KIDUNG BUTHA YADNYA (PANGUNDANG BHUTA)

0

 KIDUNG BUTHA YADNYA (PANGUNDANG BHUTA)



Imajiner Nuswantoro


Kidung Bhuta Yadnya (Pangundang Bhuta) adalah nyanyian suci umat Hindu di Bali yang dilantunkan saat upacara Mecaru atau Bhuta Yadnya. Tembang ini berfungsi sebagai permohonan izin dan "undangan" kepada para Bhuta Kala (makhluk niskala) agar berkenan menerima caru atau sajen yang dipersembahkan, sehingga tercipta keharmonisan alam.

Kidung Bhuta Yadnya adalah nyanyian suci (sekar alit/kekidungan) yang dilantunkan saat upacara mecaru atau taur untuk menyucikan alam dan menyeimbangkan energi negatif (Bhuta Kala) menjadi positif.

Lirik yang sering dilantunkan pada bagian awal Pangundang Bhuta adalah :

Kidung Pangundang Ring Bhuta.

Basa Lumbrah Pupuh Jerum

Bhuta asih widhi asung

Caru pasajine reko

Genep saha upacara

Manut warna lawan ungguh

Sekul iwak pada bina

Olah-olahan sadulur. 


Tembang yang paling utama dan sering digunakan meliputi : 

1. Pupuh Jerum: Umum dipakai saat ritual mecaru untuk mengundang Bhuta Kala dan mengembalikan aura negatif menjadi positif agar tempat upacara menjadi bersih.

Pupuh Jerum adalah salah satu jenis sekar alit (kidung) yang umumnya dilantunkan dalam upacara keagamaan Hindu Bali, khususnya saat ritual Bhuta Yadnya (seperti Mecaru atau Taur). Tembang ini berfungsi sebagai sarana untuk mengundang, menetralisir, dan menyucikan unsur-unsur negatif (bhuta kala) agar kembali menjadi energi yang harmonis.

Kidung ini biasanya diawali dengan bait pemujaan :

Duh sira sang linepas prani,

Aywa kita alam-alam,

Pengpengen singitakena. 


2. Pupuh Ginada: Sering dilantunkan untuk memohon keselamatan dan kerahayuan alam semesta.

Pupuh Ginada Butha Yadnya adalah salah satu Sekar Alit (tembang macapat) Bali yang biasa ditembangkan saat upacara mecaru atau persembahan kepada Bhuta Kala. Pupuh ini terikat aturan padalingsa (jumlah baris dan suku kata) yang khas, serta menyampaikan makna penyucian dan menjaga keharmonisan alam semesta. 

Berikut adalah contoh lirik Pupuh Ginada yang sering dilantunkan dalam upacara Butha Yadnya : 

Bait 1:

Olas asih matur sembah,

singgih ratu maha muni,

butha yadnya ratu bawos,

mangden kasidan ngelantur,

ida rsi mangandika,

olas asih becikang ranak manerima.

Bait 2-5:

Lirik selanjutnya (Bait 2 hingga 5) mengisahkan tentang sejarah perjuangan, kejayaan, dan upaya menjaga keharmonisan di Bali melalui persembahan suci (Butha Yadnya). Tembang ini menekankan pentingnya ritual untuk menciptakan kedamaian dan keseimbangan, khususnya dalam menyambut wuku Dungulan. 


3. Pupuh Sinom (seperti Sinom Renganis): Digunakan sebagai pangastawa (pemujaan) untuk memohon kesucian dan keharmonisan. Kidung Butha Yadnya Pupuh Sinom merupakan bagian dari kesusastraan Bali (sekar alit) yang melantunkan tata cara dan makna persembahan suci kepada unsur-unsur alam dan makhluk bawahan (Bhuta). Teks ini sering dilantunkan dalam upacara besar agama Hindu Bali untuk memohon keselamatan dan menjaga keharmonisan alam semesta. 

Berikut adalah contoh lirik pembuka dari Pupuh Sinom yang membahas tentang pelaksanaan Panca Yadnya, di mana Butha termasuk di dalamnya : 


Sane mangkin kahaturang (8a)

Indik Panca Yadnya yukti (8i)

Panca maarti lelima (8a)

Yadnya korban sane suci (8i)

Maring Dewa pitra resi (7i)

Manusa lan Butha mungguh (8u)

Ngiring mangkin laksanayang (7a)

Saking manah ne sujati (8i)

Mangda patut sane mangkin kapilahang (12a) 


4. Pupuh Mijil: Sering ditembangkan pada bagian awal prosesi upacara untuk menghadirkan ketenangan.

Pupuh Mijil merupakan salah satu bagian dari sekar alit (tembang macapat Bali) yang sering dilantunkan dalam upacara keagamaan, termasuk rangkaian upacara Bhuta Yadnya. 

Berikut adalah lirik umum Pupuh Mijil yang sering digunakan sebagai kidung permohonan dan puji-pujian dalam ritual suci : 


Tuduh ida Sanghyang Widi

Ayu lawan kawon

Tatak mangdene tanggen kayune

Wireh ida mapaica hurip

Ring sang manumadi

Yogya ida sembah suwun


Bait di atas mengandung makna filosofis tentang mensyukuri anugerah kehidupan dan petunjuk Hyang Widhi dalam membedakan kebaikan dan keburukan selama prosesi upacara berlangsung. 


5. Pupuh Pangkur: Ditembangkan untuk mengiringi prosesi pembersihan lingkungan atau pelepasan (nyomya) Bhuta Kala.

Pupuh Pangkur dalam rangkaian upacara Bhuta Yadnya biasanya dilantunkan sebagai bagian dari pamendakan (penyambutan) atau saat mengundang para bhuta. Kidung ini berfungsi mengiringi persembahan caru agar tercipta keharmonisan alam semesta. 


Teks standar Pupuh Pangkur untuk upacara ini sering dimulai dengan kidung yang mengiringi keluarnya kukus arum (asap harum): 


Pamendakan sampun antar,

Kedabdabang pasepan medaging geni,

Asep menyan majegau,

Unem kalawan cenana,

Raris metu kukus petak kukus arum,

Ebek ring natar priyangan,

Ambunnyane mriksu mirit. 


Teks kidung sacral ini sarat akan makna filosofis. Pelantunannya bertujuan untuk mensucikan lingkungan upacara dan memohon keselamatan.





PUPUH JERUM


1. Tan ngéh  anamun turida

Salimur tan kasalimur

Prakerti abayéng dangu

Tumuwuh ta dadi wong

Rasa tan dadi ageman

Marmantra misréng kidung

Tan anuting pupuh basa

Pinahewa dé sang wiku


2. Ndan kaprascita ring gita

Kundang dé ya aran ipun

Taruna ring banjar kidul

Kang kumawi catur mangko

Kocapan iku undang déya

Mangulanjar gawén ipun

Kasih asih inéman éman

Kamban kara déning ibu


3. Kidung pangundang ring bhuta

Basa lumrah pupuh jerum

Bhuta asih widhi asung

Caru pesajiné reko

Genep saha upacara

Manut warna lawan lungguh

Sekul iwak pada bina

Lawan olah-olahan sadulur


4. Pangideran panguripan

Kangin panca putih mulus

Kaja siya barak mungguh

Kauh kuning pitu anggon

Kelod selem urip patpat

Manca warna tengah brumbum

Akutus panguripnya

Bhabutané manut lungguh


5. Kangin ring angin magenah

Kaja ring api umungguh

Ring tanahé sané kawuh

Kelod ring toya manongos

Ring embangé buta tengah

Malih sané bilang bucu

Anut urip lawan warna

Tongos babhutané karendung


6. Kaja kangin urup kutus

Yan ring warna rupa kwanta

Kelod kangin urip nemnem

Klawu warnanyané kawot

Kelod kawuh warna wilis

Asiki uripnyané tuhu

Kaja kawuh nasak gedang

Tatelu uripnya  tuhu


7. Babhutanyané kinucap

Préta pisaca aran ipun

Bhuta kala dengen rusuh

Ring durgamané manongos

Ring alas tukad segara

Ring pangkung-pangkung kredung

Genep sami siya warna

Kang inundang sida rawuh


8. Yan sira sampun hwus nadah

Gati prasama mawantun

Ungsi ungwani sowang mantuk

Aja amigna wong

Miwah mamigna yadnya

Asih kumasih satuwuk

Ngawe degdeg jagat raya


Jana pada manggih hayu



PUPUH GINADA


1. Kagét sampun abang wétan,

ngandika Ida Sang Resi,

amonto malu pragatang,

buwin pidan jalan sambung,

bapa merasa kirangan,

ngajak cening,

mabawos magagonjakan.


2. Cening apang masih maan,

sirep ajahan né jani,

adin cening I Sugata,

mangdén ngiring merem ditu,

bapa masih kuru negak,

jahan malih,

suba ngantin bapa ngarga.


3. Gelising carita kocap,

pada makolem digelis,

ajahan sampun semengan,

sang merem sami mawungu,

gelis masiram ngastawa,

Sang Hyang Rawi,

puputing saupacara.


4. Puputé manangkil muwah,

ring Ida Sang Maha Rsi,

misadyang pacang mamindah,

makadi ring sang ahayu,

sampun tangkil ring sang tapa,

matur pamit,

tan kirang ngawénang suka.


5. Pedanda raris ngandika,

bapa twara mrasa iying,

katinggal bahan idéwa,

kantun rumaket ring kayun,

nanging dyastu sapunika,

jani ngawit,

muruk nahan sakit belas.


6. Dumadak lantur mamarga,

tur énggal bwin teka mai,

nah kema cening morahan,

tekén I adi sang hayu,

apang da nto dadi cara,

crita gelis,

ring sang hayu pamit budal.


7. Tan panjang kacaritayang,

sang ninggal lan katinggalin,

pada sarat muwat unang,

kayunné ngalawan kayun,

méh malilit jroning rasa,

twara kaksi,

sok linuh ngendas diraga.


8. Pada duweg nanem rasa,

nanging ring aksi maciri,

kadi agni ring tabunan,

andusnya kanten makudus,

dyastu kayunné ngedetang,

nging dibibih,

kalis pangrawosé lagas.


9. Pamuput atep di tengah,

payu mablasan di sisi,

kadi pegat katik jarak,

getahnya enu mangatut,

gelising carita kocap,

wus mapamit

ring I Sugata tan lupa.


10. Raris matur I Sugata,

dumadak patinggal beli,

kadi pakésah Batara,

matinggalan teduh landuh,

munggi mangda sapunika,

sang ninggalin,

keni sané kaacepang.


11. Sasampun beli matinggal,

tityang pacang maca tulis,

tulisané jroning manah,

manah imbok sang hayu,

né rawit misi karangan,

solah beli,

sering pacang ngulgul tityang.


12. Sadurung beli mamarga,

paicain tityang gurit,

né mapupuh Smarandana,

dyastu pitung pada cukup,

né nyatwayang cakrawaka,

kala sedih,

tinggalin manuk déwata.


13. Nggih beli margi durusang,

ampura tityang ngulgulin,

sang hayu kanti kémengan,

bulak balik nabdab semu,

pongah kimudé madukan,

kanti kabilbil,

jantos kasép manyaruwang.


14. Sang Sucita kenyem nimbal,

nah jani beli ninggalin,

kéwala adi Sugata,

preténin sekaré harum,

mangdénnya digelis mekar,

medal sari,

né miyik mabur mimpungan.


15. Ring rawuh I tamblilingan,

malih apisan mariki,

mangdén napet panyambrama,

sekar kembang masari rum,

mangda wénten isatpada,

megat langit


ngeburang sari ngatut lawa.




Pupuh Ginada


1. Pamurwaning atur titiang

Ring Ida Hyang Saraswati

Pinaka sarining Tatwa

Mangda Ida ledang asung

Mapaica kaweruhan

Lamakane

Sida titiang mengaturang


2. Ne pacang mungguh ring Gita

Sang wiku luwih utami

Teleb Ida nangun tapa

Brahmana Keling kasengguh

Tuhu Ida pascat pisan

Ring sedaging

Sastra Aji makebehan


3. Mangkin Ida pacang lunga

Nyelehin lampah I Beli

Kocap maring Bali Dwipa

Sampun jenek madeg agung

Nanging Ida durung tatas

Jagat bali

Dija ke nika magenah


4. Wus Ida nyurya sewana

Digelis raris memargi

Manut bawose ring sunya

Kelod kangine kaduluh

Saget hana alas jimbar

Anak lingsir

Mesanekan marerepan


5. Kandugi raris nyumpena

Hyang Siwa ledang nedunin

Mawosang semeton Ida

Ring bali purwa malungguh

Gelgel pura maka ngaran

Budal raris

Mantuk maring Siwa loka


6. Sang Brahmana kapupungan

Ledang kayune tan sipi

Raris mengaturang sembah

Bhatara Siwa ke astu

Tuhu ratu lintang sweca

Titiang ngiring

Satitah singgih Bhatara





Imajiner Nuswantoro



Post a Comment

0Comments
Post a Comment (0)