Gajah Pados Kamenangan, Kancil / Pelandhuk, Pejah Ing Satengahipun
(Gajah sama gajah berjuang, pelanduk mati di tengah-tengah)
Gajah sama gajah berjuang, pelanduk mati di tengah-tengah.
Itu adalah pelesetan dari peribahasa klasik Melayu/Indonesia yang berbunyi "Gajah sama gajah berjuang, pelanduk mati di tengah-tengah".
Pepatah ini bermakna : jika dua pihak yang sama-sama kuat atau berkuasa saling berselisih (berkelahi), maka pihak yang lemah atau rakyat kecillah yang biasanya menjadi korban.
Maksud peribahasa "gajah melawan gajah" (atau dalam bahasa aslinya: gajah sama gajah berjuang, pelanduk mati di tengah-tengah) adalah apabila dua pihak yang berkuasa atau berpengaruh besar berseteru (berkelahi), rakyat jelata atau orang-orang kecillah yang menjadi korban.
Peribahasa yang populer di berbagai budaya nusantara ini menggambarkan penderitaan masyarakat kecil yang terjebak di tengah konflik para penguasa
Gajah Pados Kamenangan, Kancil (Pelandhuk) Pejah Ing Satengahipun
Piwulang Urip Bab Bebaya Padudon Para Sing Gadhah Kakuwasan
Ing salebeting kabudayan Jawi, kathah paribasan, bebasan, saha saloka ingkang ngemu piwulang luhur tumrap gesang bebrayan. Salah satunggaling unen-unen ingkang misuwur inggih punika:
"Gajah pados kamenangan kaliyan gajah, pelandhuk pejah ing satengahipun."
Tegesipun sanes namung nyariosaken bab kewan, ananging minangka pralambang bilih manawi para ingkang gadhah pangkat, drajat, kasugihan, utawi kakuwasan sami padudon, asring tiyang alit ingkang boten kagungan kalepatan malah dados korban.
Piwulang punika taksih sanget jumbuh kaliyan kahanan jaman samenika, ing pamaréntahan, politik, ekonomi, organisasi, perusahaan, dumugi lingkungan kulawarga.
Makna Filosofis
Gajah minangka pralambang kakuwasan, kaluhuran drajat, saha kekiyatan. Dene pelandhuk utawi kancil nggambaraken tiyang alit ingkang gesangipun prasaja, boten gadhah daya ageng kanggé nglawan kahanan.
Nalika kalih gajah sami padudon, satunggaling pelandhuk ingkang wonten ing antawisipun saged kemajeng, ketindhih, utawi pejah, sanajan boten kagungan lepat.
Piwulang punika maringi pepeling bilih padudon para elit asring ndadosaken kasangsaran tumrap rakyat alit.
Wujudipun Ing Gesang Padintenan
1. Ing Donya Politik
Nalika para politikus sami rebut pangkat lan kakuwasan, asring pembangunan mandheg, program rakyat kasilembana, lan masyarakat ingkang rumiyin ngantos-antos panguripan langkung sae malah dados korban.
2. Ing Donya Ekonomi
Manawi perusahaan ageng utawi para pangusaha sami saingan kanthi cara ingkang boten sehat, asring para pegawe alit ingkang dipun PHK, rega barang mundhak, saha ekonomi masyarakat dados boten stabil.
3. Ing Organisasi
Padudon antawisipun pimpinan organisasi saged nuwuhaken perpecahan. Anggota ingkang boten melu padudon malah dados bingung lan kelangan arah.
4. Ing Kulawarga
Nalika tiyang sepuh sami padudon, putra-putrinipun ingkang asring nampi tatu batin, awit raos tentrem lan katresnan ing griya dados sirna.
Piwulang Moral
Paribasan punika mulang supados saben tiyang ingkang gadhah kuwasa tansah ngugemi:
- Wicaksana anggenipun ngasta kuwasa.
- Ngajeni kapentingan bebrayan.
- Ngedepankaken rembugan lan musyawarah.
- Ngluhuraken tentrem tinimbang padudon.
- Ngrumati tiyang alit ingkang saged dados korban.
Gegayutan Kaliyan Filosofi Jawi
Kabudayan Jawi ngluhuraken prinsip:
"Rukun agawe santosa, crah agawe bubrah."
Ugi wonten piwulang:
- "Menang tanpa ngasorake, unggul tanpa nyenyamah."
- Piwulang punika ngandharaken bilih kamenangan ingkang sejati boten kedah nglarani tiyang sanes.
Kawigatosan Kangge Para Pamimpin
Pamimpin sejati boten namung pinter ngatur strategi, nanging ugi kedah gadhah rasa welas asih dhateng rakyatipun. Sadaya kawicaksanan kedah dipun ukur saking manfaatipun tumrap masyarakat, boten namung kanggé golongan utawi kapentingan pribadi.
Pamimpin ingkang luhur tansah ngupadi katentreman, keadilan, saha karaharjaning bebrayan.
Relevansi Ing Jaman Global
Ing jaman globalisasi, padudon antawisipun nagari ageng, perusahaan multinasional, utawi kelompok politik saged maringi pangaribawa dhateng negara-negara alit lan masyarakat umum. Rega pangan, energi, saha kabutuhan pokok saged mundhak, ingkang pungkasanipun dipun raosaken dening rakyat.
Piwulang "gajah pados kamenangan kaliyan gajah, pelandhuk pejah ing satengahipun" dados pangeling bilih saben konflik ingkang boten dipun rampungaken kanthi kawicaksanan saged nggawa sangsara tumrap kathah tiyang ingkang boten kalebet wonten ing padudon punika.
Panutup
Paribasan Jawi punika ngandhut kawruh gesang ingkang tanpa wates wekdal. Saben tiyang, mliginipun para pamimpin, prayogi tansah eling bilih saben keputusan lan saben padudon saged ndadosaken akibat tumrap tiyang sanes.
Mila, rembugan, kawicaksanan, kejujuran, lan rasa tanggel jawab kedah tansah dipun utamakaken. Awit, tujuan gesang bebrayan inggih punika mbangun karukunan, katentreman, lan karaharjaning sedaya.
Mugi piwulang punika saged dados pangeling supados kita sedaya tansah ngugemi budi pekerti luhur, ngedohi crah, lan langkung ngudi tentrem tumrap gesang bebrayan.
"Gajah pados kamenangan kaliyan gajah, pelandhuk pejah ing satengahipun" boten namung paribasan, nanging ugi pangilon gesang ingkang ngajak manungsa tansah ngugemi kawicaksanan, ngluhuraken tentrem, saha ngreksa sesami.
Imajiner Nuswantoro




