SERAT SULUK NGABDULSALAM (Pupuh XVII Dhandhanggula) (Suluk Seh Ngabdul Salam R.M. Wirakusuma)

0

SERAT SULUK NGABDULSALAM (Pupuh XVII Dhandhanggula)

(Suluk Seh Ngabdul Salam R.M. Wirakusuma)

 

 


Bersambung artikel ke - 3 :

https://syehhakediri.blogspot.com/2024/03/serat-suluk-ngabdulsalam-pupuh-xvi.html



PUPUH XVII

DHANDHANGGULA

 

1. Lah ta  kaki aywa sira lali/ pamujiné ringgit lawan sira/ pasthi yèn padha uniné/ lawan unduring suku/ lan lajuné dipunpatitis/ déné wus winicara/ kethuk kenongipun/ kempul martabat sapisan/ kethuk iku yekti martabat ping kalih/ kenong martabat tiga//

 

Kamu jangan sampai lupa/ pujiannya wayang pada kamu/ pasti bunyinya sama/ dengan mundurnya kaki/ dan majunya harap tepat/ adapun sudah dibicarakan/ kethuk dan kenongnya/ kempul itu martabat pertama/ kethuk jelas martabat kedua/ kenong martabat ketiga//

 

2. Gong kang gedhé martabat kang akir/ saratipun mawi pacak jangga/ manthuk ing sawetarané/ yaiku tegesipun/ angurmati tegesing ringgit/ aran Patimah Johar/ mila manthuk-manthuk/ yèn sira ngurmati kadang/ kadang tuwa surak keplok aja lali/ tegesé dènwaspada//

 

Gong besar martabat keempat/ syaratnya dengan melenggokkan leher/ menganguk sementara waktu/ artinya ialah/ menghormati maknanya wayang/ bernama Fatimah Johar/ maka menganggukkan kepala/  jika menghormati saudaranya/ jangan lupa saudara tua bertepuk tangan/ maksudnya diwaspadai//

 

3. Anyareki mring nepsu sayekti/ déné panggih asawang sinawang/ lawan Patimah ujaré/ winor lan wiletipun/ Johar jisim lan rasa ati/ Rahadyan Surèngrana/ nuwun sarwi ndheku/ inggih nuwun jinarwakna/ kèhing wangsal tegesé satunggil-tunggil/ déné beksa wus telas//

 

Mendekati pada nafsu sesungguhnya/ adapun ketemu saling melihat/ dan perkataan Fatimah/ dicampur dan berbelit-belit/ bintang badan dan perasaan/ Raden Surenggana/ memohon sambil duduk/ minta dijelaskan/ maksud dari banyaknya pertanyaan dijelaskan satu persatu/ adapun tariannya sudah selesai//

 

4. Ingkang tumrap sasindhéning ringgit/ tegesipun pan panunggalira/ ingkang lir madu gendhis/ kulup sira apalna/ wiji-wijinipun/ rahadyan kéwran ing manah/ èsmu supé matur mring rama ngabekti/ kula boten kèngetan//

 

Menurut sindennya wayang/ maksud dan sebagainya/ seperti madu gula/ hafalkanlah satu persatu/ sang raden tampak susah hati/ sepertinya lupa lalu bicara pada ayahnya/ saya tidak ingat//

 

5. Saking kathah wangsalaning ringgit/ dadya supé pan ical sadaya/ Ki Sèh alon ing wuwusé/ lamun mangkono kulup/ pasthi karam lamun miyarsi/ déné sira tan bisa/ wangsalan kawuwus/ Rahadyan Jayakusuma/ putek ing tyas tumungkul dènira linggih/ ajrih matur ing rama//

 

Karena banyaknya pertanyaan tentang wayang/ jadikan lupa akan hilang semua/ Ki Seh pelan perkataannya/ jika begitu nak/ haram jika melihat/ kamu tidak bisa/ menjawab pertanyaan/ Raden Jayakusuma/ gundah hati duduk dengan menundukkan kepala/ dengan takut bertanya pada ayahnya//

 

6. Angandika ri sang mahayekti/ wis ta kulup sira marénana/ aja sira dhemen njogèd/ déné sira tan weruh/ iya marang unining ringgit/ radyan sangsaya susah/ énget sualipun/ Kiyai Sécawiguna/ ingkang ibu welas dénira ningali/ kang putra ngemu waspa//

 

Sang pendeta berkata/ sembuhlah kamu nak/ jangan diteruskan menari/ adapun kamu tidak tahu/ bagaimana ucapan dalam wayang/ sang raden bertambah susah/ ingat pertanyaannya/ Ki secawiguna/ ibunya kasihan melihat/ putranya menangis//

 

7. Dyah Rubiah amarani aglis/ gya rinangkul janggané kang putra/ sang dyah angemu waspané/ alon pamuwusipun/ èh ta kulup Jayadiluwih/ apa sira dinukan/ mring ramanta kulup/ rahadyan tan bisa ngucap/ èsmu nangis kang ibu welas ningali/ mring putra ngemu waspa//

 

Dyah Rubiah segera menghampiri/ segera merangkul putranya/ Dyah Rubiah juga menangis/ pelan perkataannya/ Jayadiluwih anakku/ apa kamu dimarahi/ oleh ayahmu nak/ sang raden tidak bisa bicara/ ibunya menangis kasihan melihatnya/ pada putranya yang menangis//

 

8. Enengena kang lagya prihatin/ sang dyah ayu kalawan kang putra/ wonten winursita manèh/ Ki Sécawigunéku/ duk tataken mring radèn pekik/ manahnya èsmu maras/ panggraitanipun/ Rahadyan Jayakusuma/ pasthi matur maring kang rama ayekti/ Kyai Sèh Ngabdulsalam//

 

Diamkanlah yang sedang prihatin/ yaitu ibu dan putranya/ diceritakan lagi/ Ki Secawiguna/ ketika disanggah oleh raden bagus/ hatinya kelihatan takut/ pikirannya/ Raden Jayakusuma/ berkata pada ayahnya/ Seh Abdulsalam//

 

9. Duk ing kuna putra Tepaswangi/ amruwita maring Kabuwanan/ wus lami nggonira ngèngèr/ mrih paréntahing guru/ tigang warsa dèrèng kaèksi/ wangsul mring Kabuwanan/ dhinawuhan sampun/ déné ta kurang sawarsa/ radèn putra anyamur dadi niyagi/ aran Sécawiguna//

 

Dulu kala putra Tepaswangi/ diceritakan datang ke Kabuwanan/ sudah lama dia berguru/ terhadap perintah guru/ tiga tahun belum kelihatan/ pulang ke Kabuwanan/ sudah diperintahkan/ kurang setahun/ untuk menyamar menjadi niyaga/ bernama Secawiguna//

 

10. Duk samana rahadyan wus kamil/ anuwuni panunggaling kiwa/ sampurna barang pamrihé/ rahadyan nulya mantuk/ marang Tepas lagya sawengi/ osiking tyas mangkana/ adhuh ariningsun/ iya Ki Jayakusuma/ mendah apa aturé marang sang yogi/ mringsun pandung kalintang//

 

Ketika itu si raden sudah sempurna/ mengetahui hal-hal kiri/ sudah sempurna maksudnya/ si raden segera pulang/ ke kota Tepas dan baru semalam/ begitu gelisahnya/ adikku/ Ki Jayakusuma/ ada apa kiranya bicara pada guru/ kamu lupa padaku//

 

11. Radyan Tiwikrama nulya mijil/ saking dalem laju lampahira/ ing Kabuwanan njujugé/ langkung kéwran ing kalbu/ tan kawarna lampahé prapti/ sang tapa nuju lenggah/ radyan gya cumundhuk/ kagyat sang tapa ngandika/ èh ta kulup apa ta padha basuki/ radyan matur wotsekar//

 

Raden Tiwikrama segera keluar/ dari rumah dan jalan dengan cepat/  menuju ke Kabuwanan/ karena hatinya sedang susah/ tanpa diduga perjalanan sudah sampai/ Sang Tapa segera duduk/ si raden tiba-tiba muncul/ Sang Tapa kaget dan berkata/ kamu sekalian sudah selamat/ raden mendekat pelan//

 

12. Saking berkah amba anglampahi/ wirid tuan pan wonten sadaya/ tigang undhak antuk kabèh/ tanpa tuduh anjumbuh/ panunggalé kawula Gusti/ Ki Sèh Angabdulsalam/ sujud mring Hyang Agung/ sujud sukur anggénira/ wusnya sujud kang rama nulya nimbali/ mring garwa Dyah Rubiah//

 

Berkat melakukan semua wirid/ wiridnya sudah ada semua/ sudah dapat tiga tingkat/ tanpa petunjuk menyatu/ antara Kawula-Gusti/ Seh Abdulsalam/ sujud pada Tuhan/ setelah sujud syukur/ seh Abdulsalam memanggil/ pada istrinya dyah Rubiah//

 

13. Tan adangu Dyah Rubiah prapti/ radèn putra sigra ngaraspada/ sang dyah waspada tingalé/ yèn ingkang putra rawuh/ gya rinangkul waspadres mijil/ seret dènya ngandika/ adhuh anak ingsun/ tigang warsa tan katingal/ arinira iya Ki Jayadiluwih/ mengko lagi kadukan//

 

Tak berapa lama Dyah Rubiah datang/ putra-putranya segera datang/ sang Dyah melihat waspada/ jika putranya datang/ segera dirangkul sambil mengeluarkan air mata/ agak berat berkata/ aduh anakku/ tiga tahun tidak kelihatan/ adiknya Ki Jayadiluwih/  marahnya nanti lagi//

 

14. Radèn Tiwikrama matur aris/ inggih ibu punapa wadinya/ rama asanget dukané/ sang dyah alon amuwus/ tilikana rénira kaki/ radèn pamit ing rama/ unining kang ibu/ Radèn Tiwikrama prapta/ panggonanè kang rayi anuju linggih/ sarwi angemu waspa//

 

Raden Tiwikrama berkata lembut/ duh ibu ada rahasia apa/ ayah sangat marah/ ibunya berkata pelan/ lihat sebutannya nak/ raden pamit ke ayahnya/ ucapannya ibu/ Raden Tiwikrama datang/ ketempat adiknya duduk/ sambil menangis//

 

15. Sareng prapta kang rayi ngabekti/ ingkang raka aris angandika/ adhimas apa karané/ sira dinukan iku/ marang rama radèn turnya ris/ purwa tekèng wekasan/ solahé tinutur/ kang raka mèsem ngandika/ ayo yayi séba mring rama sang yogi/ rama tyasé wus lejar//

 

Setelah datang adiknya menghormat/ kakaknya pelan berkata/ ada apa adikku/ kamu dimarahi itu/ oleh ayah raden bicaranya lembut/ dulu datang kemudian/ kelakuannya yang dibicarakan/ kakaknya senyum berkata/ adikku mari kita menghadap pada ayah/ sebab hatinya sudah kendur//

 

16. Gya lumampah wau putra kalih/ praptèng kang rama ngandika/ kulup arinira kuwé/ lagi takon maringsun/ malem Soma arènirèki/ mbeksa wismaning wadya/ jinawab abubul/ wangsalan marang niyaga/ sun takoni lali kabèh tan ngémuti/ dadya malebeng wisma//

 

Segera berjalan kedua putra tadi/ menghadap ayahnya berkata/ kamu yang paling muda/ sedang bertanya padaku/ malam rabu  kamu menari dirumahnya prajurit/ dijawab dengan cepat/ pertanyaan dari niyaga/ saya tanya semua lupa tidak ada yang ingat/ pada masuk rumah//

 

17. Putra tepas gumujeng abekti/ inggih kula rama kang anjawab/ putra kalangkung pandungé/ kula rama manekung/ apan nyamur dadi niyagi/ aran Sécawiguna/ sang  tapa gumuyu/ kaki teka lali sira/ ing sipaté rakanta ing Tepaswangi/ putra maligé nembah//

 

Putra Tepas tertawa menyembah/ betul saya yang menjawab ayah/ sang putra lebih lupa/ saya bersemedi ayah/ lalu menyamar sebagai niyaga/ bernama Secawiguna/ sang pertapa tertawa/ kamu datang lupa kamu/ pada sifat adikmu di Tepaswangi/ tempat putra menghormat//

 

18. Duk nalika kula dèn takeni/ jalma sepuh cemeng warnanira/ sang tapa lon ngandikané/ Tiwikrama nak ingsun/ teka bisa amalih warni/ radèn putra manembah/ kawula manekung/ anéng ardi Sélajana/ pinaringan kulambi marang dhedhemit/ aran Ki Pudhakcengkar//

 

Ketika saya ditanya/ orang tua warna kulitnya hitam/ si pertapa pelan bicaranya/ tiwikrama anakku/ sampai bisa berubah rupa/ raden putra menyembah/ saya bersemedi/ di Gunung Selajana/ diberi baju oleh dhemit/ bernama ki Pudhakcengkar//

 

19. Yèn rinasuk kang ponang kulambi/ kuwasané bisa malih warna/ tuwa anom tuwin raré/ sang tapa mèsem muwus/ éh jajalen ponang kulambi/ radèn matur sandika/ klambi gya rinasuk/ dadi raré sanalika/ sampun dangu kang baju rinasuk malih/ salin warna wong tuwa//

 

Jika dipakai yang baju ponang/ kekuasaannya bisa berganti rupa/ tua muda serta anak-anak/ sang pertapa tersenyum berkata/ eh cobalah baju ponang/ raden berkata bersedia/ baju segera dipakai/ seketika jadi anak-anak/ sudah lama baju dipakai lagi/ ganti rupa menjadi tua//

 

20. Dyah Rubiah bungahé tan sipi/ uning putra bisa malih warna/ radèn ingaras embuné/ dhuh kaki anak ingsun/ bisa temen amalih warni/ ki Sèh alon ngandika/ apa ta sirèku/ wus pinarah kasampurnan/ déné sira iku dènwèhi kulambi/ mring dhemit Pudhakcengkar//

 

Dyah Rubiah sangat senang/ melihat putranya bisa berganti rupa/ raden mencium ujung kepalanya/ oh anakku/ sungguh dapat berganti rupa/ Ki Seh pelan berkata/ apa kamu itu/ sudah dipisah kesempurnaan/ adapun kamu itu diberi baju/ oleh dhemit Pudhakcengkar//

 

21. Lah ta mara tegesé dèn aglis/ aja tanggung dènya apil Kur’an/ pasthi yèn béda nyatané/ pinter Kur’an rumuhun/ tamat Kur’an kang kaping kalih/ katam Kur’an ping tiga/ ping sakawanipun/ puniku wong apil Kur’an/ tutugena kang putra matur kaswasih/ kamandran garjiténg tyas//

 

Nah datang artinya disegerakan/ jangan tanggung olehmu hapal Quran/ pasti kalau jelas bedanya/ dahulu hapal Quran/ yang kedua tamat Quran/ selesai Quran yang ketiga/ keempatnya/ itu orang yang hapal Quran/ lanjutkan sang putra berkata dengan asih/  berkelana dengan  perasaan senang//

 

22. Tyasnya nggambar panunggaling dhiri/ kawoworan kasrayèng purba/ jiwa kawor lan uripé/ urip kasor sadarum/ ruming pana pananing ragi/ yèn pratigyèng ing manah/ tan ana kadulu/ andulu loroning tunggal/ kabèh kaswarakaken srah permanadi/ terang sampurnéng raga//

 

Hatinya menggabarkan menyatunya diri/ kecampuran pertolongan dulu/ bercampur jiwa dan hidupnya/ hidup kalah semua/ semua hilang hilangnya badan/ jika berjanji dalam hati/ tak ada yang melihat/ melihat keduanya dalam kesatuan/ semua mengucapkan penyerahan pada penerang/ jelas sempurnanya raga//

 

23. Tanpa ngrasa kawileting ati/ tindakna kawisraya ing purba/ sirna tan ana tabeté/ ingkang tindak tumanduk/ mring alamé laut kaéksi/ rahadyan nggarjitèng tyas/ énget dénya nekung/ miyarsa sabdaning karang/ énget kabèh kalanya néng alam sahir/ ya kawijilanira//

 

Tanpa merasa berbelitnya hati/ lakukan pertolongan di awal/ hilang tak ada bekasnya/ yang tingkah lakunya/ terlihat pada alam malaut/ raden sangat senang hatinya/ mengingat ketika bersemedi/ melihat sabdanya karang/ ingat semua ketika di alam sahir/ ya terlahirlah kamu//

 

 

Bersambung artikel ke - 3 :

https://syehhakediri.blogspot.com/2024/03/serat-suluk-ngabdulsalam-pupuh-xvi.html

 

Koleksi Imajiner Nuswantoro

Post a Comment

0Comments
Post a Comment (0)