Akhir riwayatnya diceritakan, gugur dalam perang Bharatayuda oleh panah Pasopati milik Arjuna.



Balada Sang Karno

(Dening : Moch. Nursyahid P)

Dhuh kowe sapa wanodya

netramu sumorot bening ngluluhake atiku

(banyu bengawan kang semu abang malerah

terus mili nggawa rereged lan sangkrah)


aku kunthi ibumu, dhuh ngger anakku

kang nglairake kowe tohing nyawaku

(rembulan njedhul seka waliking mendhung

bali lelayaran ing langit tumlalwung)


kowe apa kunthi ibune Arjuna mungsuhku

geneya ing wengi sepi iki keraya-raya teka mrepegi aku

kanthi tanpa cecala nganti gawe kagetku

(angin wengi sumiyut nampegi rai

nggawa ngambar aruming kembang melathi)


bener kandhamu ngger anakku

aku pancen uga ibune Arjuna

apa atimu isih rumangsa tidha-tidha

(Kunthi atine geter karo tumenga

banjur dipandeng suwe putrane kang wis jejer adipati Ngawangga


apa ngimpi ta aku iki

nampa nugraha kang tanpa pepindhan

ketemu ibuku kang wis murca tetaunan

sing bakal ngentas wong sudra padha papa dadi mulya tanpa wewangenan


awit seka keparenge dewa, aku lan kowe ketemu meneh, anakku

kanggo nyuntak rasa kangen lan kapang

sawise tetanunan mung kandheg ana rasa lan lelamunan

(wengi terus nggremet tumuju pusere

anak lan biyung padha ngumbar pangrasane dhewe-dhewe)

-dhuh, ibuku, kekasihku, ya pepundhenku

selehen astamu kang adhem pindha salju ana bathukku

kareben aku bisa nglalekake critane bayi abang

sing ditinggal biyunge ing pinggir bengawan


butheke kanggo nutupi isin lan wirang

tanpa ngelingi menawa katresnan kuwi regane larang


oh, aja ndedawa lara anakku

ayo enggal ndherekake ibu

bali kumpul karo kadang-kadang pendhawa

ninggalake korawa angkaramurka

kanggo memayu hayuning bawana

(Karno mandheg mangu karo sedhakep

ora keconggah ngampet katrenyuhan kang saya ngruket)


kasinggihan, aku bakal mundhi dhawuhmu ibu

nanging sawise aku penjenengan tuntun tekan tepis

wiringe bengawan kana

apa bakal ketemu biyungku kang wis murca sesidheman

yen mengkono rak kaya impen tengah wengi kang kecunthel tekane raina

kang mrusa lakune takdireing dewa bathara

sawise aku lan Arjuna wis kadhung dadi mungsuh bebuyutan


aja nambahi dosaku dhuh anakku

sanajan aku wis jejer ibune Pandhawa, nanging durung rumangsa mulya yen anakku

mbarep isih ngulandara

aku pancen biyung duraka kang wis nyelaki lairmu ing donya

mula gelema kowe angluberna sih pangaksama

lan tekaku mrene ora mung arep ngrangkul kowe

nanging uga kepengin nglungguhake marang jejer kang samesthine

(eluh trenyuhan ora bisa dibendung

muwuhi wengine saya tumlawung)


oh, ora bisa dhuh Kunthi ibuku

kasunyatan aku mung anak kusir Adirata kang sudra papa

kang ora kepengin ngranggeh kaluhuran sing ngliwati ukuran

taline katresnan kang wis dipunthes kanthi peksa

langka bisa bali mulih karana manising janji lan pangiming-iming

apa maneh mung dipameri runtuhing eluh kang wis kadaluwarsa

asor banget budiku ngaku-aku anake raja-raja sinatriya kang ambeg utama

mula lilakna aku bakal ayun-ayunan ing alaga karo Arjuna


dhuh anakku kang tuhu berbedu

geneya kowe nduwa penjaluke ibu

kaya wis pesthine dewa, aku kudu nyangga dosa tumekane pati

bibit kaluputan sing mung sawiji sawi

jebul ngrembaka dadi gedhe sundhul wiyati

bayi kang lair seka guwa garbaku

ditakdirake dadi mungsuh bebuyutan kadang-kadang dhewe

dhuh dewa dhuh bathara

banjuten jiwa raga kawula

(Kunthi nangis ngguguk ing antarane gebyaring lintang

pengarep-arep sakala ilang ing sungapaning bengawan)


dhuh ibuku kang daktresnani

aja kebangeten nelangsa penggalihmu

mung aku nyuwun puji pangestumu

muga-muga aku tansah manggih yuwana

senajan pesthine kudu ngakoni kaunggulane Arjuna

dadi bantening perang Baratayuda

dhuh ibu, apa garising urip kudu dakprusa klawan degsiya

kaya nalika lairku duk semana ditinggal ana pinggir bengawan ijen wuda


saengga kudu mecaki papa cintraka lawan wareg pangina

mula tinggalen ijen maneh aku anak kene tanpa tidha-tidha

kareben bisa ngantepi darmaning satriya tama

(Kunthi meh wae ambruk kapidara

klawan rereyongan banjur ninggalake bengawan

kadiparan nglari sesotya kang wis musna saka embanan)

(Antologi puisi 1940-1980, editor Suripan Sadi Hutomo)





Imajiner Nuswantoro 

Posting Komentar

0Komentar
Posting Komentar (0)