SERAT SULUK NGABDULSALAM (Pupuh XVI KINANTHI) (Suluk Seh Ngabdul Salam R.M. Wirakusuma)

0

SERAT SULUK NGABDULSALAM (Pupuh XVI KINANTHI)

(Suluk Seh Ngabdul Salam R.M. Wirakusuma)

 

 


 

PUPUH XVI

KINANTHI

 

1.

Radèn Surenggana matur/ tegesé kendhang kekalih/ kang lungguh ing kendhang ladrang/ yèn gendhing kendhangé siji/ déné mawi béda-béda/ mèsem ngandika sang yogi//

Raden Surenggana bertanya/ artinya kendang kedua/ yang terdapat pada kendang ladrang/ jika gamelan kendangnya satu/ padahal beda-beda/ sang guru tersenyum sambil berkata//

 

2.

Tegesé ladrang puniku/ kempulé tan kena kèri/ iku patraping sujalma/ ingkang muni kitab pekih/ sanadyan wus nganggo kitab/ tan lali yudanagari//

Artinya ladrang itu/ kempulnya tidak boleh ketinggalan/ itu memang sifatnya manusia/ karena sudah ada dalam kitab fikih/ meskipun sudah menggunakan kitab/ tidak melupakan hukum Negara//

 

3.

Wong micara lan nenandur/ laki rabi lan wong sugih/ tuwin lapel-lapal karam/ apadéné wong priyayi/ pan muni kukum sadaya/ yudanagara tan lali//

Orang bicara dan menanam/ pria wanita dan orang kaya/ dan kata-kata haram/ seperti orang priyayi/ yang bicara hukum/ hukum negara tidak boleh lupa//

 

4.

Rupaning gendhing puniku/ mangan turu laku linggih/ karya wisma anam-anam/ lan undhagi ukir-ukir/ maréntahken dhawuh praja/ apa karsaning narpati//

Ujud gamelan itu/ makan tidur jalan dan duduk/ membuat rumah anjam-anjam/ dan tangga berukir/ melaksanakan perintah negara/ seperti yang diinginkan oleh raja//

 

5.

Punika tan mawi kukum/ yudanagara tan lali/ taksih kathah saminira/ polah tingkahing sujalmi/ nalar tan kena tininggal/ yèn sira aninggal kaki//

Itu tidak lewat hukum/ tidak lupa hukum negara/ masih banyak persamaannya/ tingkah laku manusia/ tidak boleh meninggalkan akal/ jika ditinggalkan//

 

6.

Pasthi ala rupanipun/ wong tinggal yudanagari/ kéhing sujalma kang mirsa/ gumuyu sarwi bebisik/ iya marang kancanira/ iku kaki aja lali//

Pasti buruk akibatnya/ orang yang meninggalkan hukum negara/ akan dilihat banyak orang/ ditertawakan serta dibicarakan/ maka jangan kamu lupakan//

 

7.

Sanadyan kang mawi kukum/ tan lali yudanagari/ wus telas gupiting kendhang/ mung gendèr dèrèng ginupit/ isiné sadasa wilah/ sejatiné sun jarwani//

Meski lewat hukum/ jangan lupa hukum negara/ sudah habis uraiannya kendang/ tinggal gender yang belum diuraikan/ isinya itu sepuluh bilah/ saya terangkan sesungguhnya//

 

8.

Iku bangsanira kulup/ kèhé tetulas prakawis/ ana déné kang tetiga/ iku wus dadi rumiyin/ kang kari naming sadasa/ tumraping gendèr puniki//

Itulah wujudnya kamu nak/ ada tiga belas perkara/ adapun yang ketiga/ sudah dijelaskan dulu/ tinggal sepuluh yang belum/ umumnya gender itu//

 

9.

Iku tan kena winuwus/ déné wis dadi rumiyin/ iku sira pilihana/ bangsamu kang dadi dhingin/ bumi tapel lawan johar/ katiga nyawa rahmani//

Tidak bisa diceritakan/  karena sudah dulu/ maka tinggal kamu pilih/ wujud pertama itu/ bumi dan bintang/ ketiga nyawa rahmani//

 

10.

Rebabé dèrèng winuwus/ lagi mangké sun tuturi/ pan kalih kakawatira/ lakyan satitah puniki/ iku cènthèlé kang andhap/ kenthengé maligé rukmi//

Rebabnya belum diceritakan/ nanti saya ceritakan/ senarnya ada dua/ perintah ini/ gantungannya ada di bawah/ senarnya sebagian dari emas//

 

11.

Senthengé rebab puniku/ ardi kembar kanan kéring/ bathokané raganira/ lawan watangané singgih/ kosodé puniku napas/ mangoté aja ginupit//

Senar rebab itu/ gunung kembar kanan dan kiri/ batoknya itu tubuhnya/ dan gagangnya itu derajat/ kosodnya itu nafas/ jangan diterangkan//

 

12.

Iku wus telas sadarum/ niyagané adam jarnis/ yèn sira mangun gamelan/ jro ning ati aja lali/ kaya nggoning sun amejang/ yèn lali karam kang pasthi//

Sudah selesai semua/  niyaganya itu adam jarnis/ jika kamu bermain gamelan/ jangan lupa dalam hati/ seperti yang sudah saya ajarkan/ jika lupa pasti itu haram//

 

13.

Rahadyan padhang tyasipun/ miyarsa sabdaning yogi/ putra catur atur sembah/ mring rama ngaturken pamit/ sang tapa alon ngandika/ iya wus padha basuki//

Raden Surenggana terang hatinya/ mendengar uraian gurunya/ keempat putranya pamit pada ayahnya/ sang guru pelan berkata/ saya doakan selamat//

 

14.

Putra sakawan wus mundur/ tan kéwuhan grahitaning/ genti ingkang winursita/ Rahadyan Jayadiluwih/ prajané Maligéretna/ pan lagya mepeg birahi//

Keempat putranya pamit/ sudah terang pikirannya/ ganti yang bicara/ raden Jayadiluwih/ kotanya bagian intan/ sedang menahan nafsu//

 

15.

Tatag titi wignya putus/ jawa arab wus mumpuni/ wus bisa cara limalas/ yèn nulis muni pribadi/ kadya gambar wewangunan/ citrané rahadèn pekik//

Trampil cerdas pandai/ Jawa Arab sudah menguasai/ sudah bisa bicara limalas/ jika mengarang seperti gambar yang indah/ itulah gambaran dari dia//

 

16.

Semana rahadyan bagus/ arsa leladhang mring jawi/ sigra angrasuk busana/ arsa nyamping peksi jali/ paningset cindhé binara/ rasukan baludru wilis//

Suatu saat raden bagus/ ingin sesekali keluar/ memakai pakaian/ memakai pakaian batik peksi jalu/ memakai sabuk cinde/ bajunya dari beludru hijau//

 

17.

Dhestar semen mawi mentul/ kang dhuwung pinasopati/ kekalih lan cothénira/ jejarané tunggak semi/ tuhu yèn bagus utama/ Rahadyan Jayadiluwih//

Jarik semen dengan pentul/ kerisnya seperti pasopati/ ada dua dan diselipkan/ kudanya tunggak semi/ sangat bagus sekali/ Raden Jayadiluwih//

 

18.

Gya medal saking ing pintu/ tigang tindak nolih-nolih/ wus prapta wismaning wadya/ pinuju nayuban jingling/ kasaru rahadyan prapta/ kang wadya methuk néng jawi//

Begitu keluar dari gerbang/ dalam waktu sebentar/ sudah sampai dirumah bawahannya/ langsung menuju tempat berjoget/ begitu sang raden datang/ prajuritnya menjemput di luar//

 

19.

Wus tata dènira lungguh/ kang wadya matur wotsari/ rahadyan alon ngandika/ mengko sira sun tuturi/ tingalana nggonku beksa/ kang wadya eram ningali//

Saat sudah duduk/ prajuritnya bertanya pelan/ raden berkata/ nanti saya ceritakan/ amatilah cara menariku/ para prajurit segera mengamati//

 

20.

Rahadyan beksanya lawung/ tanjak ingkrang dhadhap acih/ beksa gelas beksa wayang/ dinulu teka respati/ wus lali purwaduksina/ saking bungahé kang galih//

Tarian sang raden tidak aturan/ tanjak dhadhap acih/ menari gelas dan wayang/ dilihat sampai pantas/ lupa arahnya/ karena hati sedang senang //

 

21.

Samya eram kang andulu/ beksanya rahadyan pekik/ anelas kawining raga/ samya kétut kang pawèstri/ antuk kawandasa wangsal/ niyaga legeg ningali//

Sampai terpejam mata yang melihat/ tariannya raden bagus/ menghabiskan tenaga/ ikut pula yang perempuan/ dapat empat puluh pertanyaan/ niyaganya tercengang melihatnya//

 

22.

Nganti rambah kaping telu/ kang gendhing munya kaping tri/ rahadyan kèndel gya lenggah/ wonten niyaga satunggil/ awasta Sécawiguna/ nggarjita sajroning ati//

Sampai pada gending yang ketiga/ si raden istirahat/ ada salah seorang niyaga/ bernama Secawiguna/ senang dalam hati//

 

23.

Putra maligi puniku/ teka lali sun tingali/ tan émut putra pandhita/ Ki Séca gya marepeki/ prapta ngarsané rahadyan/ kyai Séca matur aris//

Putra yang pandai itu/ sampai lupa saya lihat/ tidak ingat putra pandita/ Ki Seca segera menghampiri/ datang kehadapan raden/ Ki Seca bertanya pelan//

 

24.

Rahadyan duk beksa wau/ teka penet sun tingali/ punapa dika wus cetha/ obahing tangan lan sikil/ yèn panduka tan uninga/ karam ujaring kang dalil//

Saat raden menari/ saya lihat sangat indah/ apa raden sudah tahu/ geraknya tangan dan kaki/ kalau tidak tahu/ menurut dalil itu haram//

 

25.

Wangsalé kawula étung/ antuk catur dasa kalih/ pundi tegesé wangsalan/ uniné sawiji-wiji/ yèn dika dèrèng uninga/ prasasat yèn kaya lapi//

Teka-tekinya saya hitung/ ada empat puluh dua/ bagaimana teka-tekinya/ saya urai satu per satu/ jika raden tidak tahu/ sesungguhnya seperti itu//

 

26.

Ki Séca ambereg bubul/ kèh wangsalan dèntakoni/ rahadyan kéwran ing manah/ nora bisa amangsuli/ nulya kondur karsanira/ ing wisma dèrèng dumugi//

Ki Seca memburu/ banyak teka-teki yang harus ditanyakan/ si raden tampak tidak senang/ tidak bisa menjawab/ terus pergi dari hadapan ki Seca/ belum sampai di rumah//

 

27.

Saya kagagasing kalbu/ sualé Séca gunèki/ dadya laju lampahira/ kang sinedya jroning galih/ sowan marang Kabuwanan/ marek mring rama sang yogi//

Semakin mengganggu pikiran/ pertanyaan ki Secawiguna/ menambah cepat jalannya/ datang ke Kabuwanan/ menghadap pada ayahnya//

 

28.

Ing Kabuwanan wus rawuh/ sang tapa anuju linggih/ munggèng ing panti pandhapa/ kasaru kang putra prapti/ Rahadyan Jayakusuma/ majeng sarwi angabekti//

Sudah datang di Kabuwanan/ sang pertapa segera duduk/ di pendapa rumah/ lalu sang putra datang/ yaitu Raden Jayakusuma/ datang dan menyembah//

 

29.

Rahadyan aris umatur/ kula rama wau latri/ jenenging tiyang nayuban/ wonten niyaga satunggil/ anama Sécawiguna/ kawula dipuntakèni//

Raden berkata pelan/ semalam ayah/ ketika ada jogetan/ ada seorang penabuh/ bernama Secawiguna bertanya/ saya ditanya//

 

30.

Nalika ing wau dalu/ kawula neksa kaping tri/ kang gendhing santun ping tiga/ Ki Guna nggarjitèng galih/ sareng kawula wus lenggah/ Ki Guna bereg nakèni//

Ketika tadi malam/ saat saya menari yang ketiga kalinya/ gendingnya juga tiga kali/ Ki Guna sangat senang/ saat saya duduk/ Ki Seca bertanya//

 

31.

Ambereg pitakènipun/ tindaké tangan lan sikil/ sikil kanan lawan kiwa/ asta kanan suku kéring/ kados pundi kang sujarwa/ kyai sèh ngandika aris//

Begini pertanyaannya/ geraknya tangan dan kaki/ kaki kanan dan kiri/ tangan kanan dan kiri/ bagaimana sebetulnya/ Ki Seh berkata pelan//

 

32.

Yèn sira ambeksa alus/ émuta mring salat daim/ yèn daim lungguhé kiwa/ tindakna suku kang kéring/ yèn daim ngalim kang kanan/ suku kéring napak siti//

Jika kamu menari halus/ ingatlah pada salat daim/ jika daim tempatnya di kiri/ gerakkan kaki kiri/ jika daim disebelah kanan/ kaki kiri menapak tanah//

 

33.

Nanging wonten saratipun/ tan kena sulayèng galih/ yèn nindaken sikil kanan/ asta kiwa aningali/ yèn ngigel tangan kang kiwa/ suku kanan aningali//

Tapi ada syaratnya/ tidak boleh bersedih/ jika menggerakkan kaki kanan/ tangan kiri dilihat/ jika mengigal tangan kiri/ kaki kanan dilihat//

 

34.

Iya iku tegesipun/ émuta daiming ringgit/ pasthiné papak-papaken/ yèn sira bener kang kéring/ ringgité nora sulaya/ bener kiwa luwih manis//

Itulah arti sebenarnya/ ingatlah daimnya wayang/ pasti berhadap-hadapan/ jika menarimu benar/ wayangnya tidak berbeda/ benar sebelah kiri lebih manis//

 

TAMAT 




KLIK DISINI :

Artikel 1

https://syehhakediri.blogspot.com/2024/03/serat-suluk-ngabdulsalam-pupuh-xvi.html

Artikel 2

https://syehhakediri.blogspot.com/2024/03/serat-suluk-ngabdulsalam-pupuh-xvii.html

 



Koleksi Imajiner Nuswantoro

Post a Comment

0Comments
Post a Comment (0)