KIDUNG PITRA YADNYA

0

 KIDUNG PITRA YADNYA



Imajiner Nuswantoro


Kidung Pitra Yadnya adalah nyanyian suci (sekar madya) dalam tradisi Hindu di Bali yang dilantunkan untuk mengiringi upacara penghormatan roh leluhur, khususnya dalam prosesi pengabenan atau Atma Wedana. Kidung ini bertujuan mengantarkan roh agar mendapat tempat layak, menyucikan atma, serta mengungkapkan rasa bakti anak kepada orang tua yang telah berpulang. 


Keterangan Penting Kidung Pitra Yadnya :

Tujuan: Menyucikan roh leluhur agar mencapai alam Pitra Loka dan memberikan penghormatan terakhir.


Jenis Kidung Berdasarkan Prosesi :

  • Sewana/Girisa/Bala Ugu: Saat menurunkan/memandikan jenazah.
  • Indra Wangsa: Saat membawa jenazah ke setra (kuburan).
  • Adri: Saat mengurug kuburan (gegumuk).
  • Praharsini: Saat Ngeseng Sawa (membakar jenazah).
  • Aji Kembang: Saat Reka Abu (mengolah abu).
  • Sikarini/Asti: Saat Nganyut (melarung abu ke laut).
  • Wirat Kalengengan: Saat Nyekah (Atma Wedana).
  • Isi : Kidung sering berisi pemujaan kepada manifestasi Tuhan (seperti Dewata Nawasanga) dan permohonan agar perjalanan roh menuju kedamaian tidak menemui halangan. 

Kidung ini wajib dinyanyikan dengan tulus ikhlas, seringkali diiringi instrumen gambang**baleganjur, atau angklung untuk menciptakan suasana sakral. 


OM AWIGHNAMASTU NAMA SIWA BHUDAYA 


RIKALA WAWU SEDA :

OM  A  TA  SA  BA  I   

OM  WA  SI  MA  NA  YA

MANG    ANG    UNG


Om Swargantu, mokshantu, sunyantu, murcantu

Om ksama sampurna ya namah swaha.



TEMBANG UKIR

1.   

Suwung awak atmane tinancut

Pangkong griya mangke

Matinggal sajroning hati

Ati ati ane ayu

Layone kadi aturu

Mara sayang ira pejah

Mangungsi genahe suwung

Matinggal ring madyapada

Eling sira tininggalan


2.   

Kungkungan raga puniku

Wiwitnyane reke

Panca Maha Bhuta jati

Rilepasnya atma iku

Sang mur pwa mangkin kawuwus

Jatinya ida sang atma

Kari urip wantah iku

Nganggen raga kaniskalan

Kaliput panca tan matra


3.   

Sadurung sida lepas puniku

Panca tan matrane

Punarbhawa pacang malih

Meraga sekala iku

Nerusang uripnya iku

Pacang nglepasang malane

Jantos sida nunggal iku

Aworing panangkanniya

Maring Ida Hyang Siwatma


4.   

Munggah nirmala sang atma iku

Sarin utamane

Galang apadang kapanggih

Tan pamaya langgeng iku

Amerta nir pangan kinum

Lan tan keneng inucapan

Apan sampun kapresida

Amerta jagat putusan


5.   

Punika wenten munggah ring tutur

Becikang ta mangke

Kardinin karmane becik

Mangda ayu palan ipun

Apan karma phala iku

Nyantenang polah manusa

Yan sampun karmane ayu

Luwih phalannya riwekas

Dados janma luwih suka


6.   

Kawisayan titiang wantah memacul

Lemah peteng reke

Lemah mengebet keladi

Lemeng menyambangin biyu

Malinge reke bas liyu

Tetanduran titiang akeh

Botor komak kacang jagung

Kacang rijig mwang pagpagan

Keladi ubi  kesela



Imajiner Nuswantoro


NEDUNANG LAYON PACANG NYIRAMANG

GIRISA                 

1.   

Ata sedeng ira mantuk

Sang sura laga ring ayun

Tucapa aji wiratan

Karyasa nangisi weka

Pinahajengira lawan

Sang putra Nala pinawa

pada litu hajeng anwan

Lwir kandapa pina telu.


2.     

Lalu laranira nasa

Sambat putra nira pejah

lakibini sira sumungkem

ring putra luru kinusa

ginamelira ginanti

kang laywan lagi ginugah,

inutus ira masabda

kapwa ajaran bibi aji.


3.     

Hana kaleheng ikang sih

yan tunggal kita pejaha

kita tiki katiga alyus

ndyanung panglipura lara

syapa tiki palarengkwa

muktyang rajya sumiliha

ri ilangi tanayangku

nduh ngwang wenaka pejahe.


4.     

Ne wuwusira masambat

karwa strya pega malume

inariwuwus tekap

sang sri pandwatmaja malara

pinahayu kinabehan

sampun purna rinuruban

inanyuti panjanging lek

munggwing pancaka gineseng.



NYIRAMANG LAYON

BALA UGU

1.   

Bala ugu dina melah

manuju anggara kasih

pan brayut panamaya

asisig adyus akramas

sinalinan wastra petak

mamusti madayang batis

sampun puput maprayoga

tanaswe ngemasin mati.


2.   

Ikang layon ginosongan

ne istri tuhu satya

de pemayun matingkah

eteh-eteh sang palatra

toya hening pabresihan

misi ganda burat wangi

lengise pudak sategal

sumarganda mrebuk arum.


3.   

Pusuh menuhe utama

malem sampun macawisan

tekening adon intaran

bebek wangi lengis kapur

momon mirah windusara

waja meka panca datu

don tuwung sampun masembar

sikapa kalawan taluh.


4.   

Buku-buku panyolasan

pagemelane selaka

kawangene panylawean

gegelange satak seket

sampun puput pabresihan

winiletan dening kasa

tikeh alus wijil jawa

lante maulat penyalin.


5.   

Tatindihe sutra petak

rinuruban dening kasa

anak putunia ngabakti

ibu nia munggwing ayun

ginosongan punang layon

kidunge mewanti-wanti

bedil kulkul tan karengwan

gong gambang gender lan angklung.


6.   

Tumpang salu palinggihan

kalewaran dadi naga

semu rimrim sanghyang atma

tumoni raga kurungan

umunggu ring damar kurung

nyuluhin ring marga sanga

tatas apadang kang marga

mangungsi swarga bhuwana.


7.   

Sanggar tawange bantenin

sapalinggihan pabaktyan

bedeg pipis lan langsangan

salang mote salang pipis

sada luwih lan ukur mas

caconde lan ulap-ulap

angenan mapucuk manik

suci katur ring Bathara.


8.   

Pepek aturane genep

pisang kembang pisang jati

bebek katur ring Bathara

pinda lan bubuh pirata

toya pangentase buatang

pangelebe mas leyaran

ulantagane sumandi

sampun puput pabresihan.



ASWALALITA

1.   

Ata ri pejah ni sang prawara

somadata tenayan tekap sinisuta

Makin aparek jayadrata tekap

sang arjuna wrekodara ngurekamuk

Irika sakorawa ngrebut angembuli

sarawara sang arjuna nasa

Maka muka sang dwijendra, 

krepa salya karna guru putra len kurukula.


2.   

Pada teka sahasang udanaken warastra

para yoda ring kurukula

Maka hulu sang srutayu pejah

dinanda ri gada wrekodara nasa

Mapulih ikang srutayu

lawan ayutayu dirga ringayu

Ya ta dinuman warastra 

pada mati denira sang arjunan pamanahi.



MEMARGI KE SETRA

INDRAWANGSA

1.   

Mamwit narendratmaja ring tapowana

Manganjali ryagraning indra parwata

Tan wismrti sangkanikang hayun teka

Swabawa sang sajana rakwa mangkana


2.   

Mangkat dateng toliharum wulat nira

Sinembaying camara sangka ring geger

Panawanging mrak panangis nikung alas

Erang tininggal masaput-saput ima


3.   

Lungang lengit lampahira ngawetana

Lawan sang erawana bajra naryama

Tan warnanen desanikang katungkulan

Apan leyep muksa sahinganing mulat


4.   

Bhawisyati meh datenging Suralaya

Grahadi naksatra kabeh pada krama

Tejomaya purwa kadhatwaning langit

Pamuktyaning janma sudhira subrata


5.   

Taranggana ditya sasangka mandala

Alit katonanya saking swa manusa

Ageng iwa mangkana deni doh nika

Katon sakeng madyapada ngulap-ulap


6.   

Wintang lewih litnya leyep tininghalan

Ruhurnya sangkeng sasi wimba karana

Sadohning aditya sangkeng nisakara

Kadohnikang bhumi sangkeng diwakara


7.  

Tingkah nikang swarga lawan halepnika

Watang nika lalana gostya tut awan

Pajar sang erawana ring nrepatmaja

Kading pangipyan tanirat hidepnira


8.  

Katon tikang Indrapada prabaswara

Wetan sakeng meru marep mangambara

Kutaniya malwa gupuranya pat manik

Karangning aditya sasangka mandala


9.  

Samar diwa ratri nikang suralaya

Dening praba satmaka sarwa bhaswara

Anghing sekarning kumuda jaring kulem

Mwang cakrakwakan papasah lawan pria


10.

Tan ngeh angascarya wisesa wastunen

Tan warnanen lwirniya tinon sang arjuna

Dateng sira ndan makire manembaha

Ginyakening camara kon umanjinga



MANDUSIN / NYIRAMIN

1.  

Siramin toya anyar puniku

Sisig kurah reke

Kukune patut kerikin

Yeh kumkuman anggen ambuh

Suwah petate puniku

Rangsukin mangke pengangge

Tali itik itik iku

Don intaran di alise

Cermi genahang ring netra


2.  

Papusuh menuhe maring irung

Karna don deleme

Untu waja kadagingin

Minyak wangine ring rambut

…………………… ? 

Adeng sikapa ring dada

Blonyoh putih sirah iku

Blonyoh kuning maring dada

Don tuwung bola prana lanang


3.   

Daun tunjung prana istri iku

Base jerijine

Tangan suku kedagingin

Batu las buku-buku

Minyak asem naka iku

Lungan wajane ring dada

Kwangene lalima ratu

Sirah dada lan angene

Lulutnia kwangen kraras


4.   

Angkeb rahi wastra petak iku

Lan angkeb pranane

Wastra ireng kedagingin

Sampun puput nika ratu

Matirta sepatut ipun

Sentanane raris nyembah

Raris let-let layon iku

Sentanane sinuluban

Raris munggah ring payadnyan



NGELUKAT / SUDAMALA

1.   

Ongkara stuti ngurakang santun

Krepu kenakane

Muang dupa dipa sumirit

Watek gandharwane parum

Kadi tinuduh dening harum

Dadia sinawuran puspa

Prasida amoring cupu

Dadia lukat tanpa mala

Amuji rahaden bima


2. 

Sri Kunti Dewi mwang Dharma sunu

Presama ta mangke

Nararyarjuna sireki

Nakula sadewa iku

Samya musti sekar harum

Wus siniratan maka rwa

Dane Hyang amerta iku

Sanjiwani pangarania

Puput kang yoga malukat      


                                

NGESENG SAWA

1.    

Sang atapa sakti bhakti,

astiti purwa sangkara

Yan mati maurip malih,

wisesa sireng buwana

Putih timur abang wetan,

rahina tatas apadang

Titisning jaya kemantyan,

mapagehta samadinira


2.    

Hulun angadeg ring natar,

kamajaya cintanya

Sang atunggu parawean,

mawungu pekarab-karab

Ilanganing dasa mala

ametang gangga asuci

Panunggal rwaning wandira,

pinaka len prenahira


3.    

Yan sampun sira araup,

isinikang kundi manik

Anut marga kita mulih,

yan sira teka ring umah

Tutugaken samadinta,

sapngruwat sariranta

Isinikang pengasepan,

kunda kumutug samidanya


4.     

Wewangen dadi tembaga,

rurube kang dadi emas

Arenge kang dadi wesi,

awune kang dadi selaka

Kukuse kang dadi mega,

yeh iku manadi ujan

Tumiba ring mreca pada,

yeh iku dadi amerta


5.   

Kukuse Sanghyang Iswara,

lalatu Hyang Mahesora,

Wewangen Bathara Brahma,

kamaligi Bathara Rudra,

Rurube Hyang Mahadewa,

awune Sang Hyang Sangkara,

Arenge Bathara Wisnu,

ambune Bathara Sambu.


6.  

Ring kunda Bathara Siwa,

sarining kukus Hyang Guru,

Pangleburan dasa mala,

lara roga winasa ya,

Purna jati sunirmala,

Luput maring papa neraka,

Sadya manggih swarga lewih, 

satya brata mangarcana.


7.   

Yan manis marep angetan,

astuti Bathara Iswara,

Yan pahing marep angidul,

astuti Bathara Brahma,

Yan pwon marep angulon

astuti Hyang Mahadewa,

Yan wage marep anglor,

astuti Bathara Wisnu.


8.    

Keliwon mareping tengah,

astuti Bathara Siwa

Angadeg angeka pada,

Regep ikang panca indra

Cela tatekeping kembang,

salwiring kembang kangin,

Sinrang saking awaking wang,

mrebuk arum gandanira.


9.    

Bathara Siwa pinuja,

telenging gangga nirmala

Anut ta watek Dewata,

kang pinuja ring manusa

Mareng sira prenahira,

pinuja rahina wengi

Awuran tang kadewatan,

pangucapku sakti bakti



NGESENG SAWA

PUPUH ADRI / TEMBANG UKIR

1.   

Sang atapa sakti bakti tuhu

Pangacep astitine

Pamuewa sangskara luwih

Yan kita maurip esuk

Wisesa sireng bwaneku

Putih wetan purwa rakta

Rahina tatas puniku

Titisning jaya kemantyan

Mapageh ta samadin nira


2.  

Ring natar pwa angadeg ulun

Tansah astitine

Kama jaya citaneki

Parawean sang atunggu

Pakarab-karab mawungu

Ilanganing dasa mala

Ametang gangga adyus

Pamunggel rwaning wandira

Pindaka len prenahira


3.  

Yaning sampun pwa sira araup

Aja kita ime

Isinikang kundi manik

Anut marga kita mantuk

Yan sira ri wesma rawuh

Tutugaken samadinta

Sapangruwat sariranmu

Isinikang padupayan

Kunda ketug samidan niya


4.  

Wangi-wangi dadi temageku

Lan dulurannyane

Rurub dadi emas luwih

Arenge wesi iku

Awone slaka puniku

Kukuse kang dadi mega

Yeh iku menadi jawuh

Tumiba ring mercepada

We iku dados amertha


5.   

Kukuse Sanghyang Iswara teku

Pirengang ta mangke

Lelatu mesora yeki

Wawange hyang brahma iku

Kamaligi hyang ludreku

Rurube hyang mahadewa

Awune sangkara iku

Arenge bathara wisnwa

Ambune hyang sambu dewa


6.   

Bathara siwa ring kunda mungguh

Elingang ta reke

Sarin kukus hyang gureki

Panglebur dasa maleku

Lara roga brasta iku

Purna jati sunirmala

Puput maring papa iku

Sadya manggih swarga melah

Satya brata mangarcana


7.   

Yan manis marep purwa iku

Bathara iswara astuti

Yan paing marep angidul

Astuti hyang brahma iku

Yaning epon marep kulon

Mahadewa Astuteku

Wagene marep uttara

Astuti bathara wisnwa


8.   

Keliwon mareping tengah iku

Aja eleh meneh

Bathara siwa astuti

Tunggalaken dasa bayu

Regep ikang pancendriaku

Sila padma kang laksana

Salwiring kembang pwaeku

Sinerang saking awakingwang

Mrebuk arum gandan nira


9.   

Bathara siwa pinuja iku

Langgeng tang budine

Ring gangga nirmala luwih

Anut watek dewateku

Kang pinuja manuseku

Mareng sira prenah ira

Puja rahina wengeku

Aworan tang kadewatan

Pangucapku sakti baktya



AJI  KEMBANG


1.   

Ring purwa tunjunge putih,

Hyang Iswara dewatannya,

ring papusuh prenahira,

alinggih sira kalihan,

pantesta kembange petak,

yan tembe lamun dumadi,

suka sugih tur rahayu,

dana punia astiti bakti.


2.   

Ring ghneyan tunjunge dadu,

Mahesora dewatanya,

ring peparu prenahira,

alinggih sira kalihan,

pantesta kembange dadu,

ring tembe lamun dumadi,

widagda sira ring niti,

subaga sireng bhuwana.


3.   

Ring daksina tunjung mirah,

Sang Hyang Brahma dewatanya,

ring ati prenahira,

alinggih sira kalihan,

pantesn ta kembange mirah,

ring tembe lamun dumadi,

sampurna tur dirghayusa,

pradnyan maring tatwa aji.


4.   

Ring neriti tunjunge  jingga,

Sang Hyang Rudra dewatanya,

ring usus prenahira,

alinggih sira kalihan,

pantes ta kembange jingga,

ring tembe lamun dumadi,

Dharma sira tur susila,

jana nuraga ring bhumi.


5.   

Ring pascima tunjung jenar,

Mahadewa dewatanya,

ring ungsilan prenahira,

alinggih sira kalihan,

pantes ta kembange jenar,

ring tembe lamun dumadi,

tur sira sura ring rana,

prajurit watek angaji.


6.   

Ring wayabya tunjung wilis,

Hyang sangkara dewatanya,

ring limpa prenahira,

alinggih sira kalihan,

pantes ta kembange wilis,

yan tembe lamun dumadi,

teleb ring tapa brata

gorawa satya ring budhi.


7.   

Ring utara tunjunge ireng,

Sang Hyang Wisnu dewatanya,

ring ampru prenahira

alinggih sira kalihan,

pantes ta kembange ireng,

ring tembe lamun dumadi,

sudira suci laksana,

surupa lan sadu jati.


8.   

Ring ersanya tunjunge biru,

Sang Hyang Sambu dewatanya,

ring hineban prenahira,

alinggih sira kalihan,

pantes ta kembange biru,

ring tembe lamun dumadi,

paripurna santa dharma,

sidha sidhi sihing warga.


9.   

Tengah tunjung mancawarna,

Sang Hyang Siwa dewatanya,

tumpuking ati prenahira,

alinggih sira kalihan,

pantes ta kembang mancawarna,

ring tembe lamun dumadi,

gung prabawa sulaksana,

satya brata tapa semadi.



RIKALA NGANYUT


1.   

Ring wetan hana telaga,

rika ta hulun adyusa,

asalah raja bhusana,

anglebur awak tan porat,

hilanganing dasa mala,

sebel kandel ring sarira,

sakwehing mala petaka,

kalebur ring tanana.


2.   

Ring kidul hana telaga,

rika ta hulun adyusa,

asalah raja bhusana,

angelebur awak tan porat,

hilanganing dasa mala,

sebel kandel ring sarira,

sakwehing mala petaka,

kalebur ring tanana.


3.   

Ring kulon hana telaga,

rika ta hulun adyusa,

asalah raja bhusana,

anglebur awak tan porat,

hilanganing dasa mala,

sebel kandel ring sarira,

sakwehing mala petaka,

kalebur ring tanana.


4.   

Ring lor hana telaga,

rika ta hulun adyusa,

asalah raja bhusana,

anglebur awak tan porat,

hilanganing dasa mala,

sebel kandel ring sarira,

sakwehing mala petaka,

kalebur ring tanana.


5.   

Ring madya hana telaga,

rika ta hulun adyusa,

asalah raja bhusana,

anglebur awak tan porat,

hilanganing dasa mala,

sebel kandel ring sarira,

sakwehing mala petaka,

kalebur ring tanana



6.   

Sampun ta sira abersih,

anambut raja bhusana,

binurating sarwa sari,

mrebuk arum ganda ring wang,

matur sira ring Hyang Guru,

sinung wara nugraha sira,

keasunganing mandi swara,

pari purna tur yowana.



NGESENG - MENDEM


1.   

Widyadara presama tumurun

Mendak sang atmane

Watek nawa sanga sami

Tetabuhanne gumuruh

Suling rebab mwang celempung

Pareret warap sarine

Gong gending angalun-alun

Guntang kumarincing karengwan

Curing munya kaklentingan



2.   

Sinambut atmane sang putus

Inunggahang mangke

Ring jempana tuhwa ngrawit                                  

Maring-ring sutra wungu

Araab bang ijo murub

Kalasania sutra jingga

Asamir papatran alus

Cina rancanging kambala

Kumurub kenyar komala



3.   

Widyadara prasama angrubung

Amumundut kabeh

Pada papadon rimihin

Tatabuhane angalun

Sopacara munggwing ayun

Angresing ati polahe

Swaraning gumpit angalun

Curing rebab kecapya

Guntang muni kaklentingan



4.   

Sampun munggah sang atma rinubung

Ring jempana mase

Adulur lampahe aris

Prawatek Hyang maring hayun

Grebegan deniya malaku

Kancit prapta maring swarga

Tumurun akweh mangrubung

Munggah maring meru wetan

Agegenteng mas komala



5.   

Tinariban wedurya anglangu

Cendana bature

Ring natare mareresik

Merune katon sumunung

Amangle komala ungu

Kumeranyab pakedepdep

Kumarining manik banyu

Endah pelag lwir muliane

Rahina ratrine sama




RIKALA MENDEM


1.   

Kungkungan raga punika mungguh

Makawit tanahe

Mewali ke tanah malih

Rilepasnya atma iku

Wang mur pwa ne kawuwus

Jatinya Ida Hyang Atma

Kari urip wantah iku

Ngangge raga kaniskalan

Nglanturang uripnya ika


2.   

Sadurung nyidayang nunggal iku

Ring Hyang Siwa reke

Punarbhawa pacang malih

Ngangge panca maha bhuteku

Panca tan matra puniku

Saha selanturanya

Jantos sida nunggal iku

Ring Ida Hyang Widhi Wasa

Pacang nlasang punarbhawa



MENDEM MEKINGSAN - NGURUGIN


1.   

Om Awighnam sembahing hulun

Hyang pretiwi reke

Sang sedahan setra malih

Nunas lugra Hyang Sinuhun

Rumaksanen sawa iku

Saksana manunas lugra

Age amreteka iku

Tan nyantos wates tahunan

Tityang jagi amreteka


2.   

Nugraha rahayu atman ipun

Tan keneng papane

Nerakane tan kepanggih

Tekan hana gawe iku

Irika ulun anebus

Ring Bathari pretiwya

Lan Bathara dalem iku

Muwah panguluning setra

Rawuh ring sedahan setra


3.   

Aywa nanda Bathari pukulun

Lan watek bhutane

Rumaksa setra tan lugrahin

Wantah titiang nunas rahayu

Nunas ica dewa ratu

Doning hulun labda karya

Om sidhi pangestun hulun

Sweca ratu manugraha

Titiang manyurupang sawa.



KAYEH - NGENING


1.   

Ring wetan tirtane petak iku

Anggen panglukatan

Yan hana wong adwa munyi

Mamobab manguluk-uluk

Rawose setata hayu

Tan nyihnayang naya hala

Semitane semu halus

Hyang Iswara mamicayang

Pangleburan dasa mala


2.   

Ne ring kidul tlagane mungguh

Rakta warnannyane

Tetamane sami becik

Druwen Hyang Brahma puniku

Irika ta hulun adyus

Pangleburan dasa mala

Panglukatan wong midudu

Mandung mandung padrebean

Salwiring laksana hala


3.   

Tirta jenare punika ratu

Kulon ya genahe

Hyang Mahadewa ndruwenin

Panglukatan wonge iku

Laksana dratikrameku

Solah gamya punika

Alpaka ring yayah ibu

Angkara ring sane lanang

Lukat dening tirta ika


4.   

Sane ring lor ireng warna iku

Druwen Hyang Wisnune

Panglukatan sane luwih

Ganda ring Widhi puniku

Miwah pitrania puniku

Sahananing lara ica

Lebur dening tirta iku

Mala petakane telas

Geseng antuk we Hyang Siwa


5.   

Malih ring madya genahe iku

Druwen Hyang Siwane

Panglukatan wong agering

Melaksana tatan patut

Suda antuk toya iku

Salwiring laksana hala

Rabining wong ya kaburu

Turing ngalap somah anak

Lebur antuk toya ika



MEMARGI


1.   

Kacerita pamargan Sang Bayu

Sampun adoh reke

Lampahira tanpa nolih

Ngungkulin negara iku

Prapteng ambarane sampun

Akeh henu kalintangan

Kapungkuran tan aketug

Rawuh maring catus pata

Ararian sirengkana


2.   

Awak tandruhing margine catur

Tansah mlecut reke

Raden Bima anarungin

Angelor lampahe asru

We wecine tan kaitung

Prapta maring penangsaran

Lampah nireng suta bayu

Angelor lawan wetan

Ngidul ngulon tan karengwa


3.   

Hana danta danti dudu iku

Danta duk gedange

Pisang gading aran teki

Ambilan tatan panawur

Uwa-uwi aran ipun

Sang jogor manik angucap

Suka ingulun angerungu

Wastu kita manggih swarga

Maring meru tumpang lima


4.   

Ikita ring lor wetan tinuju

Katemu swargane

Sapa wani angalangin

Sang atma anembah halus

Pukulun duh Hyang Sinuhun

Amwit ingsun sakeng ngke

Lumampah angantun-antun

Prapta ring banjaran sekar

Araryan sira ring arsa


5.   

Akweh tang atma alaku anut

Atawan tangise

Apan tan weruh maring margi

Tur angucap duh sang putus

Welasin kelawan ingsun

Apan ingsun nemu jele

Lamun urip maring besuk

Ingsun anawuran hutang

Sang wiku alon angucap


6.   

Angucap sira asemu sendu

Kangen kang atmane

Swarane ngasih asih

Duh aja ta sira milu

Apan twara Widhi asung

Sang atma alon lampahe

Prapta ring bale tatemu

Kancit prapta widyadara

Amakta jempana ratna


7.   

Batara Pandu lumakwa ring ayun

Lan sri dewi kabeh

Sang pandawa parek sami

Dewi madrine katuntun

Nakula sadewa ngarubung

Prasama alon lakune

Prapta ring banjaran santun

Munia umung tatabuhan

Gong gending munia sasaron


8.   

Sampun liwat ring banjaran santun

Prapta ring pangastren

Sesek widyadari prapti

Amapag ring margi agung

Muni tetabuhe halus

Preret kendangnyane kembar

Kasawurin pada umung

Sungu suling karerengwa

Curing nganyih swaran guntang


9.   

Widyadarane sami amundut

Jempana mas ratna

Asamir sutra manjeti

Permase sarwa awungu

Kelasa sutra tinurut

Kumeredep paradane

Amangle komala turut

Pekarining pakaranang

Gegrantangan sarwa endah


10.  

Bethara pandu munggah amungguh

Ring jempana ratna

Kalih sareng dewi madri

Widyadarane amundut

Widyadari pada ngarubung

Mwang prawatek swarga kabeh

Angayap betara pandu

Kumerebeg kang lumampah

Swarane tan panglinggaran


11.  

Tatabuhania muni ring ayun

Ngureret ngarengia

Curinge anganyih-anyih

Ketanjekin gangsa anut

Sulinge angalup-alup

Kadi sungsut sasolahe

Gupit swarania ngulangun

Kalentingan lawan sangka

Umenge maring akasa


12.  

Gong maswara angalun-alun

Mwah swaran bende

Tlembungnia amunia jangih

Kocap-kocap ulat rengu

Swarane amelas kayun

Kumerebeg pakerenceng

Endah pelag lwir tinutur

Jengah punang wong angayap

Kumerinting pakenyahnyah


13.  

Wus liwat bale pangarip iku

Prapta ring pangastren

Trus lampah sampun kairing

Ring bale kandeg katemu

Meh prapta ring bale agung

Liwat kaketeg puniku

Ring bale warna alungguh

Irika sami mararian

Tumurun alelesuan


14.  

Betari Kunti ika angrubung

Sang pandawa kabeh

Hyang pandu sama angrepekin

Munggah sira maring meru

Sareng dewi madri tumut

Ring meru tumpang sawelas

Tan sipi alep dinulu

Ring meru wetan linggihnia

Ari sumena angraras


15.  

Angladag paratama arurus

Mabatur cenana

Asri alep angreresik

Watu komalania wungu

Mwah sekar merik arum

Alep tinonton polahe

Teja abang abra murub

Dina ratri tan tengeran

Wengine sama rahina





PANCA LAYWA

1.   

Panca laywane punika mungguh

Kedapan plasane

Soka nata nagasari

Kedapan kepel puniku

Bangsah muang muncuk gadung

Pusuhan padma putih reke

Busung daun pudak iku

Tunjung biru lan rijasa

Dusa keling don intaran


2.   

Mangkin raris reka galih iku

Tunjunge ring sirah

Pusuhan padma dadi pipi

Alis don intaran iku

Baongin baan muncuk gadung

Betek batis daun pudak iku

Pala lengen baan busung

Isite kembang rijasa

Kajang sinome ban bangsah


3.   

Rarisang nyepit punika ratu

Tetep magelang benang

Arta satak manimpalin

Raris sepit saking hulu

Ring sasenden genah iku

Arinira sami kabeh

Tetep panyepite sampun

Ring bale slunglung gingsirang

Irika pacang mangirag


4.   

Sampun munggah ring bale salunglung

Sami sentanane

Sanak putu tetep sami

Duwegan gading puniku

Pangiragan antuk tebu

Tebu ratune utama

Raris ngirag mangkin asru

Sami tata laksanane

Satingkah sama utama


5.  

Wus mangirag rarisang manyidu

Sidu antuk emas

Sentanane mangrihinin

Kesarengin sanak putu

Sami pada wus manyidu

Kagenahang ring kalungah

Bekelin mas perak iku

Miwah jinah wadon sangka

Wadon sarine utama



6.   

Adegang puspane mangkin ratu

Upih pangawake

Galihin baan tiying gading

Wastra sutra petak halus

Antengin daluang kayu

Kalawistane dimuka

Matimpal kalpika asru

Tunjung biru di kupingnya

Sekar jepun kembang patpat


7.   

Ee baas tungkednyane puniku

Malilit ambengan

Matimpal kapuk madori

Payas puspa nika halus

Pamangku mapuja sampun

Raris kalukat puspane

Wus malukat mangkin asru

Pamitang mangkin ka surya

Mrajapati dalem pura


8.   

Wus malukat mangkin pacang nganyut

Kapundut puspane

Matatakan bokor ngrawit

Raris mider ya ping telu

Nganyut ke segara gunung

Sami ramia suwarane

Gong gambang gender lan angklung

Sampun edoh pemargine

Prapta ring genahe lina


9.   

Tumuli gelis sira inanyut

Hyang Baruna astaw

Bethara nata ring giri

Ngampura mangda rahayu

Saha suci sampun puput

Sampun wusan nganyut mangke

Prasama kabeh umantuk

Tan kocapan Hyang dewata

Prapta ring genahe lina



PENEBUS / NGAGAH


1.   Indah ta kita sang suratma iku


Sang jogormanike


Sira ta ngawe sutrepti


Sukertaning petra iku


Iki panebusan ulun


Marupa saji lalauhe


Sajin sang durloma iku


Sira mekel petra ika


Iki amet sajin ira



2.   Sega punjung iwak jatah iku


Bathara saci reke


Sira lurah petra iki


Danghyang parimiti iku


Penyarikan petra inut


Iki wreti kakelune


Maka panebusan ulun


Ri kita lan Bethara Yama


Sira maka ratuning petra



3.   Nihan sang sarwa damel puniku


Maka panebusane


Aturan ingsun teki


Prasama sira apupul


Elingan sajin sireku


Wehen tangulun nugraha


Mangda sida manggih ayu


Ulun anebus sang atma


Nista madya mautama



4.  Aja tan nyukretaning ulun


Abencana reke


Anyengkala anyengkali


Icenin mangda rahayu


Tang marga apadang iku


Tuduhan maring swarga


Mangda sida ayu nulus


Om Sidhirastu astawa


Manusa matur suksma



BANTEN KE SURYA



     Bantene ke surya niki ratu


          Suci ngero reke


Pras ajengan dewa dewi


Pabangkite beten sampun


Gelar sanga pagenan iku


Magenah ring undag sanggar


Tetep ring pawedan sampun


Suci ngero bebek ukudan


Pras sesantun sarwa patpat



PEMERASAN


1.    

Uduh bapa cingak titiang

Dija bapa uli nguni

Titiang ngruruh mailehan

Duh deriki jua kepangguh

Durus bapa cingak titiang

Uli driki

Pianak cucu mengantosang


2.   

Pianak cucu jak makejang

Trima pamrasane mangkin

Pada bedik jua kanggoang

Nanging kayune rahayu

Selegang ja cening jumah

Bapa pamit

Nutugang menangun yasa


3.   

Durusang bapa memarga

Mogi polih genah becik

Yasayang ja titiang jumah

Raris mangkin munggah jukung

Tan gantas gantas memarga

Tolah tolih

Jukunge nglampah segara


4.   

Pianak cucu jak makejang

Cingak jukunge memargi

Sayan sayan mangejohang

Ban ban alon samar saru

Leluhure ngulap ulap

Uduh cening

Bapa maninggalin luwas


5.   

Sentanane bengong engsek

Di pamerasane nangun tangis

Bantene tan karunguang

Buyar inguh mangu mangu

Leluhure mrawat rawat

Ane jani

Upakarane lanturang



RING MRAJAPATI


1.   

Om Awighnam Sanghyang Sinuhun

Sembah manusane

Ngastawa Hyang Mrajapati

Ulun angaturaken pawungu

Sweca ratu gelis turun

Ngaksi damuh Batharane

Mangayap ngaturang kukus

Manusa manunas ica

Kenak ratu manugraha


2.   

Asep menyan mwang kukus arum

Iringan pujane

Dinulur gagending sari

Tejaning Sanghyang tumurun

Umanjing ring budi mungguh

Manyusup ring cita mangke

Manincap ring rasa sampun

Wus malingga ring adnyana

Jenek nyeneng ring hredaya


3.   

Puniki aturan sane mungguh

Canang ajumane

Pras daksina mwang suci

Maduluran canang santun

Kirang luwih niki ratu

Gung arta pamopognya

Kenak ratu atatuku

Ring pasar soring wandira

Saha kenak pakayunan.



RIKALA NGANGKID / NGAGAH


1.   

Sri Kunti ngregep semu sendu

Pareng lan sanake

Mamusti ngesti wrespati

Kancit sang bima rawuh

Amundut atman sang pandu

Miwah dewi madri reke

Prapta sira maring luhur

Enak ambek dewi kuntya

Muwah sang panca pandawa


2.   

Sri dewi kunti gelis anambut

Inangisan reke

Bathara pandu kinaris

Dewi madri tan kantun

Samya nangis melas kayun

Tinutupaken galihe

Prasama sampun akumpul

Sri dewi raja amojar

Duh bapa panca pandawa



TATUKON

TEMBANG UKIR / ADRI


1.   

Tatukone mangkin anggen kidung

Upakara matine

Ngiyune makebat kampil

Kasane punika mungguh

Pada ya masurat iku

Ring kasa mungguh surate

Dasaksara padma ring niyu

Kampile masurat padma

Beras mereka wong-wongan


2.   

Pindaka sirah klapa awungkul

Bila utu reke

Benang seleme ngebokin

Lekesane solas ditu

Di boknya masih mungguh

Don intaran di alise

Cambenge pindaka cunguh

Jaum keling bulunnyane

Istri selikur lanang solas


3.   

Gumpulukan netra adeng iku

Tingkihe ring netra

Tunjung biru ika malih

Pindaka paliat iku

Ring polo tape maungkus

Pinda kuping don deleme

Godoh sumpinge puniku

Sama karna ya pindaka

Manggis pindanang bibihnya


4.   

Kasunane rong dasa ring untu

Pat bawang putihe

Punika pindaka caling

Sekar rijasa isit ipun

Pinda layah dodol iku

Pangi pejang di jagute

Kasturi pindaka tilu

Durene pejang di muka

Puput sampun maring sirah


5.   

Buluh gading acengkang ring bahu

Mules sutra petak

Jebugarume sawiji

Batun salak pindan ipun

Lungad duang iis iku

Pindaka tulang singgele

Pinda lengen bantal agung

Base buwah juringan lima

Kecambahe bangkit tangan


6.   

Tebu cemeng petang keleng mungguh

Seasta panjange

Pinda lengene kekalih

Bantal base jerijin ipun

Ring jerijin tangan ya mungguh

Pindaka tlapakan tangan

Jahe duang impang ditu

Pinda susune karuwa

Limang soroh to akehnya


7.   

Miwah ketan gajihe mabubuh

Empehan leput lempe

Kalawan bulung sasapi

Don gatepe anggen ngaput

Geti gempole puniku

Pindaka pungsed ta reke

Ring dumine paya tanduk

Pisang edak duang ijas

Punika pindaka iga


8.   

Pinda kampid antuk nyalian buluh

Duang bancang reke

Pusuh biyu pusuhan dadi

Kalih ijas pisang kayu

Nika pindaka peparu

Gula pindaka atine

Benang putih punika usus

Kladi gondange pindaka

Maka rwa babuwahan


9.   

Pindaka nyaline paya puwuh

Limpa buah gedange

Bubuh sumsume makulit

Dluwang masurat padmeku

Punika pindaka tudtud

Tebu cemeng bantal pudak

Seasta panjangnya iku

Nanging pada patpat-patpat

Pida batisnya karwa


10.    

Base jriji kalih dasa mungguh

Lan bebantenannyane

Punika ya jrijin batis

Tlapakan batise iku

Jahe duang impang iku

Tuwung bwaka tunggak batise

Betek suku ban katimun

Babalungan ban cecana

Atal lengis catur warna


11.    

Puniki prasama pinda muluk

Arak berem reke

Tuwak miwah berem injin

Sami-sami pada mapucung

Muwah galuga bareng ditu

Pindaka getih ta reke

Kawat slaka pada galah

Punika pindaka uwat


12.    

Genti gempong miwah genti gunung

Gagala sinurane

Prada reke lan gagunting

Maka isin raga iku

Benang sutra bija catur

Lan benang catur warnane

Banyu emas ika tinut

Prasama ika pindaka

Maka rerampinging awak


13.  

Tuwung bola sukun lan katimbul

Waluh bligo pare

Kacang rangkep tanah putih

Wangi-wangi masih mungguh

Sranduning raga puniku

Srampitan kebo yosbrana

Bubuh pirata puniku

Lengis merik lungsir petak

Punika sranduning awak


14. 

Sutra petak kulite puniku

Carang ee baase

Seet mingmang ya dagingin

Maka tatekene iku

Genep sawarnaning temu

Muwang plawa ampinane

Ne mungguh ruwaning taru

Tatukuan kayu emas

Kayu sugih lan kikihan


15.  

Kenanga daun ancake mungguh

Teja ambengane

Padang lepas ika malih

Woh-wohan nasi sagulung

Siap matingkag di tundun

Miwah sarwa babungkilan

Bubuh pirata puniku

Kadagingin calon jatah

Lan ajuman petak jenar


16.  

Pindaka kuku kepitan pusuh

Lan tuwung pitpite

Mwang cepaka putih kuning

Maka miwah guling taluh

Carang dapdap anggen nusuk

Sampyannyane naga puspa

Wastra petak anggen rurub

Rajah sastra triaksara

Orti kecer jajepitan



PENGADANG-ADANG


1.   

Sajin pangadang-adang puniku

Rarapan pitrane

Sang cikrabala aturin

Pacang ngicalang lareku

Kakalih mewadah wakul

Maaled kampil masurat

Beras nasi kalih pulung

Nanging alednyane ceper

Ambengan lan padang lepas


2.   

Madaging klapene abungkul

Antigan satane

Jatah calon deng deng ati

Muwang brabas ayung-ayung

Jangannyane bayem luhur

Miwah balung gagenderan

Katupang lan balung kidung

Ular alir serambitan

Garem miwah sera rakta


3.   

Madaging tum kacu lan tum ijung

Tum gagenderane

Balung bolong muwang kakali

Miwah urutan matunu

Daging ya panak biyu

Saka wenang rakannyane

Wadah antuk wakul busung

Kecer orti jajepitan

Rateng mentah pada nunggal


4.   

Sajin bwanane punika mungguh

Sega tepengane

Sambel adas kadagingin

Miwah sajenge apucung

Malih sajin weci iku

Sekul sasah lan kawangen

Mawadah piring puniku

Kalawan bubuh pirata

Miwah bija catur warna


5.   

Sajin Bathara Kalane mungguh

Payuk misi toya

Punika makalung pipis

Nanging wantah lima likur

Pabresihan bija catur

Miwah dyus kamaligine

Duwegan ditu abungkul

Kelawan plawa ambungan

Punika dados awadah


6.   

Bathara Kala mamukti iku

Pasajinnya reke

Muwang sorohan pebangkit

Malih sajin awan iku

Kembang urane puniku

Sajin titi gonggang reke

Bubuh piratane mungguh

Sajin semut gula klapa

Buluh mules sutra petak


7.   

Medaging bulun merak puniku

Kemaon maleme

Bulun angsa jaum kodi

Matekep ban jebugarum

Klawan sekule apulung

Sera rakta iwaknyane

Elingang pun ika ratu

Patut patut kabuatang

Bawang jahe ika muwah


8.   

Sajin rarene punika ratu

Akeh segehane

Sami ya mawadah tangkih

Nanging wantah pelukutus

Kacang komak iwak ipun

Sajin empas ijo reke

Taluh bebek ya tatelu

Miwah ulam bawi mentah

Kalih bija catur warna


9.   

Klapane asigar nika ratu

Madaging gendise

Awadah punika dadi

Sajin kebo raja iku

Muncuk dapdap tigang muncuk

Miwah padang lepas reke

Sajin asu gaplong mungguh

Sagulung sekul punika

Iwaknyane calon patpat


10.  

Taler munggah balung gending iku

Sawenang rakane

Sajin itik ulu leking

Segene ya kalih pulung

Brengkes miwah balung kidung

Miwah daging jajerone

Lan sajin waksida malung

Bubuh pirata punika

Wot bekatul iwak nika


11.  

Dagingin punika bija catur

Awadah dadosne

Sajin asu jamprah malih

Segene nika apulung

Maiwak katupang balung

Isin jeron lan berengkes

Kadagingin bija catur

Miwah sajin temekure

Satus kutus akehniya


12.  

Dadosang limang wadah puniku

Sajin tukad reke

Sajin uma sajin pasih

Sajin bwana sajin gunung

Saji manca warna iku

Sami matunggalan wadah

Di madya segehe brumbun

Sane putih miwak nyalyan

Sane barak miwak udang


13.  

Sane ireng nika mulam yuyu

Sane kuning lele

Brubun srandu iwak malih

Pabyakawon sareng ditu

Matunggalan wadah ratu

Miwah saji panebusan

Sajin Suratmane mungguh

Lalawuh anggen iwaknya

Puput punang panebusan


14.  

Sajin kaki patuk mangkin mungguh

Sanunggal tumpenge

Be tutu ayam dagingin

Nanging wadahnyane wakul

Tungked wesi canggah telu

Matanceb carang agondang

Kampil anggen kamben wakul

Pepetete wastra poleng

Madaging beras akulak


15.  

Muwang jinah satak lima likur

Lawe lan pisange

Iber iber ayam wiring

Pelas miwah gerang agung

Woh wohan lan bija ratus

Jajepitan lan kakecer

Matanceb orti puniku

Presama pada magalah

Sami nika tunggal wadah


16.  

Mangkin sajin jikrabala mungguh

Iwak sulampite

Lima likur kehnya jati

Lan sajin kokokaniku

Segehnya ramesan iku

Balung gagending iwake

Antiganing itik iku

Miwah klapane asigar

Gendise sakerak ika


17.  

Malih sajin  Widyadari ratu

Sege pangkon reke

Sekul petak miwah kuning

Mawunga sekar manurut

Warnan segehe puniku

Matekep adeng madadar

Tepat pesor taler mungguh

Sakawenang rakan niya

Punika dados awadah


18.  

Malih sajin sang buta kakulung

Sege pangkon reke

Iwakniya genep akawis

Muwah sajin bangkaliku

Ulamniya mewadah sinduk

Miwah sajin sang suratma

Sekule mewadah kawu

Maulam ya balung gita

Nanging sami pada matah


19.  

Sera lebeng matah ulamiku

Isin jajerone

Presama nika madaging

Dados petang ceper iku

Brengkes miwah pelas marus

Sama ya pada magalah

Malih sajin buta pancung

Iwaknya tasik selutan

Sembuwuk sekul lembaran


Imajiner NUswantoro



WEWEHAN

1.   

Maka bekel Sanghyang atma tuhu

Sarin pagawene

Ento sangu bekel mulih

Boya ja I pangan kinum

Miwah panganggene murub

Ento tuah anggen di lemah

Makejang ento tanpa unduk

Di suban ceninge metinggal

Kasugian tanpa guna


2.   

Pianak somah braya liyu

Ngateh ke semane

Pada mekelin eling

Di subane pada mantuk

Cening laut pati untul

Tuara tepuk baan margane

Angen-angen ngelah liyu

Sane jati tan pasaja

Bas sanget baan ngamotang


3.   

Dwaning keto cening melah ngerungu

Dabdabang bekele

Sane utama kardinin

Kotaman bekele mantuk

Angge kasukan setuhu

Eda mengulah sekalane

Sekala niskala ruruh

Dasarin baan kanirmalan

Kadi linging Hyang agama



SIKARINI                                        

1. 

Hyang Iswara maring Purwa

Sarwa pinge bhusananira

Tunjung petak puspanira 

Lembu putih wahananira

Babahan Sang Kala Wisesa

Atunggu saha senjata

Linggihira munggwing sarira

Ring papusuh padmasana.


2. 

Hyang Mahesora ring Ghneya

Sarwa dadu Bhusananira

Tunjung dadu puspanira

Angsa maka wahananira

Babahan Sang Kala Jaya

Sang atunggu saha sanjata

Stananira ing sarira

Haneng peparu pernahira


3. 

Hyang Brahma maring Daksina

Sarwa abang bhusananira

Tunjung abang puspanira

Lwir gadharba wahananira

Babahan Sang Kala Mandi

Sang atunggu saha sanjata

Stananira ing sarira         

Tungtunging ati pernah ira


4. 

Hyang Rudra maring Neriti

sarwa jingga bhusanannira, 

tunjung jingga puspanira              

liman agung wahananira

babahan sang Kala Cakra,

sang atunggu saha sanjata, 

stananira ing sarira  

ring jejaring  pernahira


5. 

Hyang Mahadewa ring Pascima

sarwa jenar bhinusanan,

tunjung jenar puspanira 

Nagapasa wahananira,

babahan Sang Kala Swarna

sang atunggu saha sanjata,

stananira ing sarira

haneng ungsilan pernah ira.


6. 

Hyang Sangkara ring wayabya 

sarwa ijo sinandangira,

tunjung ijo puspanira

kuda maka wahananira,

babahan sang Kala Badra

sang atunggu saha sanjata,

stananira ing sarira

haneng limpa perna ira.


7. 

Hyang Wisnu maring utara 

sarwa ireng sinandangira,

tunjung nila puspanira

sang garuda wahananira,

babahan sang Mandi Guru

sang atunggu  saha sanjata,

stananira ing sarira

haneng ampru pernahira.


8. 

Hyang Sambu haneng ersanya

sarwa biru sinandangira,

tunjung biru puspanira

warak maka wahananira,

babahan sang Kala Mraja

sang atunggu saha sanjata,

stananira ing sarira

ring usus agung pernahira.


9. 

Sang Hyang Siwa haneng madya

sarwa warna sinandangira,

tunjung warna puspanira

sang Wimana wahananira,

babahan sang Kala Sana

sang atunggu saha sanjata,

stananira ing sarira

haneng ineban padmasana.


10.    

Hata ri wus ngastungkara

watek Dewata Nawa Sanga,

Dukuh Suladri kelawan kang istri

mekek sanga dwara,

angde sang tri kama rupa

manas budhi lawan sang atma,

moksa umoring acintya

tumilaring ikang Bhur loka.


11.    

Karmawasana kelawan Prana

haneng lingga sarira,

lawan Panca Maha Bhuta

sumuruping ibu pertiwi,

matemahan Nagapasa

kelewaran ing Kama-Loka,

gineseng geni ropata

linebur semala petaka.


12.    

Swasta tan ketaman mala

Sang Pitara umoring Widhi,

mungsir maring Kedewatan

sukhasana ing Budha-laya,

lumepet sakeng kurungan

lwir urangka manjinging duwung,

tumoning angga sarira

yaya tampak kuntul anglayang.


13.     

Semu rimrim Sang Hyang Atma

mesat miber haneng Nirbana,

diptaning damar kurungan

anyuluhi kang marga sanga,

mesat sireng Maha Para

Nirwana haneng Sapta Loka,

umanjinging swarga dibya

sang niskalatma nungkap sadyuh.


14.     

Punang laywan rinuruban

Dukuh Suladri mwang dayita,

wibukti lineng sarira

sinuksema adnyana sidhi,

kastawa kejana loka

Sanghyang Ongkara ngepet pati,

marmaning kreta semaya

byakta mulih sangkaning dadi.



------------------

Majeng ring pengwacen :

Titiang mupulang daging cakepan puniki saking makudang-kudang sumber, menawi wenten iwang antuk titiang nyurat lan nedun, mangda ledang ida dane ngicenin tuntunan lan pemargi sane patut, kirang langkung titiang ngelungsur pangampura.


Sumber Referensi:

Tulisan : I Wayan Sukeman




Imajiner Nuswantoro



Post a Comment

0Comments
Post a Comment (0)