SERAT TAJUSALATIN (Bagian III)

SERAT TAJUSALATIN (Bagian III)

 

Pupuh XV

1.     Tegessé iku apa tih, ratu nedya kabecikkan ginnantungngan ganjaranné, lagi ing dunya kéwala, semonno parmanning Hyang, méndah-méndah bésuk embuh, bacik padha amikirra.

2.     Nedya apanggawé becik Kyana Patih matur nembah, witné Gusti Papatihé, Maha Prabu Bahrun Kasan langkung saking prasetya, Patih sabitah rannipun setyéng Gusti prawiréng prang.

3.     Sang Prabu Bahrun Kasanni, laminné datan puputra, malah kasép ing pangantén ing wayah pan sampun tiga, tetep boten puputra, ing lahir samana sampun pratéla gabug ing terka.

4.     Wonten garwanné satunggil sinnarénnan mung sapisan nanging ta garwa pangrembé, punnika lajeng awawrat katur marang Sang Natha, pinnai[186]don mring Sang Prabu, pan ingsun nora puputra.

5.     Iya ingsun  anyarénni, marang ing sira sapisan nanging dadinné mangkénné, pan ingsun  uwis pratéla, nora metonni ing wang, iku dudu antuk ingsun baya ta gonnira jinna.

6.     Annimballi Kyana Patih, garwa kang bobot punnika, kinén bekta mring wismanné, nuli kinnén mejahana, mungéng ing kapatiyan dosanné anjinna iku, sanget dukanné Sang Natha.

7.     Garwa wus binekta mijil sapraptanning kapatiyan sinung kekiwa prennahé, Ki Patih anggung tatanya, yektinné kang wawrattan garwa dalem sahurripun pan ingsun ora angrasa.

8.     Liya saking Sri Bupathi, réwang ingsun sacumbana, durung dulu wong wawennéh. Pinnindi kongsi ping tiga, malah kaping sadasa, sanadyan prapta ing lampus nora sédhéng urip pejah.

9.     Émeng tyassira apatih, mokal yén kakilappan, dénné Sang Prabu kinnaot éwa mangkana mannawa, Sang Prabu kennéng coba, sapisan wataranningsun sayogya ngong sabarrênna.

10. Lawan kapindhonné iki, ing patinné durung esah, dénné ana wetengnganné, mannawa sun dinnanguwa, sun ningerranné basa, nora dosa mrih rahayu, wennangnging dora sembada.

11. Yén iku kongsiya mati, kale durung kabennerran ingukum tibéng patinné, Sang Natha misih manungsa, sayekti sipat ngaral dadya punnika kinurung, apan ora  pinnejahan.

12. Kyana Patih wus salami, darbé cethi dosa pejah, nulya pinnejahan nagé, kang katur marang Naréndra, céthi kinarya semang, Kyana Patih Nulya gupuh, kalannangnganné tinnigas,

13. Pinundhes tannana kéri, mung kéri konthol kéwala, dadiya éwuh patutté, mémper wong wadon pan ora, kantaka Kyana Patya, wus sami waluyannipun dénnya sakit pipingittan,

14. Mangakaha lami-lami, Kyana Patih pinnariksa, mung sakit letet aturré, wau garwanné Sang Natha, wawrattanné wus mongsa, babar putra miyos jalu, apekik kadya Sang Natha.

15. Pupukirranné angalih, annyithak marang kang putra, akalis doh laranné, ing lama-lama diwasa, apan suka Ki Patya, saya katon warnannipun angebleggi Sri Naréndra.

16. Lir dinussing bannyu gelis sampun  sinnaossan emban kalih welas ing cacahé, kabéh manungsa pipiliyan karsanné Kiya Patya, ing bénjing yén madeg Prabu, dadiya prabu utama.

17. Dénné emban kang rumiyin amuruk ing ngélmu tékad wong urip mati  wekassé, apan ginantungngan pejah, ngélmu ingkang prannyata, kang patitis parannipun dunungnging pati punnika.

18. Marma ginnawé rumiyin sabab wong bakal utama, annyinggahi piawon emban ping kalih punnika, amuruk tatakrama, saré[188]ngat ing tegessipun titi trapsilanning gesang.

19. Solahé lumaku linggih, angucap kang tibéng mongsa, ngedohkenna kanisthanné, marêkkenna kang ngutama, sarta kalawan tepa, ondhé-ondhé misilliku, dénné emban kaping tiga.

20. Amurukking ngélmu sekti, keras aberring turongga, rinnéh tan éwuh sanderré, tarampilling wong memadhang, kalawan amamannah, sagung gagaman prang pupuh, sawiji tannana kéwran,

21. Kang bisa amedhang gusi, medhang untu medhang ilat lambénné nora karémpét kang bisa amannah ika, manuk miber kang liwat sagungnging tingkah pinunjul iku angon-nanggon raja.

22. Emban kaping pat punniki, muruk anglangi ing toya, bangawan myang samodranné, wruh jaba jronning kang toya, isén-nisén samodra, mannawa n a prangnging laut aywa kongsi dangu bala.

23. Pasang surudding ngudadi, myang rumpil lawan kawalan dhangngan dénné emban kaping limanné, amuruk ing ngélmu palak tegessé ngélmu palak wruh patutting langittiku, lan patutting bumi ika.

24. Péncol kepunning kang langngit punniku kang kinnawruhan apan lonjong kadi endhog myang ngisinné kinnawruhan miwah lampahing wulan lan lakunning surya iku, kagebag ing ngélmu palak,

25. Sendhet rêncang dén kawruhi, lampahing songka baskara, tuwin mawi grahannanné, isinning langit sadaya, miwah bumi isinnya, kéh udan lan kirangngipun karana mongnging sajagad,

26. Emban kaping nem punniki, amuruk ing ngélmu ditya, ing ngaprang sugih gelarré, miwah lirring kamandaka, trap pantes ana ora, yénna prang kapir kang mungsuh, kalakuhan kamandaka.

27. Yén kapirré wangtan kenni, yén alaku kamandaka, dénné emban ping pitunné, muruk iladunni badan karana jronning ngaprang, pannora  kenna dén lambung, myang ginnitik saking wuntat,

28. Emban kaping wolu nenggih, amuruk wetunning ngarta, kang nora rêkasa saréh, dudu arta saking bala, saking nagara liya, dénné emban ping sapuluh, muruk piyapat pirasat,

29. Yén ratu akarya mantri, sayekti ngélmu pirasat nora ginggang saking konno, dénné emban ping sawelas mruhken bangsanning setya, supaya aywa kaliru, dénné emban kaping rolas,

30. Iku kang amuruk ngadil tetep sabarang karyan kang adoh maring nisthanné, kunneng wau Kiya Patya, dénnya mong raja putra, wusnya geng kalawun-lawun pekik sangsaya kawang-wang.

31. Wus winulang ngélmu titi, prawiranné madeg raja, sadaya sampun  ingisén wau Kangjeng Sri Naréndra, gerah tyas wirandhungngan angekes munggeng kadhatun datan kenni sinniwaka.

32. Kyana Patih manjing puri, tinimballan prapténg ngarsa, Maha Prabu ngandika lon marmanné ingsun sungkawa, iya dénné wis tuwa, ora duwé putra jalu, kaya paran solah ing wang.

33. Sapa yogya gumatya Ji, iku susahé tyassing wang, Kyana Patih lon aturré, punnika inggih  sawala, yénning menggah kawula, kalamun paduka tuhu, susah dénning tan puputra.

34. Suwawi kula turri, manjingnging sawiji prennah, kang tebih saking wong ngakéh, kawula matur ing ngrika, sigra wau Naréndra, tedhak Kyana Patih tumut marang gedhong pasamunnan,

35. Sapraptannira kakalih, Kiya Patih sigra wuda, kinnatonnaken uratté, munggéng ngarsanning Sang Natha, Sang Natha langkung jola, pagénné Si Patih iku, angajak ngiwa wuwuda.

36. Anjenger Sri Narapathi, mulat Ki Patih tannana, gatranning kalannangnganné, angunandikéng wardaya, Sang Prabu lon ngandika, tingkah kang mengkonno iku, Patih paran karsannira.

37. Kyana Patih matur aris purwa myang madya wusana, Kiya Patih satingkahé, mangkana wusnya miyarsa, Jeng Sultan Bahrun Kasan Ki Patih rinnangkul gapyuk asru dénnira ngandika.

38. Kaliwat tarima mami, mengkonno prasetyannira, mengko sapira wayahé, anakkira kaki putra, Kyana Patih turrira, sampun gangsal welas taun wignya salir pangawikan, inggih kawula saossi, emban jangkep kalih welas ingkang juru pamulangngé, sang Natha alon ngandika, kaliwat sukurring Hyang sira sunnaku sadulur, ing dunnya prapténg ngantaka.

39. Kanugrahanning Hyang Widdhi, duwé Patih Kaya sira, tur mashur pammariksanné, arjanning praja kalawan  luhur karatonning wang, iku pratingkahiréku, sarta wahyunning Pangéran.

40. Éh Patih paréntah mami, rahséki aywa kawedhar, misih apingittan baé, dénné iku kaki putra, ngulpulna rare sira, ingkang padha wayahipun iya teka kawan dasa.

41. Warnanné kang pekik pekik padhannén sabusannya, lan pulasarannev kabéh, tunggallenna kaki putra, bésuk sawijinné dinna, ingsun ameng-ngameng metu, kaki putra saossenna.

42. Sarta rare kawan dési, Kyana Patih nembah medal sapraptaniréng dalemmé, antu rare kawan dasa, busana sinnasama, samya sami wayahipun myang pekik-pekik sadaya.

43. Kunneng wus samekténg Patih, ing dalem sawiji dinna, yata wuwusen Sang Kathong, angundhangngi bala kuswa, mijil Sri Maharaja, ameng ngameng lan wadya gung, marang sajawinning kitha.

44. Annyebar dunnya Narpathi, ya udhikkan dinnar, pinadha tiduk wedallé, miwah wastra pira-pira, dinnar gili sinnarad anutuk suka Sang Prabu, mangkana Rêkyana Patya.

45. Marêkking Sri Narapathi, ngirid rare kawan dasa, prapta ing ngarsa Sang Kathong, putra malajeng anembah, angaras padéng rama, cinandhak sigra rinnangkul mastaka kinuswa-kuswa.

46. Sukéng tyang marwata siwi, Sang Natha  mulatting putra, sigra kondur angadhaton kéndel munggéng pannangkillan pra niyaka ngandikan miwah Kayai Pangulu, Ki Mubakda Ki Mubakdan,

47. Ngandika Sri Narapathi, kang pangulu éstrén nana, miwah pra niyaka kabéh, lamun iku putranning wang, sun adeggaken raja, ingsun adhongkol dhudhukuh, amomong ing putranning wang.

48. Anjaganni suker batin andodonga ing Hyang Suksma, karahayonning jennengngé, mugita mangkya mulyaha, wus samya ingéstrénnan bisikkannira Sang Prabu, Maha Prabu Jénnal Ngalam,

49. Sang Prabu Bahrun Kasanni, dhudhukuh jawinning kitha, pan wus tilar karatonné, anutuggaken ibadah, wus dadi pinnanditha, sidik panningngallé terus nadyan kathaha pandhitha.

50. Mongsa nimbangngana yekti, kadya Sultan Barun Kasan kinnasihanning Hyang Manon pan sampun angraga suksma, lulungsuran Naréndra, saking Bumintara kasub paguronning para raja.

51. Putranné kang gumantya Ji, pan Rêkyana Patih lama, kang maksih kinnén amomong, ratunné wus ingaturran marêk marang kang rama, pan sarwi nunuwun wuruk dhateng Sang Pandhitha rama.

52. Dénnira akarya mantri, kang rama alon ngandika, éh putranningsun Sang Kathong, sarat tingkah kang wus kocap wong karya mantri nyawa,  pitulikur prakaréku arêp tetep lampahenna.

53. Dénné tingkah kang rumiyin mantri iku arêppan, kang luwih ing ngibadatté, lawan ingkang pinnaréhtah, pan mantri wong utama, yén kariya parêkkipun iya kang mungguh ing Suksma.

54. Apan kang mungguh Narpathi, yén lawan kang pinnaréntah, yékti aparêk mantrinné, mengkonno mungguh maring Hyang, iya aywa kasorran sabarang pakaryannipun arêppana luwihira.

55. Dénné ingkang kaping kalih, arêppan mantri iya, muji sukurring nimatté, saking ratunné punnika, mongka jalarranning Hyang, yén ana malarattipun myang coba bilainnira.

56. Dén karasa lamun sisip kang terussingtekdirrolah, sarat kaping tiganné, mantri iku arêppan, amikir kaluhuran karatonné ratunnipun lawan karêksanning bala.

57. Undhakké dunnya Narpathi, aja lawan siya-siya, dén dadi kalawan saréh, iku kang ginnawé ngreksa, pikukuhing nagara, ingonné prajurit agung, aywa kongsi kukurangngan,

58. Sarat kaping pat anunggil para mantri nekakenna, isinning gedhong Sang Kathong, dén patitis amrih nalar, mongka wedalling arta, sarat kaping gangsallipun mantri arsa ngulattana.

59. Barang dandannan kang dadi, ingisékken  jronning pura, ingkang adoh pinnangkanné, lirring dandannaning kuda, liman miwah sanjata, miwah dhaharran punniku, kang annéh ana ing jaba.

60. Lan sarat kaping nem mantri, arêp kang sarwa élingngan darapon aja tumpangso, barang karyanning Naréndra, dén wruh ing kukum  ngadat lan kukum saréngattipun iku purwéng kabecikkan,

61. Sarat kaping pitu mantri, tatkala ningalli iya, ratunné owah karsanné annerekka kukum sarak dén énggal aturrana, kakembang rêngka prajéku, para mantri géndhollana.

62. Lawan luhurrana pikir, aywa miris bok dinukan iku mantri nistha baé, wedi mati wedi lara, dudu mantri utama, mantri kang angéman ratu, wanni géndholli prakara.

63. Umatur atalang pati, aywa kongsi tibéng nistha, iya gusthi pratingkahé, yén nistha kakembang rusak sinnandhang wong sajagad kocap mamannissing ngélmu, lan sasepuhing ngagama.

64. Sarat kaping wolu mantri, aywa tungkul annungkulna, kaprayitnan mring ratunné, aywa na ngugung kéwala, annélakaken gagah, prakosanné ratunnipun iku tondha karusakkan,

65. Sarat kaping sanga mantri, arêp amikir dén prpata, undhakking arta balanné, miwah pakanning sanjata, becikké kang gegaman myang praptanning turongga gung, kabéh busannaning aprang.

66. Karana prajéng  Narpathi, enggonné bilahi pitnah, kang tan karuwan sangkanné, praja gagedhénning bala, mantri pakaryannira, pamicara aywa tungkul mring arta be]cikki bala.

67. Karan nengnging artéki, sandyan iya praptaha, sakethi ing sadinnanné kéwala, nora agawé bala, tan wurung tiwan prajéku, lamun wus anandhang tiwas.

68. Tinebusna artanéki, dén wuwuh tikel sayuta, nora bisa mulihaké, kasusakkanning nagara, kasép sabarang karya, tinugurran sétanniku, ingkang ngajak-ajak rusak,

69. Wus sah kang para musanni[ yén nana keketting ngarta, sétan kang duwé panggawé, adoh saking malaékat dénné panggawé loma, marêk maring ing Hyang ngagung, arta kang dadi dandannan,

70. Yén nora ngéman artéki, apan dadi siya-siya, barana datanpa gawé, pan wus kocap jronning kitab ratu maéka bala, utama ingkang angélmu, bérbudi alul micara.

71. Wong jail aja kinnathik pan niku bangsanning sétan tegessé kurang  ngélmunné, wong pekik-pekik dén kathah, sarta lobannen arta pan wus ana batannipun para ratu ahlul kikmat,

72. Lamaliku birrajili, walarijalun punnika, lapal mengkonno tegessé, nora ana  ratu uga, anging kalawan iya, lalannangnging nagaréku, lawan ta malih kang lapal,

73. Larijalul pil baladi, illabil mali punnika, tegessé salapal mengkonno, tan nana lalannang praja, anging kalawan arta, mongka ta wajibbing ratu, miwah lan nayakannira.

74. Wajib amicara ugi, ing prajurit lawan arta, pikukuhing sayektinné, arta nguwattaken ning prang, sarat kaping sadasa, mantri wajib karya iku, juru wong ngangnglang nagara.

75. Wruha pakéwuh ing marga, ing praja martanning baya, miwah yén mungsuh dhatengngi, dénné sarat ping sawelas mantri dipun rumeksa, wong miskin jro nagaréku, mannawi kinnanniaya.

76. Iya marang wong ngasugih, miwah wong ngasor punnika, bok kinnanniaya dénné, wong kang luhur-luhurrika, mantri arêp prayitna, darapon Hyang Maha Luhur, angreksaha ratunnira.

77. Yén tannangrukténni mantri, wong langip sajronning kitha, milu amrih karasanné, aywa tiggal wismannira, myang ngalih nagri liya, tiwassing ratu punniku, agawé mantru urakkan,

78. Kang wus kocap jronning kadis agawéya kabecikkan ing wong kang ngasor kulanné, dadi Hyang Suksma rumeksa, maring panganniaya, kang luhur saking siréku, winnales pan tikel sira.

79. Sarat kaping rolas mantri, barang nindakkaken karya, dén sarta lawan ngélmunné, sarat kaping tiga welas mantri punniku yogya, wruha wiwittanning laku, kalawan ingkang wekasan,

80. Sarat ping pat belas mantri, arêp abawa leksana, anjorring barang karyanné, sarat kang kaping limalas mantri punniku arsa, nedya kaprawirannipun pasaja sabarang karya.

81. Ing pikir aja annyingngid wong bakicik iku sétan sarat kaping nem belassé mantri arêp ambobotta, sagung abdinning raja, bekti lahir batinnipun ingkang pantes kinnanthiya.

 

Pupuh XVI

KINANTHI

1.     Dénné sarat kapingngipun pitulas lakunning mantri, yénnana wong sapocappan durung tutug dén sambungngi, annalabung sarawungngan nuli élingna dénnaglis,

2.     Kabutuh kapatuh rusuh, néng paséban jejemberri, karya nisthanning nagara, lamun nora kenna mari, sayogya bilaén nana, yén cinnegah nora mari.

3.     Jro kitab adabul muluk wong saru srawungngan angling, iku sajus lawan iya, wong ngilang-ngilang prakawis wennang uga sinniasat darapon kenna amari.

4.     Kalawan sarowangngipun ajana  tiru sawiji, dénné sarat ping walulas arsana lakunning mantri, pépéka barang pakarya, mungguh pakéwuhing bumi.

5.     Miwah ing  pangayun-nayun wahyu Risang Maha Sukci, mantri punniku élingnga, ing siyang kalawan latri, dén wruh gung-gungnging karatyan punniku saking Hyang Widdhi.

6.     Miluwa duwé panjaluk prihatin arjanning bumi, dénné sarat ping sangalas mantri punniku dén wingit dén kencengnging bebennerran putus barang pakartinning dasih, apikir wekassing tingkah, aywa tinutuh ing wuri, terangna sarta pariksa, mannawa atumpang titih.

7.     Dénné sarat ping rong puluh, karana lakunning mantri, arsana angluwihana, mring bala barang pakarti, tuwin luwih pamicara, alembut arum amannis,

8.     Kang benner pratingkahipun kalakuwan kang ngabecik ngadohna panggawé ala, marêkna panggawé becik anniti-nitiya ing bab kumpul pisahing prakawis,

9.     Dénné sarat ping salikur, kang mungguh wajibbing mantri, yén mulatting ratunnira, owah panggawé sawiji, kang ora lawan mupangat mantri dén énggal  ngaturri.

10. Aywa kongsi nemu dudu, mungguh ing Hyang Maha Luwih, mantri dén banget amalang, umatur lan atur mannis ngaturna sagung sannépa, ondhé-ondhé lan upami.

11. Mangsanné génnira matur, ing ngenggon ingkang asepi, dén annemen aywa taha, iku ngéman amrih becik dadi sesepuhing iman géndholli ratu kalempit.

12. Sarat kaping kalih likur, arêp bau rêksa mantri, ing ratu nerak kanisthan miwah sembrana lan vstri, kang ngedohaken sembrana, wuwuh darajattiréki.

13. Ratu récéh tanpa usul gawé malarat wong cilik kang wennang récéh ing raja, ngénnakki wadya prajurit apan kahannanning raja, dadi wujudding Hyang Widdhi, arêp gawé siya-siya, maring badanné pribadi,  apa lumuh dadi raja, nannampik sihing Hyang Widdhi.

14. Sarat kaping tiga likur, karana wajibbing mantri, aywa pépéka ing tingkah, aywa lali gawé becik pariksa inganniyaya, tutulungnga dipun aglis,

15. Karana manpangat agung, pakolihing Narapathi, ngéman kawulanning ngalah, amrih tetepping Narpathi, dénnya pinnaring kagungngan kamulyan déra Hyang Widdhi.

16. Dén énggal dénnira tulung, pariksa mring wong  prihatin asih ing pekir kasiyan apan sakathahing pekir, asring kinnarya warana, pameléh mring para aji.

17. Wonten kojah ratu agung, Jeng Sultan kaonna énni, nagarinira Turkiyan sinembah para Narpathi, wonten Séh Jalal sring prapta, aséba marang jro puri.

18. Tinnannya mring mantri tungguk apa karyanné mring puri, Séh sumahur tanpa karya, dadya sagung para mantri, tan ana wanni ngaturna, Ki Séh Jalal nulya mulih.

19. Prapta malih  pendhak ésuk tinnannyan tan ana kardi, dadya Séh wangsul kéwala, prapta malih pendhak énjing, kongsi jangkep ping sakawan ping gangsal kaping nem prapti.

20. Salin gilir mantrinipun jro pura kang jaga kori, marêk Ki Séh Jalal prpata, mantri ika anningngalli, maring Séh ulattépethak semunné sanget prihatin,

21. Ingancaran nulya lungguh, munggéng pipinning kang kori, Ki Séh Jalal alon mojar, annak mantri réyang mriki, wus karêm mannira prapta, wontenning kori ing ngriki.

22. Ing mangké amit katéngsun inggih anak arsa mulih, mantri sawiji lingngira, Ki Séh sampun agé mulih, kawula atur uningnga, ing Gusti Sri Narapathi.

23. Mantri sawiji lumebu, prapténg byantara Narpathi, umatur atur unningnga, wonten Séh Jalal sring prapti, ing semu kaprihatinnan Sang natha kagyat nimballi.

24. Prapténg ngarsannira Prabu, ngandika Sri Narapathi, Ki Séh mannira miyarsa, kang sarira asring prapta, punnapi lampahan dika, kasil kang mungguhing mami.

25. Ki Séh Jalal aturripun asil marang wong sabumi, wonten Maharaja Jembat sungappan angalih margi, yén kongsi kalampahan, musakat bala pasisir.

26. Kawulandheg toyannipun taksih meksa kudu ngalih, punnika bubuhan tuwan tobatta maring Hyang Widdhi, yén mungguh  kang ardi gempal miwah ingkang kali ngalih.

27. Ratunné doséng Hyang Ngagung, Jeng Sultan kaonnang énni, angungun dénnya miyarsa, adres waspannira mijil Ki Séh amba tulungngana, nennedha marang Hyang Widdhi.

28. Ki Séh Jalal aturripun bok wonten karaos galih, ciptanné manah paduka, annimpang saking agami, duwé niyat anniyaya, maring samanning ngaurip,

29. Sang Natha émutting kalbu, inggih Ki Séh bok mannawi, wonten nagri sami Islam kaosar inggih mannawi, punnika kadarbé atmaja, pawéstri ayu linuwih.

30. Pan arsa kulambil mantu, Rajéng Kaosar tan apti, rêmbagging mantri sadaya, misésa ginnitik jurit panganjur sampun lumampah, ambahak ing tepis iring.

31. Lawan kaping kalihipun mantri kawula satunggil punnika kula warongka, awit saking turring mantri ingkang pra samya uningnga, punnika anjajailli.

32. Matur maring yayai prabu , Kaosar pan kinnén nampik marang ing nganak mannira, mila kula bilaénni, Séh Jalal gumujeng suka, tuwan ratu kurang titi.

33. Pundi mantri kang wawadul kang sami sagah udanni, mring mantri kang kawarongka, asaba Kaosar nenggih, mantri papat ingandikan prapta ing ngarsannira Ji.

34. Saksana ngandika asru, Jeng Sultan Kaonna Énni, payo padha umaturra, sira waweruh pribadu, mumpung garsanning pandhitha, aywa umatur silit,

35. Mantri sun warongka iku , apa sira wruh pribadi, temu lan rajéng Kaosar, mantri papat tan bisa ngling, cangkemmé dén wor sadaya, ilatté sami amuntir.

36. Suntan konnén nihan dulu, mantrinné ilatté muntir, delolé tiba ing pundhak Sang Pandhitha dén sungkemmi, tuwanku hamba tedhakna, apura maring Hyang Widdhi.

37. Dé hamba anutting wadul aturré mantri kang jail ingkang nibakaken konca, tetep hamba kurang titi, mantri ngalakaken konca, sayekti kuthanning ngéblis,

38. Séh Jalal alon amuwus duk kawula manjing puri, kongsi jangkep ping sakawan ping sapta ping wolu prapti, panuju mantri punnika, ingkang ajaga ing kori.

39. Tan purun matur Sang Prabu, jer sampun ginnéndang ngéblis dupi salin kang ajaga, mila katurring Narpathi, kapat sampun cinnengkalak mantri kang winnarongka glis,

40. Mantri kawarongka sampun linuwarran dén timballi, prapténg jro ngarsa Naréndra, pinundhut apuranéki, kalih wus jinujung lenggah, lan mantri kang tur upaksi.

41. Duk lebetté pandhithéku, kakalih wuwuh kang linggih, dénné mantri kang lumampah, mukul Kaosar nagari, ingundurraken sadaya, saha gagamanning jurit,

42. Séh Jalal alon turripun punnika gambarring wukir, ingkang ngarsa gempil ika, lawan kali kang angalih, punnika tuwan corékka, sarta tobatting Hyang Luwih.

43. Dén taha mangsulli luput réhning kalipattulahi, nulya cinnorék kang gambar, Sang Pandhitha angéstrénni, sampun tinariméng tobat Jeng Sultan Kaonna Énni.

44. Mantri jail ukummipun pinnenthang tengahing margi, ilat misih tibéng pundhak pangéwan-néwanning margi, prapténg kawan dasa dinna, cahyanné wus mindha éblis,

45. Sarat kaping kawan likur, karana lakunning mantri, ngulattana kabecikkan kang dadi luhurriréki, ratunné dunnya ngakérat annyukakenna wadya lit,

46. Darapon teteppa iku, nongga karyanning Narpathi, suka asih wismannira, miwah kebon-kebonnéki, béda kukupungnging praja, wong tetep sih ing wisméki.

47. Miwah ngénakkén tyassipun marang kang  para prajurit supaya kuwatting karya, bisa muwuhi upekti, wuwuh kagungnganning raja, yén prajurit becik-becik,

48. Wuwuh kamulyanning ratu, yén sugih wong becik-becik nebus wong arim punnika, lan asih ing pekir miskin wong becik iku pan nyata, sukanné agawé becik,

49. Sarat kaping gangsallikur, mantri wajib angulatti, réwang kang putussing wéka, kang sidik ingkang bérbudi, kang wruh ing praja, wruh awekassanning kardi.

50. Sarat kang kaping nemlikur, mantri iku arêp éling, aja agawé kiyannat niala ya ngapus-apussi, gawé musakatting bala, tan ana sih mung prihatin,

51. Yén ana mengkonno laku, mantri dén trappenna aglis supaya kabéh wediya, wong karya sebutting budi, talutuh bangetting praja, yén gawé kiyannat mantri.

52. Sarat kaping pitulikur, yén ana mantri kinathik wedinnen sarta lon coba, mannawa niayéng dasih, arda ing arta pangulah, nulak niyaya ling-ngaling.

53. Tan kenna amara culu, ing ngarsannira Narpathi, sarattana tetanggungngan ing prakara barang kardi, mantri ingkang wus sinetyan amindiya ingkang kari.

54. Aywa na kang tumpang surup ing ngarsa Jeng Narapathi, dén aturut barang karya, talajukkanniku éblis kunéng pasal ping sadasa, ping sawelas lumastari.

55. Panggawé ingkang kawuwus nenggih pakartinning carik karana andikanning Hyang, kang kocap jronning dalil nawal kalamuhwama, yastarunna tegesnéki.

56. Nawa punniku iwak enun nenggih kang anongga bumi, marma barang kang sinurat ana lahir ana gaib dadya sagungnging rarasan ana lahir ana batin,

57. Rong prakara kang winengku, anut andikanning widdhi, kadhang dhawuh pra ambiya, ingkang ngagal saking ngunni, ingkang lembut saking serat miwah maring para Nabi.

58. Wonten dalil ingkang dhawuh, ikram warabbuka nenggih, kalkalamulladi ngalam biannakkalama yekti, insana malamyak-elam tegessé dhawuhing Gusthi.

59. Rasul kadhawuhan muwus ucapna Pangranniréki, pamuruk sarta kalam sira wurukkena malih.

60. Maring ingumattéréku, dén sarta kalawan tulis barang tan pantes kawedhar, sayekti kamotting tulis walahu awaluhema, kullikallahul kalammi.

61. Wiwit kinnarya rumuhun dénné Hyang Kang Maha Tinggi, apanta yekti mung kalam iku kang ginnawé dhingin karana adegging jagad lan adegging bumi-bumi.

62. Nora ngadeg adeggipun wiwit wekasannéki, yén ora kelawan kalam lumaku sarta lan tulis barang nora kinnawruhan amung sarta lawan tulis,

63. Jro kitan iksan sinnebut panggawé dunnya punniki, barang saliring pakarya, ngadeg lan kalih prakawis miwah ugerring Naréndra, kang jumenneng rong prakawis,

64. Yén tan ana roro iku, nora madeg Narapathi, dénné kang kariyin kalam pedhang ingkang kaping kalih, dén agung pamulasara, aja lirwa rong prakawis,

65. Sayekti dandannan terus pauger adegging bumi, dudu karya tundha béma, prajurit kalawan carik rusak arjanning nagara, mung rong prakara ngawakki.

66. Carik kang agawé laku, prajurit kang anglakonni, yén ora mengkonno batal nora dadi barang kardi, wus kaennas jronning kitab panggawé rong prakara kang pasthi.

67. Kanisthan kamulyannipun mungguh adegging Narpathi, sayekti kang rong prakara, tiwas begja angawakki, tiwassé karo kinnarya, tiwas saking narapathi,

68. Ing prajurit tiwassipun kaungkullan danannéki, tiwassing carik punnika, kurang pracayannira Ji, aja sak barang pakarya, caruik wujudding Narpathi.

69. Para ratu ingkang mashur, ngatassangin bawah angin kang samyantuk kaluhurran pinunjul samanning Ngaji, kang prawira sugih wadya, samya wit kang dén ugemmi.

70. Adab saking kitab taju, salatin bustan salatin pipitu salatin muwah, lawan min ajusalatin sirl mulkan barul mulkan miwah itlakul muksinnin,

71. Mila sagung ratu-ratu, wajib angilingngi-lingngi sagung kang kocap punnika, winnacaha sabennari, yén tan arsa maca dhawakkongkonnan dasihiréki.

72. Sarat padha dhangngir wahyu, annyiram mring taru semi, kang benggang lawan punnika, wus tetep tiwassing bumi, tan arsa angunnandika, amrih rahmatting Hyang Widdhi.

73. Rong prakara ratu agung, kang norannana nimbangngi, mung Kangjeng Nabi Suléman  Suléman ratunning bumi, kalawan Prabu Iskandar, Iskandar Dulkarnaénni.

74. Prandénné wasiyattipun mring para ratu kang kari, sapa ratu ingkang arsa, luhur karatonnira di, aywa ucul saking adab salatin bustam salatin,

75. Tan sampurna ratu iku, angnging lan bustam salatin laku kang wus kannyatahan wit saking kang Maha Sukci, ginnantyan para ambiya, para wali lan narpathi.

76. Sultan Iskandar lingngipun Iskandar Dulkarnaénni, apan lalakonning jagad sayekti mung rong prakawis wajib uga binnecikkan carik kalawan prajurit,

77. Kang sapa doh saking iku, sapolahé tanpa dadi, batal sarta siya-siya, pan nora jumenneng yekti, yén adoh kalawan pedhang, nora mamaéssi bumi.

78. Sing sapa gujengngan tuhu, liya ing kalih prakawis mongka barang solahira, nemu kamulyanning dasih, minulya samanning raja, karana kang rong prakawis,

79. Pusakanning ratu-ratu, kukum amranata bumi, myang sagungngé ing kahannan sajronning dunnya punniki, tan ucul sing rong prakara, luhur kalawan basuki.

80. Jro kitab  iksan sinnebut nenggih pakaryanning carik iku sajus lawan raja, mungguh karatonniréki, barang sarta lalampahan ingucap kalawan lathi,

81. Sakéhé rahsanning ratu, kenna nahurri nampanni, kang nora kalawan lésan punniku rahsanning carik lawan sagungnging prakara, wajib kinnawruhan carik,

82. Liyanning panuruttipun sarat samya angawruhi, darapon dadi sampurna, sampurna barang pakarti, ingkang réh obahing jagad iku kawruhana yekti.

83. Ing ngenggon wetunning bannyu, jero céthék dennira mrih, wruha becikking talaga, miwah ta becikking kali, lan bisa akira-kira, lakunning rinna lan wengngi.

84. Lan arêp wruha punniku, ing solah tulungis samsi, tegessé wektunné miwah, lakunné doh parêknéki, mungguh ingkang diwangkara, lan wulan mengkonno malih.

85. Sendhetté lan rikattipun eurupping suryya lan sasi, kalawan kathahing lintang, karyanné sawiji-wiji, myang wiwilangnganning dinna, taun sarta lawan sasi.

86. Lan arêp wruha punniku, budi saking amranni, kang teka ing dalem jihad pangarah-arah ing kardi, supaya kang dadi kasab kacandhak wekassing kardi.

87. Lan sarat alussing tembung, wicaksana améngetti, sampurnéng pétung élingngan wruh ala lakonning ngélmi, lalakonning ngélmu ika, kinnarya sendhon mrih tartip,

88. Rahabba micara ngélmu, sawungngen kalawan gendhing, lan sarat bisa karyo cap mungguh kang kocapping tapsir, tapsir Ibnu Ngabas nama, yuda kennakanning dalil,

 

Pupuh XVII

DHANDHANGGULA

1.     Miwah mannissing wadana, sedhep luwes lemes amarananni, lapallé kaol winuwus nenggih onni olkiya, lawan ila kitabin tulis,

2.     Saking Jeng Nabi Suléman serat mulya tembungngé luwes mannis dénné iku ratu agung, ngréh saisinning jagad paran dénné jronning surat tembungngipun aluwes andudut mannah, angesor sedhep prak ati.

3.     Arum aruruh jro layang, layang medhun mengkénné tembung néki, wiryanné gawé kilayu, marma kang raja-raja, wajib ugi gugulang tembung kang ngarum ruruh jetmika wilettan datan kongsi  annyan-nyengit,

4.     Karana Alat tangala, yén utusan panggawé rada wingngit malaékat kang ingutus kinnén amalih warni, kang abagus sarta kang alussing tembung, kang ririh sedhep norraga, ngasih rum amannis,

5.     Lapal turabul kitaba, painnahu rabba mubarakuni, tegessé lamun wus tutug mungguha wong nunurat layang iber séléhna bumi rumuhun mengko ta nuli cappana, yén wus sinnéléh ing bumi.

6.     Sarwi amaca salawat kaping tiga jinupuk saking bumi, séléhna malih ping telu, iku nuli paringna, maring ingkang anggawa layang punniku, Adabul kutub wus kocap carik yén sampun nunulis,

7.     Sarat nulis dén wacaha, dén lalarra manawa kalempitlan sarat tulissan iku, arêp nedhik lapalnya, ingkang kathah maknanné lan malihipun aywa amindhonni basa, lawan aywa na udanni.

8.     Ing ngobahé kalammira, yén wong ngarab andulu wong nunulis wruh obahing kalammipun yékti wruh kang sinurat saunninné kacandhak pan nora luput mila yén layang iberran sinurat ing ngenggén sepi.

9.     Yén wong Ngajam nora bisa, saturutté lamun wong Bawah angin tinulis saha du bathuk yén tan mulat sastranya nora bisa wruh unninné tulis iku, wong Ngarab obahing  kalam unninné pasthi udanni.

10. Milanné sami angiwa, lamun nyerat wadi layang kikirim malah dadi wajibbipun mungguhing jam Arab nulis kiwa layang kirim para ratu, nora wennang liya karya wruh sastra layang kikirim,

11. Pasal Kaping Rowelas nyatakaken utussan kang para Ji jronning kitab wus kawuwus sipatu mursalinna, lakunning kang kongkonnan pangucap puguh, aywa ta angungkak ing sawewelingnging Gusti.

12. Aywa jrih bok pinniala, mring kang kadhawuhan pangandika Ji, kadya dutanning Hyang Ngagung wajibbing duta raja, nanging ana uga  kautamannipun tembung alus awilettan manis sedhep amrak ati.

13. Arum aruruh mradapa, lawan malih saratting cara kaji, warnanné ingkang abagus  lésanné kang pasékat miwah akéh sagungnging ngibarattipun lan saréh takwillé ika, kang budiman ngélmu néki.

14. Kang bijaksanéng wicara, ingkang becik barang pakartinnéki, ing ngagama teguh tuhu, karana kang caraka, yekti lésanning Narpathi.

15. Sayogya duténg naréndra, bebecikké saking antaranéki, pinnilih saking wadya gung, supaya angajérna, tyassing rat awéh tuwungnging wadya gung, adabus rusul wos kocap rong prakara ing Narpathi.

16. Kang amimbuhi darajat angimbuhi kamulyanning  Narpathi, lakunning duta linnuhung kapindhonné idayat ratu ingkang jatmikan teng cipta terus, samya ngundhaka luhurran mung kalawan cara kaji.

17. Cinnarita kang wus kocap kitab taréh nengguh Prabu Ardana Sir, ngandika mring Patihipun patih kang luwih ala, prakara kang panggawénning para ratu, ingkang angrusak nagara, lakunning caraka sisib,

18. Miwah kang agawé aprang, iya iku kongkonnan angimbuhi, marmanné wajibbing ratu, amiliha kongkonnan nora kenna sipat uwong baé iku, mulanné Sultan Iskandar, Iskandar Dulkarnaénni.

19. Nali karsa gitik praja, nandukkakenlayang pangantep jangji, awake dhéwé lumaku, namur ngaku kongkonnan bok manawa angadonni kang ingutus miwah warnanning gagaman bok suda ngundhakken warti.

20. Karuwan binobotting prang, aja kongsi kurang kadukken nenggih, anggawa prajurittipun apan Sultan Iskandar, ababala para ratu satus éwu, punggawa tanpa wilangngan luwih saking satus kethi.

21. Sajronning tapsir wus kocap lamun Sulta Iskandar Durkarnénni, lalannangnging bumi tuhu, duwénni paparêngngan sinniwaka ing nalika wuktu subuh, néng wekassing jagad wétanlamunning wektu maherib,

22. Sinniwakéng para raja, néng watessing jagad kulon syekti, nora paparêngannipun purwanné sok annamar, ngaku-aku dadi  kongkonnanning ratu, anggawa layang pennantang, ratunné sarirannéki.

23. Duk arsaha papenneddan lawan raja; dara; namanniréki, angutus mring mantrinnipun kang nama Kadarriyan binnektannan serattira ingkang dhawuh, ing Sri Naranathéng Dara, ambekta wawangsul néki.

24. Katurring Sultan Iskandar, wangsullanné ing Dara Sri Bupathi, winnaos sinukméng kalbu, annamung kalih kecap, langkungganjel Sultan Iskandar tyassipun andangngu marang utussan sira wus ngrungu sayekti.

25. Iki saking Raja Dara, ya pagénné ana mangkénné iki, wanni atur basa saru, marangnging jenengnging wang,mantri matur tan wonten purwakannipun lajeng makaten  kéwala, tan wonten ingkang miwitti.

26. Awit saking prapta amaba boten saréh amba myarsa pribadi, Sultan Iskandar lingnya iya sira muliha, arérénna gonnira mentas lalaku, utussan tur sembah medal Sultan Iskandar nimballi.

27. Mring sagung nayakannira, para natha praptandé ing ngasra Ji, pangandikannira arum Sultan Iskandar, lah pikirrén Raja Dara wuwussipun kang kagawa ing caraka, Si Kadarriyan kang prapti.

28. Surat gantya anupiksa, samya matur sumongga ing Narpathi, Sultan Iskandar sru muwus payo pikirên uga, matur nembah nayaka kang pinnisepuh, nama Prabu Sahirriyan pukulun Sri Narapathi.

29. Dénné saking raja Dara, wawangunnan andadékkaken jurit adén-nadénning wawadul katawis ing ngukara, boten awit saking Raja Dara tuhu, malah talarapping basa, cocorakkan saking ngriki.

30. Mokal yén Sang Raja Dara, purun-purun dhateng  ing paduka Ji, arsa ngabekti satuhu, apan ta wonten  adat ratu karya dora sasamanning ratu, karatonné sampun ical lan malih  menggah watawis,

31. Punnapa kang pinurunnan, étung bala siji tandhing sakethi, myang luhurring bangsannipun sayekti luhur tuwan bongsa Nabi pun Raja Dara punniku, pan bong sa wali kéwala, darajatté andhap inggil,

32. Lan ngunni wus atur surut ing padukaén katampénnan ngabdi,  ngalap manpangat satuhu, pan arsa wruh ing rasa, anunggilla ing ngamparan Sang Ngaprabu.

33. Aturring nayakannira, angandika iya ingsun  nujonni, kaya pikirrira iku, nanging teka saossa, sarta bala sabusananning prang pupuh, panggawé kang mau ika, ingsun dhéwé kang ngawakki.

34. Wus pato padha bubarran nembah mijil sagungnging nayaka Ji, Sultan Iskandar agupuh, ngrasuk busana kumpra, wus anganggo cara carakanning ratu, mesat sarwi ninggal surat anbamur lampahé prapti.

35. Surat katur Raja Dara, duk winaos Raja Dara tanpaksi, yén Sultan Iskandar iku, ingkang mindha caraka, duk miyarsa jronning surat tembungngipun annangis Sang Prabu  Dara, suratté dipun sungkemmi,

36. Éh duta Prabu Iskandar, umaturra iya ing Kangjeng Gusti, Iskandar ratunning ratu, langkung kagét kalintang, dénné salin tembung atur kawuléku, yén ya kirangnga pariksa, pun dasih  ngaturken pati.

37. Mesat amit kang mimindha, tan kacatur ing marga sampun prapti, ing prajannira Sang Prabu, mijil ing pannangkillan animballi ing nayaka para ratu, miwah Sultan Sahirriyan pinnisepuh nayaka Ji.

38. Miwah mantri Kadarriyan kang ingutus mring Raja dara ngunni, wus munggéng ngarsa  Sang Prabu, sigra dénnya ngandika, Kangjeng Sultan Iskandar mring nayaka gung, éh sagungnging pra nayaka, ingsun kalipattullahi.

39. Wajib ing pakaryanning wang, rumeks ri isinning jagad iki amrih karahayonnipun wennang ngingsun anniksa, mring wong amrih karusakkanning wadya gung, lah iku Si Kadarriyan kang amrih rusakking bumi.

40. Ingsun kang dé prih perangnga, lawan Raja Dara Raméya jurit mung pikirré dhéwé iku, mamak luwih niyaya, maring kawulanning Allah para ratu, kang padha dipun prih rusak myang manungsa alit-talit,

41.  

42. Cekellen Si Kadarriyan lan tigassen ilatté saking wuri, dén enték saking mokkipud saksana wus rumagang, Kadarriyan tinnigas ilatté sampun ngundhangngi wong sanagara, winneruhaken prasami.

43. Mring dosanné Kadarriyan nedya gawé karusakkanning bumi, sasat sétan akukuwu, amrih rusakking bala, wus mangkana Sultan  Iskandar maha gung, wisyatting raja-raja, dén padha apik abecik,

44. Milih dadi kang dinuta, singgahenna sagungnging mantri jail aywa parêk jro kadhatun tan wus angrusak jagad kuneng wonten winuwus Prabu  ing Mayun ing nalika aputussan mring Sang Ngaprabu Karsanni.

45. Sarwi ngaturraken serat awit saking Sang Prabu ing Karsanni, amundhut pan narsa weruh, mring kalakuhannira, pratingkahé ngréh praja Prabu ing Mayun sawusnya maos kang surat tatannya mring duta mantri.

46. Tegessé Sang Prabu Karsan wus ngawruhi kabéh kang munni tulis kalakuhanné ing Mayun kaot sajronning surat pan dangunné anonndha kang dipun utus tuhunné kalawan cidra, dénné mantrinné kang kari.

47. Raja ing Mayun  punnika, arinnira mring Prabu ing Karsanni, Sultan Karsanni amuwus mantri payo tuturra, sakabéhé ing tingkahé ratunniréku, mantri caraka tur sembah, pukulun Sri Narapathi.

48. Inggih rayi Jeng Naréndra, kang dénnirib yén Alah amaréngngi, yén arsa mangun prang pupuh, ngirit Sultan Iskandar, kang dén aben ing prang mring rayi pukulun tan wonten kang ngéman nyawa, nedya mati jronning jurit,

49. Sawab punnika kang wadya, pan ginula wenthah kinulit daging, jronning panangkillan agung, kathah pethetan swarga, ingkang awoh busannan dah marbuk arum miwah sagung dhadhaharan kang ngaraos-raos samo.

50. Ing nalika sinniwaka, warna mijil kadya samudra mutik anglimputti ing sakayun wadya tan nana kurang, ginnelarken ing wadya sasukannipun menuhi buja busana, myang ngandika anrang gendhis,

51. Sakadar bobotting praja, cinnithak Iskandar Dulkarnaénni, amulang kinnén angrungu, sagung mantri satriya, myang punggawa prajurit sadayannipun rayi dalem maos kojah, saking min ajuslatin,

52. Myang sipatusalatinna, sakathahé kang wit panggawé becik kekembang panggawé luhur, adoh saking kannisthan ingucapken satengahiréng wadya gung, lah payo padha tuntunnan sakéhé kawula mami.

53. Ingsun tinnitah Naréndra, wajib ngreksa rahayunnira sami, sarta sacukuppiréku, apa kang dadi suka, ingsun darmi simpen kamurahan nagung, amarissaken ing sira, kinnén sarta  lawan adil,

54. Bok ana kalempitting wang, kurang saking pratingkahing Narpathi, padha maturan satuhu, réhning agogotongngan sira annak pan ningsun ginnawé tiyung, dénné mungguh kaya sira, yén luput lakunniréki.

55. Aywa sak kenna patrappan ingsun darma ing kitab iki munni, sapangkat-pangkat tinnemu angon-nanggon  kawula, lawan iya anggon-anggon para ratu, pan uwis sinung bubuhan kawula kalawan Gusti.

56. Makaten rayi paduka, mila wadya sumungkem lahir batin wadya kurang budinnipun yén saking pannangkillan dadya wuwuh dhengnger ingkang kumprung-kumprung, kang jail-jaillé ilang, jrih siyasatting Narpathi.

57. Kang jejerrih ing ngayuda, dadya purun saking sok srah Sang Ngaji, lamun wonten wadyannipun angawonnaken konca, yén tan tobat dinnohaken ing alas gung, mila abdinipun samya, kantunning kang becik-becik,

58. Kang rémpeg asih kakancan saréh budi salamet sarta ngélmi, yén masang ngadil pukulun nenggih rayi paduka, kang dén irib Prabu Nusirwan Madayun yén angupaya ing wadya, kang samya nandhang prihatin,

59. Ngirib Jeng Bagéndha Ngumar, anjalimet mayeng jro praja wengngi, yén niyasat wong wawadul angalakaken rowang kang dén irib nenggih lalampahannipun anninggahaken  rêncana, amarêkken  saréh budi.

60. Anyithah kang lalampahan Sultan Kbir Mukminnin Sayid Ngali, kalawan pratingkahipun Sri Maha Prabu  Ngesam Kangjeng Sultan Malikul Saléh punniku, mila lila maring dunnya, mirib Sultan Ngabdul Ngajid.

61. Suka miyarsa Naréndra, Prabu Karsan mring lakonné kang rayi, iya uwis téga ingsun mésem sarwi ngandika, tampan nana séwu ing pangganjarringsun lan pangadeg rong busana, lawanningsun tannya malih.

62. Ing labetté ratunnira, dénnya mangké ngulah panggawé becik saben-saben para ratu, yén manut kang mangkana, nedya becik ana rahmanning Hyang Ngagung, punnang utussan turrira, inggih  sampun anglebetti,

63. Ngunni Jeng Ari Naréndra, amung tampi bulu bekti sakethi, saking parmanning Hyang Ngagung, dénnira nedya lila, pan wus kocap wong nedya lila punniku, nora garantessing sunnya, Hyang Suksma malah muwuhi.

64. Mangkya Jeng rayi Naréndra, tampi bulu bekti mindhak rong kethi, ratu nedya angguguru, kapéngin kalakuhannipun rayi paduka darajat luhur, tan purun amagut yuda, jring ing tingkah nungkul aris,

65. Dénnya kongkullan susila, mila éring tan nana magut jurit malah samya angguguru, suka Sang Prabu  karsan layangngingsun aturna gustinniréku, tampi serat nembah mesat ing marga datan winarni

66. Prapta mring praja gustinnya, lajeng matur surat wangsulannéki, yata Sang Prabu ing Mayun tampi serat sinukma, layangingsun katurra ing Yayi Prabu, ing Mayun kang ambek mulya, lulussa dénnya utami.

67. Iku matri dutannira, tuhu weca malah kurang kang warti, kéh jronné langangiréku, unggahna dipun énggal Kangjeng Sultan  Iskandar lamun angutus yén becik nuli ginanjar,  yén ala sinniksa nuli.

68. Kang mengkono mantri duta, panten marang sgung  para Narpathi, yén saru bisa angimur, yén becik nora wewah, dénné sira pangrungu ngong yayi prabu, prawira ulah wicara, kautaman kohanteppi.

69. Mung kari siji kéwala, kandellira marang Hyang Maha Luwih, yén pinnaringngan sampun ngélmu karatonnira, yén wus sidik pangucap panningngal terus yén wus benner ciptannira, ngélmu karaton wus kinna.

70. Kuneng Pasal kalih welas kaping tiga welas ingkang lumaris annyatakaken punniku, saratting mantri tama, pratingkahé mantri  kang parêkking ratu, saseliranning manusa, ing ngantara agung ngalit,

71. Sarat amriha kamulyan kaluhuran myang pirang- pirang warni, ing prakara kang wus mashur, kanggé ing pra raja, angrumeksa iya kaluputtannipun tarikken amrih raharja, kaluhurran saking  mannis.

 

Pupuh XVIII

DHANDHANGGULA

Sarat weruh luhurring Narpathi kamulyanning kalawan  kagungngan wruha yén nana kang gawé, Kang Maha Sukci Luhur, ingkang paring kamulyan nadi, mring sagungnging kawula, kang tinnitah ratu, ingkang sinungan nugraha, maréntahken sagung kalipattullahi, ngadil miwah kukumah.

Nora suke karaton kang ngadil mungguhing ratu tan kawajibban liyanné saking ngadillé, punniku parlunnipun dénné sarat kaping kalih, kautamannipun adoha maring kanisthan mulyakkenna barang satingkah mrih becik wuwuhé kang darajad,

Katokenna becikking napathi, darapon kang sami amiyarsa, wuwuha ing pamujinné, lan agungenna iku, ing jenengngé ratunniréki, tuwin paparingngira, nugrahanning ratu, walessen sampékan daya, dénné sarat ingkang kaping tiga nenggih, wong parêkking Naréndra.

Rumeksaha mring kawula alit maring pitnah myang asiya-siya, mring Sang Ngaprabu wadyanné, angaling ngana iku, kaluputtanning wong akedhik aywa amrih midosa, iku datan arus agawé  rêntengnging  jagad nora ngéman ing jenengngé ratunéki, yéku akondhang sétan,

Kitab taréh kang sampun ginupit Raja Mahmut lawan Dewi Ambar, nalika kasamarranné, garwa lit bangsannipun pan kinnarya luhur déraji, sring dadi tembang rasan mring wadya bala gung, miwah satriya punggawa, pangucappé tiwas temen Sri Bupathi, sengsem garwa wong ala.

Apa gunnané bok Ambarriki, dénné kanggo maring Sri Naréndra, dénné wong asor bangsanné, malah sadalu-dalu, wong rarasan tan mari-mari, lannang wadon angucap nutug ratunnipun dénné kang weruh wekassan pangungunné paran karsanné Sang Ngaji, kulina ing ngapapa.

Kang ngamuwus wus karsanning Widdhi, apan nana kojah jronning dunnya, papat kang sih sinnisihanné, mongsa bodho Sang Prabu, bok manawa ana pinnethik ing kunna ana warta, nenggih Nabi Yusup asih mrih Déwi Jaléka, tannah Arab Séh Majenun langkung asih, mring garwa Nimbok léla.

Ratu agung tannah Ajam siji, raja kasru sanget sih sinnisihan Déwi Osirin garwanné,lah iki  ingkang wadya, nenggih Raja Mahmut jalu éstri sami ngucap agung alit nayaka satriya mantri, samya sengit sadaya.

Malah kabéh sami andrengkénni, Raja Mahmut nanging déréng ginggang, maring Ni Ambar asihé, ing kitab taréh sampun kocap amung kawan prakawis brai binnaraénnan sami kalihipun mashur kang dadi wicara, Nabu Yusup kalawan Jaléka putri, Séh Majun lan Bok Lela.

Raja Kasru lan Déwi Osirin Raja Mahmut lawan Nimbok Ambar, malah dadi prihatinné, wadyanné Raja Mahmut mulat marang Prabunniréki, ingaran kasamarran tyas kennaring tuju, satemah punggawa ngucap apa kurang gusti wannodya kang adi, luwih saking Bok Ambar.

Sarta lawan luhur bongsanéki, angungkulli bangsanné Bok Ambar, kang satemah  pangucappé, wus lagi gustinningsun nora katon Bok Ambarriki, katon cahyanning wulan asalin pandulu, kang satengah ana ngucap noran nana ratu kasamaran nenggih marang kawulannira.

Tangngéh lamun ucappenna sami, pangucapping punggawa sadaya, mantri samya pangucappé, mangkana kang winnuwus nalikanné mongsa  rêngngi, nuju sawiji dinna, sagung punggawa gung, samya ngandikan mring pura, Sri Bupathi winnarêk munggéng patanni, kalawan Nik Ambar.

Wonten nayaka siji ngaturri, timun watang anulya sinnigar, sasigar dhinnahar dhéwé, dénné sasigarripun pinnaringken Bok Ambar nuli, lawan kinnén ngedumma, marang punggawa gung, kang samya munggéng ngayunnan Raj Mahmud dhinnahar timunné pait agédhég gebres-gebres,

Raja Mahmud sigra tatannya ris nayaka gung payo rasakkenna, ing konno apa rasanné, punggawa gung wot santun pandummanné samya binukti, timun sajuwing ngika, rainné jangkerut marêbut agebres-gebres matur nembah gusthi langkung saking pait lerês paduka natha.

Ana lagya andilat sathithik gebres-gebres sinneléhken sigra, sarwi tur sembah aturré, nuwun duka  pukulun amba datan  ambukti malih inggih datan kawasa, langkung paittipun Naranatha angandika, payo Ambar pangannen timunnéréki, apa baya padhaha.

Déwi ambar sandika wot sari, dyan dhinnahar timunné punnika, sajuwing kang bubuhanné, sawusnya  dhahar timun sarwi matur subkannalahi, sang Natha angandika, apa mulannipun sira maca subkannalah, Déwi Ambar umatur sarwi wot sari, dénné kalangkung nikmat,

Paparing dalem timun sjuwing, langkung alegi gurih kalintang, asedhep sarta mannissé, punggawa samya ngrungu, gumarumung ngujar ujarri, éh baddah sira Ambar, cidra nora muput ing ngarsanné Sr Naréndra, timu pait sira dhéwé matur  legi, tuhu wong nora layak,

Awit saking papa sira ugi, bongsa andhap linnuhurken sira, teko dora pamalessé, destun wong nora patut dhasar kabéh punggawa sengngit anuli antuk babah, milanné gumrumung, dénné  kaol kang satengngah, malah-malah punggawa sami nudingngi, marang Ni Déwi  Ambar.

Raja Mahmud  angandika aris kaya apa Ambar artinnira, punggawa ngong kabéh kiyé, kang padha mangan timun nyata pait pan ora legi, mung sira dhéwé iya, legi timu iku, payo mara jarwannana, apa lire ing kayunnira punniki, Déwi Ambar tur sembah.

Ta tuwanku kang asih ing dasih, inggih lerês sagungnging punggawa, kang samya matur paitté, dénné amba pukulun boten kénging maturra pait kawula wit wong papa, andhap bongsa ulun dénné ta sagung punggawa, bongsa luhur lan awit saking bérbudi, mila dadya  punggawa.

Lan karyanné bot répotting nagri, annanggulang sagung satru tuwan mila matur salerêssé, dénné amba pukulun wit wong papa ginnawé becik awit tur bongsa andhap pan kinarya luhur saking geng pasihan tuwan ngitik itik paduka sangkanning ngalit mangké malah diwasa.

Pasihan dalem sampun alami, kannikmatan sagung papangannan kawula angraossaké, kang legi gurih sampun sedhep mannis kula ngraossi, sagung kang tuwan dhahar, kawula pan tumut wruh raossé sedaya, nunten mangké tuwan paparing sajuwing, yé kula umaturra.

Pait inggih  raossé punniki, dadossipun ical sadayannya, paring dalem salaminné, wennang bubuktinnipun ingkang pait sapisan kedhik yekti inggih kalingngan kang agung karuhun paparing dalem punnika, mannis arum legi gurih wuus salami, punnapa pracumaha.

Yén kawula umaturra pait  dadi pracumah inggih sih tuwan kang wus tetep salaminné, punnapa ta pukulun nénélakken cacad sang ngaji, boten annyimpen amba, ing lingsem Sang Prabu, yén amba matur punnika, legi gurih wuwuh manpangatting dasih, males sih barkat tuwan.

Gumujeng suka Sri Narapathi, samya tumungkul sagung punggawa, mirsa Bok Ambar aturré, ngandika Raja Mahmud  bésuk késuk Rekyana Patih, miwah sagung punggawa, pepekka dén agung, gedhé cilik, pr Dipatya, lannang wadon  ibnu sati pekir muiskin sun arsa nyebar dinnar.

Miwah sosotya nila widuri, inten mirah jumerut ngong sebar, padha dén rêbutta ngakéh, pan ingsun arsa weruh, bekja tegessipun kang tan antuk nora begja, ingkang antuk sathithik bekjanné kedhik iku gonningsun nondha.

Tur sandika Rêkyana Apatih, miwah sagung nayaka punggawa, wot sekar sarêng wedallé, kunnéng warnannen asuk Raja Mahmud paréntah maring, juru gedhong sakawan kinnén bedhah sampun  isi dinnar lan sosotya, myang busana wus samya ingusung mijil mara ing panangkillan,

Sampun naglar wadya ponconiti, sagungnging kang nayaka satriya, sarayat sakucumbinné, lanang wadon akumpul sanagara tan nana kari, Sang Natha arsa dadar, ring wadya lit agung, mijil Sang Sri Maharaja, kerig kabéh kawula sajronning puri, jejel ing panangkillan,

Déwi Ambar milwa datan kari, para putra garwa kinnén samya, angrebutta sasebarré, ngandika Sang Ngaprabu, marang sira Rêkyana Patih, apata uwis pepak iya wadyanningsun sajro nagara kéwala, nembah matur Kyana Patih inggih Sang Ngaji, Sang Natha aparéntah.

Mantri satus kang kinnén Sang Ngaji, payo mantri padha sawurrênna. Dinnar dirham iku kabéh, dimén padha rinnebut myang sosotya busana sami, mantri sigra anyandhak annawurraken sampun sagungnging wong arêbuttan abusekkan tan étung gedhé lan cilik awor arêrêbuttan,

Ramé uleng-ulsngngan wadya Ji, satemah ing wong lagya rêbuttan Sang Natha nitih kudanné, nyander nyongklang Sang Prabutilar bala Bok Ambar unning, Sang Natha nitih kuda, Déwi Ambar gupuh tilar dénnya ngrebutdunnya, anututti lampahé Sri Naranatha, nyandhak ambuntut kuda.

Sarêng noléh kagyat Narapathi, anningalli marang Nimbok Ambar, ambuntut ing turanganné, ngandika Sang Ngaprabu, ya pagénné sira punniki, tan milu rarêbuttan maring dadarringsun  dadi ora duwé begja, sigra kondur Sang Natha mring poncaniti, sampun tedhak alenggah.

Munggéng ngamparran ing mutyara di, wadya gung kang samya rêrêbuttan sirêp telas sasebarré, gumerah samya ngumpul pra dipatya sajalu éstri, wadya lit meksih samya, munggéng ngalun-nalun gumerah samya pocappan ingsun begja akéh oléh-oléh mami, rêtna lawan sosotya.

Umung samya ngitung antuknéki, Sang Ngaprabu alon angandika, ana ta kang ora oléh, sagung punggawa matur, mung satunggil inggih Sang Ngaji, kang boten katémpéllan ing begja pukulun inggih amung Déwi Ambar boten antuk rêtna  sosotya satunggil, miwah dirham lan dinnar.

Myang busana tan antukka sawiji, tandhannipun punnika cilaka, tuhu tan wonten bekjanné, ngandika Sang Ngaprabu, kaya apa Ambar siréki, tan milu dhik-udhikkan doh begjanniréku, tur sembah Ni Déwi Ambar pan kawula kang ngantuk  begja sayekti, luwih saking wong kathah.

Angandika Sang Bumi Palaris kaya apa artinné ta sira, ngaku antuk begja dhéwé, Déwi Ambar wot santun Alah dunnya barana sami, inggih wongngé kang angsal sadaya punniku, pan dados darbék kawula, Alah dunnya dénné manusanné sami, kadarbé ing kawula.

Wau mangsanné rêbattan sami, nunten paduka nitih turongga, annander tilar wadya kéh, kawula sinung émut ing grahita amba pribadi, satemah dhik-udhikkan tuwan nander mamprung, tuwan dadya dhik-udhikkan ing tegessé sami la kawula tututti, nyandhak turongga tuwan,

Dadya gumujeng Sri Narapathi, amiyarsa aturré Bok Ambar, punggawa tumungkul kabéh, lingsem ping kalihipun kaungkullan sabdanniréki, kondur Sang Nganaréndra, tumaméng kadhatun tulus dénnira kagarwa, Déwi Ambar mring Sultan Kabir Mahmuddin kunneng gantya winarna.

Ratu Ngajam gung karatonnéki, wus sinebut  saking bumintara, luwih sasolah bawanné, sih palimarmaéng wadu, angungkulli ing para Aji, paguron para raja, nenggih raja kawruh, sanget asih maring garwa, kang anama Sang Rêtna Siti Wasirin punjul saking lokking ngrat,

Jronning kitab rikul ulummi, Déwi Wasirin  cahyannira pan apindha wulan gebyarré, nastiti jrih  ing kakung, muri-muri johral karimi, binti Jeng Raullullah, Pathimah linuhung, mangkana Sri Maha Rêtdya, ing nalika pinnarêk lawan kang rayi, munggéng madélangennan,

Wonten wadya ngaturri upaksi, abdi pamancingngan tur ken ulam pan punjul saking sabenné, ingandikan lumebu, prapténg ngarsa kagyat narpathi, dénné dingarén sira, antuk iwak agung, saben-sabenné majana, wus ginnanjar dinnar patang éwuh nenggih, dénnya sukéng tyas mulat.

Pun pancing mundur awot sari, Déwi Wasirin matur tur sembah, sakedhik wonten salahé, pan damel tuwan luput anggaganjar mring wong pamancing, kaya ganjar punggawa, dinnar kawan éwukang taté angnglar jajahan dadossipun saben ganjar wong sawiji, pan patang éwu dinnar.

Dénné angganjar mring wong pamancing, ya semonno pangiranning wadya, Sri Narapathi delingngé, benner lingngira iku, nanging uwis kaliwat ugi, para ratu nora kenna, mindhonnana wuwus Siti Wasirin turrira, tuwan kéndel kawula kang maékanni, darapon kalingngan.

Ing pakarya tuwan narapathi tan katémpél aming kalih sabda, mangké amba pariksanné, ing lanang wadonnipun lamun inggih sumahur éstri, amba mundhut kang lannang, dadya dinnar wangsul, dénné kaliru ing karsa, lamun ngaken lannang kula mundhut éstri, yekti tuwan kalingngan,

Wangsulling dinnar tan anglabetti, saking owah pangandika tuwan mésem Narpathi  wuwussé, iya karsanniréku, sigra kinnén nimballi malih, juru pamancing prapta, ing ngarsa Sang Prabu, Déwi Wasirin tatannya, éh pamancing iwak kang katur Sang Ngaji wadon atawa lannang.

Ki pamancing matur wot sari,ulam kang katur raka paduka, punnika pan ulam annéh, panninggih baga purus dédé jaler pan dédé éstri, Sri Bupathi miyarsa, gumujeng anggungguk Déwi Wasirin kasorran risaksana pamancing ginanjar malih, séwu pan réyal emas,

Manggul kanthong  mundur awot sari,  nulya wonten dirham siji rêntah, marojol saking kanthongngé, Ki Pamancingan luru, dirham ingkang runtuh satunggil prasamya tinningallan dénnira ang Prabu, myang Rêtna Wasirin mulat matur nembah tingkahé pun Juru Mancing, langkung akarya nistha.

Wong wus tampi dirham séwu nenggih, lawan iya patang éwu dinnar, runtuh siji paran dénné, ingupaya kalangkung, janggilengngan anganan ngéring, iku destun wong ngala, arda budinnipun karya nisthanning nagara, kang mengkonno tan arus ngambah nagari, tan niyat karya dana.

Natha ngandika undangngen malih, prapténg ngarsa Wasirin ngandika, sarwi tumuding astanné, éh Pamancing siréku, liwat karya nisthanning bumi, cacak wus pinnaringngan réyal emas séwu, lawan patang ngéwu dinnar, runtuh siji kapati gonmu ngulatti, pan sira tanpa nalar.

Jer kobaya wijilling ngadulit mata dinnar rênda tanpa ngrasa, yén wus sugih maksih akéh, duwékkira kang kantun cicir siji kapati-pati, kekembang ngrusak praja, ngapessaken ratu pantes wong winnesi asat Juru Mancing umatur saha wot sari nuwun duga ratu mas,

Mila dirham kang rêntah satunggil sakalangkung gén kula ngupaya inggih tan saking émanné, kadita temah tuwuk barkattipun raka Sang Ngaji, mongsa kongsi telassa, prapténg anak putu, milamba sanget ngupaya, dirham rêntah punnika ingkang sasisih, kaciri asma Alah.

Dénné ingkang sasisih aciri, namannipun raka padukéndra, mannawi pinnidak dénné abdi tuwan pukulun dénné rêntah wontenning margi, upama kapidakka, namanning Hyang Ngagung, satemah damel duraka, yén midakka namanning raka Sang Ngaji, satemah siya-siya.

Datan ngurmattiratu sayekti, réhanning punnika kalipattullah, pasthi wajib kinnabektén duk miyarsa Sang Prabu, ngakak sarwi angembat wentis kinnén mundhut réyal mas prapta tigang ngéwu, lawan tigang ngéwu dinnar,

Wus ginnanjar Ki Juru Pamancing, tinnampannan pan patang gotongngan saha nimballi carikké, Sri Maharaja Kasru ing sakéthéngngipun kinnén angundhangken samya, bendhé mubeng lan teteg barkattan saking, Kangjeng Sultan Iskandar.

Kendhang Iskandar Dulkarnaénni, yén kongsi mijil  ginnawé undhang, yekti panggawéyan gedhé, undhangngé Sang Ngaprabu, aywa na kang gugu pawéstri, barang lirring prakara, apes kenna siku, upama nedya angéman  réyal siji wekasan kalong kakalih, dénnya messing darajad,

Ngéman roro papat ilang néki, ngéman séwu rong éwu kang ilang, saleksa ing pangémanné, rong leksa ilangngipun nadyan ngéman ingkang sakethi, rong kethi ingkang ilang, sadaya misuwur, sawadyanniréng jro praja, undhang medal mring sagung monca nagari, sanget undhang naréndra.

Wadonniku tinnitahken nenggih apan dadi ganjarran kéwala, nora kenna  dadi gawé, kaennas para jamhur, ingkang nerak arang basuki, wit saking  Nabi Adam amanggih bebendu, ingudhunken saking wiyat purwéng garwa saturutté déréng kenni, sabakda rasullollah.

Malah enték ing rinna lan wengi, nora kenna yén iku tinnerak nedya bilahi aranné, akéh pandhitha wurung, kuwalanné saking pawéstri, wong nedya wicaksana, atemahan kumprung, nedya wirya temah rusak kang anedya rahayu temah bilahi, kaduduk wuluhira.

 

Pupuh XIX

DUDUK WULUH

Wonten umat sawiji amandeng wahyu, saking sanget dénnya miskin tatapa wus patang taun antuk laélatul kadri, nuli tutur mring kang wadon,

Laélatul kadri rupa watu telu, sasmita kang kapiyarsi, watu tetelu punniku, dén umbulna genti-genti, apa karêppé ing konno.

Pan tinekan paran kang sinnedyéng kalbu, apan nora mindho kardi, jalukka sagunung emas sosotya pan dadi, tinekan sedyanning konno.

Lan rabinné sedyanné arêbut dhucung, kang wadon nedya sugih, ingkang lannang karêppipun dén sugih sarta Bupathi, duwé nagri sugih gedhong.

Ingkang wadon jaluk nagara tan rêmbug nganggur baé dén asugih, maras mennék kinnawayuh payo jaluk sugih-sugih duwéya mas pitung gedhong.

Sadangunné pradondi durung arêmbug watunné tinninggil tinggil arsa dén umbullaken iku, anjalug duwé nagari, sarta dén asugih gedhong.

Méh dén umbullaken kang wadon angrebut ywa jaluk dadi priyayi, dadi sugih baé nganggur, bupathi sugih kuwatir, énnak nganggur baé ing ngong.

Ingkang lannang saurré sarwi asendhu, becik wong duwé nagari, sarta kang sugih kalangkung, anggréh wong rainna wengngi, sugih emas kongkon uwong.

Ingkang éstri nyentak aja anjajaluk sugih sarta duwé nagri, sugiha balaka iku, duwé gedhong séwu sami, kang lannang meksa ambekos,

Amucisil sarwi ngumbullaken watu, lagi watunné sawiji, unninné pan knothol séwu, katlisut nyenthak kang ngéstri, nuli awake bak konthol,

Knothol séwu jejel anéng awakkipun arêbut enggon apipit anéng maka wolulikur, ga janggut bathuk pipi, ambiyet kebak ing kokonthol,

Sarandunning awak jejel sungsun-sungsun ambented tindhih-ti[233]ndih, gumeder pating garandul ingkang ngéstri annangissi, kang lannang gagetun jomblah.

Mau-mau angguguwa rêmbag ingsun, sayektinné nuli sugih, ngarêppaken gedhong séwu, isi mas barana adi, ujer kowen dhéwé wangkot,

Annaurri kang lannang mennengnga iku, watu kari loro iki, kang siji ngong karya jaluk ilangngé saking wak mami, kabéh sarupanning konthol,

Dénné siji ngéngéyan ngong karya jaluk nurut sira jaluk sugih, aduwéya gedhong séwu, ngumbullaken watu malih, sarya sru dénnya miraos,

Konthol kabéh lungngaha saking wakkingsun nora nganggo dén walerri, konthollé kang lawas katut pating barêsat tan kari, konthol lawas milu coplok,

Pan sumubrung tekan dakarré Ki Layu, sawablaélatul kadri, dadi sapangucappipun kalalén konthollé lami, karayut kenna wiraos,

Dén gagappi konthollé dhéwé wus suwung, tekan daharré malencing anniba gumulung ngadhuh, adhuh laé konthol mami, rinnapu maring kang  wadon,

Wis mennengnga pan dilalah durung ontung, noro kudu sugah sugih, muliha baé kontholmu, watu iku kari siji, gawénnen angundang konthol,

Dyan ngumbulken  watunné kang siji kantun konthollé kang kinnén bali, tan asuwé nuli wangsul tetep néng enggonné lami, béniyatta tan kalakon,

Lah punniku lepiyan panggawé luput alanning sih maring rabi, teka dadk tutur-tutur, yén aja tuturra pasthi, sasedyanné pan kalakon,

Mila Sultan Iskandar wasiyattipun kang sapa nutting pawéstri, apanta sajus punniku, ambuka lawang bilahi, andhandhang darajat asor.

Ingsun iki  madeg kalipattullahu, babala ratu sakethi, Prabu Iskandar kinnasub Iskandar Dulkarnaénni, yén anutta mring wong wadon,

Yekti kalong balanningsun para ratu, sayuta punggawa mami, arupak jajahanningsun apes labetting pawéstri, kaya pagagan mengkonno.

Wonten malih caritanning para ratu, nagaranné Bahedanni, nama Ngaliburhan Prabu, langkung sih marangnging rabi, Déwi Tahrin kinnaot,

Putranné kang patuttannira Sang Prabu, sakawan kang sami éstri, satunggil sepuh kang jalu, Radén Karsat namanéki, Kamidolah pekik annom,

Nanging sanget kaugungnging rama ibu, Karsat Kamidolah nenggih, arusuh pambekkannipun nguwus uwus barang kapti, dénnya putranné Sang Kathong.

Ingkang saking garwa pangrembé tetelu, punnika jalu prasami, sadaya kawelas sayun nora pati dén rawatti, sawab ibu sami asor.

Radén Marjan Sasi lawan Radén Markum Radén Drika Asatunggil dénné ka[235]dangngé kang sepuh, nenggih Radén Marjan Sasi, alus ambekkira alon,

Nora antuk papan sawab ibunnipun tan kanggé ing rama aji, Karsat Kamidolah iku, ibunné mengku jro puri, sasuka-suka kalakon,

Akarya sak marang punggawa gung ngagung, apan nora anneteppi, sacara caranning ratu, kalih welas emabnnéki, Karsat Kamidolah towong.

Dadya Aum sagung punggawa gung ngagung, umarêk Rêkyana Patih, umatur kuwatirripun dénné karsanné Sang Ngaji, adil rinusak ing wadon,

Dé karsanné Karsat Kamidolah iku, tinurut sakarsannéki, ibunné samya agungung, bésuk madegga Narpathi, cacah sucah paréntah wong.

Dénnya sanget pangugungngé garwannipun miwah mring putranniréki, apa baya karsannipun wau Rêkyana Apatih, susah ing tyas langkung ngéwoh.

Dé putranné Sang Natha ingkang katelu, rinneksa mring Kyana Patih, sandhang sarta pangannipun Sang Natha tan angrawatti, susahé sakathahing wong.

Samya rêmbag sagung nayaka gung ngagung, samya késah maring wukir, marêk Sang pandhitha Werdun Pandhitha wus prapténg gaib angraga suksma di kaot,

Wus pratéla luhur Sang Pandhitha  Werdun anéng wukir Rabunsari, karilan sasolahipun méngo kawiryan alami, tata pasangkanning ngannom,

 

Pupuh XX

SINOM

Lampahé Rêkyana Patya, miwah sagungnging Dipathi, sampun prapta wukir radya, ing dhépok Sang Maha Yekti, ngancala Rabunsari, manggih Sang Pandhitha Werdun umatur Kiyapatya, mring Pandhitha sarwi nangngis dhuh tuwanku paduka atutulungnga.

Badhé rêngkanning nagara, susahé wong saprajéki, dénné mangké Sri Naréndra, datan arsa angopénni, nagari Baédanni, ngamungngaken garwannipun kalawan raja putra, Karsat Kamidolah nenggih, sasolahé tan patut amumpangkara.

Arêmen pakarti nistha, méngo barang réh utami, yén punnika kalakonna, bénjing madeg narapathi, karya rusakking bumi, lalabettan kirang wuruk awit ugung ngugungngan lah tuwan sungngana ugi, rahayunné ing bahedanni nagara.

Wenang tuwan anulakka, kang badhé niayéng bumi, Sang Pandhitha alon mojar, putranné Sri Narapathi, apa tannana malih, ingkang liya saking iku, Si Karsat Kamidolah, tannarsa panggawé becik annak karam nora pantes dadi raja.

Éwa mangkana mannira, arsa papanggih pribadi, lawan Sultan Ngaliburhan apa tan dipun walerri solahing garwa siwi, pratingkah karam dén ugung, sira padha kariya, sakedhap sun nuli bali, lawan endi putranné Sri Naranatha.

Liya Karsat Kamidolah, Rêkyana Patih wotsari, pan inggih kawula bekta, nama radén Marjan Sasi, nanging punnika inggih, garwa pangrembé bunnipun Sang Pandhitha duk mulat ing warnanné Marjan Sasi, iya pantes yén iku madegga raja.

Ayemmé kataréng ngulat wus sah ing Bustam Salatin ulatna rajulalattan barang pakarya patitis lumuh panggawé drengki, wong palayon ulattipun iku pakuwon sétan niaya agawé drengki, nora patut kasandhangngan kukumolah.

Aywa sira pedhak-pedhak lungguh lan mata mucicil niaya drengki kiyannat balik amriha kang lindri, liyep iku basuki, sanadyan agawé ratu, aja kang julalatan nora mantep doyan drengki, wong malolo pan iku jinnissing sétan,

Apan nora agagampang, kocapping Bustan Salatin ratu pan erohing jagad marmanné dén ngatiyati, iya mennengngan dhingngin Sang pandhitha tedhak sampun amung sakedhep netra, wus prapta sjronning puri, panggih lawan  Sri Narndra Ngaliburhan,

Pandhitha ngling mring Sang Natha, anata sira tannadil sahurré wallahu Allam sakarsa tuwan ngaranni, Sang Pandhitha udanni, ing karsanné Sang Prabu, méngo kawiryan dunnya, uluk salam sigra pamit mesat saking jro pura prapténg ngaldaka.

Panggih lan Rêkyana Patya, miwah Radén Marjan Sasi, tuwin nayaka kang samya, [238] milwa ing Rêkyana Patih, Sang pandhitha lingnya ris ratu Ngali Burhanniku, méngo pakarti dunnya, mila tannarsa ngopénni, mring solahé kang garwa lawan tannaya.

Wus payo padha mungkurra, kalilan sadinna iki, apan iki dinna akat dhawuh babendunning Widdhi, sigra Sang Maha Yekti, madhep marang kéblattipun dénnya angekep napas cinnipta duk nukat gaib anasirré bumi angin genni toya.

Prapta risang bayu bajra, memes gora awor riris pra samya ambedhol arga, éwon aleksan kang wukir, ngebyukki Baedanni, gégér sanagara kuwur, dénning praptanning ngarga, tanpa sangkan angebekki, tumpes kang wong jro kutha kang lakuala.

Dénné wau  jronning pura, wukir satus kang dhatengngi, Sang Ngaprabu Ngali Burhan pinnarêk lan garwa sami, myang putrannira aglis Karsat Kamidolah rawuh, ing ngarsanné kang rama, tur unningnga lamun wukir, kathah prapta yayah arsa mecah kutha.

Mésem natha  Ngaliburhan sira iku annak mami, iya Karsat Kamidolah, nanging karam sira iki, ing tingkah  nora yekti, balasar digung kumlungkung, lah mengkono iku nyawa, dhawuh bebendunning Widdhi, nora kenna mengko aling-ingalingngan,

Iya pan ungkur-rungkurran miwah ta ibunnéréki, sun mardika sowang-sowang, apan pratingkah ngaurip ya tinemu pribadi, ala lawan becik iku, tan tutug angandika, gunung séwu prapta nuli, ingkang satus anubruk ing raja putra.

Mesat dgamparré Sang Natha, tan kenna tinubruk wukir, amung garwa miwah putra, mung sirahé ingkang maksih, annangngis anjrit anjrit sambat sambat Sang Ngaprabu, sangsaya gung kang prapta, wukir; nanging Sri Bupathi, dhadhamparré sinunggi maring ngaldaka.

Muwuh Sang Sri Ngaliburhan mring garwa miwah putréki, sinung wruh sangkanning dosa, pan iki Si Marjan Sasi, tinulung ing Hyang Widdhi, saking niyayanniréku, kang padha junjung iya, punggawa kang sak ing galih, kang prihatin wit saking niayannira.

Garwa putra duk miyarsa, sambat marang Marjan sami, kabéh ingkang kaluputtan dénning nora angrawatti, nagara Baedanni, ri nengkuh  dhéwé nagri, murka sida tutug rusak siya-siya.

Wus prapta sajronning pura, mendhukul kebekking wukir, Radén Karsat Kamidolah, nangngis katindhihan wukir, lawan ibunniréki, samya katindhihan gunung, gesang mung waket jongga, annangis angolang ngaling, kawuwussa kang medhun saking ngaldaka.

Kang ingadeggaken raja, marangnging Sang Maha Yekti, ingiring Rêkyana Patya, Bupati ana sapalih, prapta jronning nagari, anglayatting rama prabu, lawan anuwun prennah, menggah kang dén kadhatonni, prapténg pura lama kang dadi aldaka.

Panggih rama nuwu[240]n prennah, kang badhén dén kadhatonni, sarta enggonné kang rama, winnangun padhukuhnéki, dadya pucakking wukir, Karsat Kamidolah sampun dhinudhuk saking ngarga, mring Narpathi Marjan Sasi, yata lawan ibu pra samya ingentas,

Tinunggilken lan kang rama, dhudhukuh pucukking wukir, Radén Karsat Kamidolah, wurung kasatriyannéki, sabennenjing annenggih, pakaryanné ngon wedhus ibunné matun gaga, tetep Prabu Marjan Sasi, karatonné ing Baedanni nagara.

Kunneng kang wus linnepiyan dosa gung para narpathi,  nanging babakalli raja, nenggih kang winuwus malih, kang pinnarêk Sang Ngaji, sarat ping sakawannipun anaha paliwara, kang ngasih panggawé becik kang pariksa wruh nistha madya utama.

Meruha ing pamicara, ngarsa arsa sih ing Widdhi, wuwuha ingkang kagungngan kamulyan rahmatting Widdhi, wonten ratu sawiji, asih ing kawulannipun apan tan kenna pisah, lan Sang Prabu siyang latri, lagya saré Sang Natha tinnilar salat,

Dupi wungu Sultan Jahar, anningalli mring kakasih, tannana ing pacawissan dukanné yayah sinnipi, lah lunga maring ngendi, Si Munna datan kadulu, dangu tannana prapta, kasok lalu ing panganti, Sultan Jahar jaja bang prapta kang duka.

Praptanné mantri Munnada, sangsaya tan kenna lilih, nulya kinnén annyengkalak nanging sanget turriréki, tan purun dén talénni, dénné dudu ukummipun apa tuwan niaya, dédé bangsanning Narpathi, bongsa andhap paduka madeg Naréndra.

Lamun bongsa luhur tuwan yekti wruh ing ngala becik apan amba wau késah, nglampahi karya kakalih, Gusthi ingkang kakiki, lan Gusthi majaji iku, singnga kang dén tilarra, sayekti bonda kalanni, padha-padha karo-karo kasaitta.

Sang Natha asru ngandika, lamun ennengna sayekti, akéh-akéh amicara, Sr Bupathi angedhohi, nuli cekellen naglis lirwa ing timballan ningsun payo cekellen énggal Mantri Munnada annangis iya Allah tuwan kang murah ing jagad,

Mugi tuwan ngadillana, mring ratu kang kirang titi, tannarsa titi pariksa, angukum kang datan sisip tinnariméng Hyang Widdhi, Munnada pandongannipun sigra ing sanalika, dhawuh bebendunning Widdhi, kumarasak angin geng annempuh pura.

Gapuranning jro pura, taterussan tamansari, bedhol sarta tannira, amukul dalem narpathi, pandhapa dén tibanni, gograg ajur rêmak rempu, Sultan Jahar anniba, ing siti tobatting Widdhi, datannarsa malih akarya niaya.

Dén prayitna para raja, kang mengkonno tegesnéki, misih rinneksa dénning Hyang, kang nora dinukan nenggih, agawé ala waris iku jatinning panglulu, ibon-nibon kéwala, dinukannan wus babar Ji, marmannipun déné  aget kang para raja.

Dénné sarat kang kaping lima, kang kinathik nata pathi, arêp takwa ing Hyang Suksma, nalangsakkenna dén wanti, nedhakna apuréki, ing dosanné ratunnipun sarat kaping nem arsa, kang parêk Sri Narapathi, nampurnakna barang karsanné Sang Natha. Pakarti dunnya ngakérat sarat kaping pitu nenggih, arêppana paliwara, lamun nuju anningalli, ratunné salah kardi, dén énggal dénnira matur, parapon mangartiya, ing nistha sikara lalis nora pantes tanwun kenna wawalessan,

Dosanné wong parêk raja, yén salan tindak Sang Ngaji, pasthi milu kenna siksa, kang kinnathik ing narpathi, yén nora angaturri, ing liputté ratunnipun dénné yén nora kenna, aja sira anunggonni, tanpa gawé milu gagedhénning dosa.

Sarat kaping walu ika, ywa matur Sang Ngaji, ngalem luwih ing manungsa, yén nora weruh pribadi, aja kenna mamannis yén cidra milu katempuh, kapisan ing narendra, kapindho maring Hyang Widdhi, nora kenna sélak duméh dudu awak,

Déné sarat kaping sanga, kang parêk ing Sri Bupathi, dénnangon sagung wadyandra, kang susah miwah prihatin dén wruh solahing dasih, sanagara dén kacakup dénnagung sarta lila, pariksa welassing miskin supayanné dadi adillé Sang natha.

Dé sarat kaping sadasa, kang paliwaréng Narpathi, yén tinnari ing Sang Natha, dén arja tyassira kadi, munthika munggéng warih, kolur sartaning ngingkalbu, miwah sarirannira, dén rêsik  lawan wawangi, dimén néling sabarang karyotama.

Dénné sarat ping sawelas kang pinarêk ing Sang Ngaji, yén nalika tinimballan dén néling ing nukat gaib amrih aywa nekanni, sagungnging pangawé saru, adoh saking piala, nyegah bebendunning Gusthi, iku saru ratu akerêp duduka.

Sarat kaping welas kang pinnarêkken Sang Ngaji, ngedohna pangawé mamak drengki open pati angling, dén nanteng aywa edir, iku kang angrusak laku, yén Prabu angandika, mring liyan  tambuha ugi, amung wruha sabarang kang winnicara.

Nangnging yén ratu ngandika, kang dinnangu tan naurri, lali gugup ing ngayunnan nuli saurrana aglis yén sira tan naurri, nyandhak pandangunning ratu, pan sira milu cacad padha lawan ningkang lami, milu mati tyassira tan nana mengnga.

Sarat kaping tiga welas kang pinnarêk ing Sang Ngaji, aja rongéh aja umbag aja kebat nuli angling, ing pasamuwan ugi, dipun arang cacalathu, aja amegat tindak annyelanni wicaréki, aja larannatén aja puputungngan,

Aja lengngus amicara, ing gawé pan nora kasil aja nglalabetti solah, kang parêkking Sri Bupathi, aja nanacat maring, saréwangngira pu[244]nniku, yekti angrusak praja, wong nannacad koncanéki, ing dadinné wong ngingu amrih duduka.

Yén ratu akerêp duka, ilang kajetmikannéki, yén ratu nora jetmika, pasthi yén angrusak bumi, kocap ing kitab tambih, angrusak nagara iku, yén ratu angangikka, wong drengki jail pan néblis cekak budi wong drengki datanpa nalar.

Nalarré kaworran sétan sarat kawan welas nenggih, yén nana parêk Sang Natha, miyarsa wawarti wingit durung pati patitis aywa umaturring ratu, bok amiroga tompa, anusahaken  wong cilik barang tingkah aywa watak wawadullan,

Sarat kaping limalas kang kinnathik ing Narpathi, arêp sidik ing pangucap atinné kang ajajail barang pangucapnéki, dén ta lanjer dénna dhapur, dén jaman dénna makam aja kongsi nglalabetti, ing tegessé manusa kang wruh ngutama.

Sarat kaping nembelas kang kinnathik ing Narpathi, yén nana wong  amicara, angngundhakki angurangngi, punniku dadi silib yén wong kang ngalem mring ratu, miwah kang amemada, sabennerré dipun naglis yén kawahyon bok wong benner dadi salah.

Sarat kaping pitulas kang parêk Sri Narapathi, dén narima ing pasiyan sihing Gusthi dén kaéksi, barang kang dén lakonni, wawennangngé Sang Prabu, terusna tingngallira, ratu kalipattullahi, wong duraka ing ratu durakéng Suksma.

Sarat kaping walulas kang pinnarêk ing Sang Ngaji, élingnga marang sarira, ala becik saking takdir, andhap luhurriréki, aywa nguring-uring ratu, wruha yénniku darma, kang dadi jalarranning sih, amrih ayem tyassira aywa angrungsang.

Kalamun tyassa angrungsung, kang kinnathik ing Narpathi, kenna panggawé éblis satemah ambarang wadul dadi rêngkanning praja, ratunné kang dén prih runtik wong mengkono dohenna patang bedahab,

Sarat kang kaping sangalas kang kaparêk ing Sang Ngaji, yén nana gagaman pélag kang yogya dandannan jurit lawan wong kang ngabecik kang ngatecik tékaddipun tur ulah pamicara, sarta wandanné kang becik pirasatté nuli aturna Sang Natha.

Sarat kaping kalih dasa, wong kaparêk narapathi, kalamun jinunjung ngannyar, aywa kagungngan semudir, lwngngus duméh antuk sih, nuli katon cacaddipun dudukanning Hyang Suksma, tan lila paparingnéki, ingkang mijil jalarranning wakillira.

Dilalah énggal pugutnya, sihing Sang Sri Narapathi, lamun darungna wong salah, wong ala solahiréki, yekti anglabetti, karya kannisthanning ratu, lamun pagawé sasar, tan kenna parêk Ngaji, tanpa tékad tan pantes saba jro pura.

Sarat kaping salikur, kang kaparêk narapathi, lamun nana wong kadukan undangngen wismanniréki, ajakken padha bukti, konnen sabar sarta maklum rapunnen pannarima, yén akéh wong aja sandhing, yén sepi wong jujutten tyassé dén kenna.

Kaprihatinné ilangnga, sarta dénnariméng takdir, dadi tyassé nora ngrungsang, ayem sangkanning ngapidih, pangunneg-unneg mari, sarat kaping kalih likur, yén nana wong dinukan yén netep salahiréki, ngularrana dandannan ingkang utama.

Kang longka jronning nagara akokna kancaniréki, katurra ing Sri Naréndra, sira kang  ngamriha lilih, ing pasamuan nenggih, aywa sira sandhing lungguh, kontap pitulungngira, nora mandi mambu angin kang utama tutulung aja kawruhan,

Kaping tiga likur sarat kang kaparêkking Narpathi, dén mituhu barang karya, malah dadiya palupi, mring sagung bangkat kardi, aja léléda ing laku, nanging wawalerrana, kang kilap lawan  saréngi, kukuhana yén ana ambedhah sarak,

Sarat kaping salawé prah, kang kaparêkking Sri Bupathi, amujiya annebutta, ing  nganma Maha Succi, lan asmanning Sang Ngaji, luhurré ratunniréku, simpennen kang santosa, celanné ratunniréki, apan wajib amrih atinnaken jagad,

Karêksa tindakking praja, awit sujana bérbudi, sarat ping salawé arsa kang kaparêk Sri Bupati, wediya dosa cilik miwah ingkang dosa agung, dén mundhak betinnira, supaya terahing  nagri lan maksudda bapa babunnira.

Ratu kekasihing suksma, lamun sira dé kasihi, mring ratu yekti terusna, mungguh ingkang Maha Succi, pan iku dadi wakil wawayangnganning Hyang Ngagung, prihen terahing raja, duryatté kang kari-kari, saupanné kang nedya yu mrih raharja.

Sarat kaping salawé katam wong kaparêk n Sri Bupathi,  asiya marang sadaya, kawulannira Narpathi, lan sihing Narapathi, dén tétéla  ing wadya gung, aywa nora prayoga, dalemok cung pamdumming sih, yén noradil talanjukkan tyassing wadya,

Bakuhing adil pinnongka, kaluhurranning Narpathi, kamulyanning  kang nagara, punnika tan kenna gingsir, ratu amindhonni ngling, ara-uru jagaddipun kawur ingkang darajad mangunnah  sampun dén ambil amung kari darung panglalu kéwala.

Pasal kaping kawan welas annyatakaken pakarti,  amulasara ing nganak karana andika Nabi, Mustapa kang sinnelir, nayakanning ngrat pinunjul sagungnging umatting wang, kang padha amongnging siwi, kinnekahan yén wus  umur pitung dinna.

Cinukur pendhak nem dinna, awéh pangan pekir miskin nalika ngumur nem warsa, winurukking tata krami, ngumurré pitung warsa, pinnisah paturonnipun ngumur telulas warsa, pinukul atinggal krami, ing nalika ngumur gangsal welas warsa.

Pannari kramakken nulya, milih bongsa kang abecik cinnekel astanné nulya, sarwi alonna déra ngling, lah mengko annak mami, mari sun rêksa siréku, ing tékad luputtira, sira titippanning Widdhi, mengko samya anglindhung karsanning suksma.

Jro kitab adabul ada, kaol Jeng Imam Bukari, annak punniku titippan iya saking kakkullahi, bapa punniku wajib rumeksa rahayunnipun suker sucinné ika, kaya ratu lawan dasih, ratu wajib ngreksa rahayunning bala.

Kalawan wajib miliha, bapa maring kang nusonni, kang wennang pinnilih ika, kang becik pakartinnéki, nora anglabetti, kalamun rare anusu, tan wurung katularran sawatekké kang nusonni, wus muktamat sagungnging wong Ahli adab,

Wong innya punniku wennang, mumukul amrih ing krami, marmanné arêp miliha, innya kang rahayu budi, kang becik barang kardi, saréh kalakuwannipun pasthinné kalabettan wawatk barang pakarti, lamun prapta ngumur kawan welas warsa.

Srahenna mring wong ngulama, kang wasi micara ngélmi, yén ngumur pitulas warsa, srahenna wong Ahli jurit kang mantep purba titih, kang ageng wirangngannipun ajeg sabarang karya, nora watak aming kalih, nglabettana wawatak ingkang utama.

Lan wajibbé babu bapa, annannacadda wong sisip ing ngarêppé annakkira, ngalem wong benner patitis darapon rare iki, laketta maring wong putus éwaha mring wong nasar, lan bapa wajibbé malih, anggunggungnga mring ngulama myang sujana.

Ing ngarêppé sutannira, sengngitta maring wong jail darapon putra méngowa, mring wong bodho cekak budi, gethingnga mring wong jail dhemen panggawé rahayu, karana rare uga, kang dadi utamanéki, duk rarénné nyinggahi sagung piala.

Tuwané dadi utama, rahayu barang pakarti, sabar muwuhi darajad kerêng puniku nglongnglongngi lan aja adoh saking, bérbudi sangkanning timur, darapon amurugna, ing krama tindakking bumi, asor unggul pamurwatting gula drawa.

 

Pupuh XXI

DHANDHANGGULA

Pasal kaping gangsal welas nenggih, sayogyanné bapa maring annak amerdi kalakuwanné, solah linggih lumaku, ana nistha madya utami, lan tepa ing sarira, purwa dadi luhur, norraga witting utama, sabar maklum anjunjung darajad adi, trus terahing tumitah.

Cinnarita Amiril Mukminnin Ngumar Paruk nalika sinnéba, mring punggawa sakabatté, ngandikéng mantrinnipun élingnga mring awakkiréki, aja agawé cacad mring awakkiréku, balikkan gawéya mulya, awallakir; matur sabat para mantri, Gusti kadi punnapa.

Dhawuhipun pangandika nenggih, tegessipun agawé kang cacad lawan akarya  mulyanné, ngandika Ngumar Paruk wong tan gawé cacad punniki, sabarang linnakonnan ingkang sarwa patut kalawan budi wicara, ingkang lawan pakarti kalawan ngélmi, mungguhing jaman makam,

Apa dénné kang para Narpathi, upamanné émutté santosa, béda lan manungsa kabéh, ratu iku rahayu, ora kena ngarti sisip amrihaprécéttan yekti dudu ratu, rêngka prajanné sangsaya, kang wus kocap ing kitab sipatulsaltin Kangjeng Sultan Iskandar.

Iskandar Awaldunnal Kasanni, kala sinnéba ing para raja, agung ngagung punggawanné, wonten prihatinnipun nulya prapta Kaliluskakim pandhitha  wicaksana, wus sinnebut punjul prapta lajeng uluk salam angandika nalika Kaliluskakim paran prihatin tuwan,

Sultan Iskandar alon naurri, inggih Ki Séh milanné mannira, duka cipta sayektinné, dénné karaton ulun ngawulakken para narpathi, agung kaliwat-liwat ing karaton ulun teka ing dunnya kéwala, nora kénna ing bénjing ginnawa mati, sagung kagungnganning wang.

Kamulyanning dunnya luwih iki, déné nora lawas nuli rusak dunnya tan dawa nguburré, punniku susah ingsun angandika Kaliyuskakim lerês graita tuwan rusak dunnya iku, yén luput pratikellira, dadi satru ing dunnya sajronning pati, pan boten dadi réwang.

Nanging lamun sabar ngati-ati, ing kalipah nora kalaputtan dénnya ngréh ing wadya kabéh, adil ajegging kukum sapisan tannana kang sisip punniku wonten kojah, karaton dunnyéku, sapira kamukténnira, maksih luhur karaton sajronning pati, langgeng tan kenna owah.

Miwah dipun amrih aja sisip darapon tulus nugrahanning Hyang, ing dunnya prapténg kapatén langgeng karatonnipun aywa ngathik mantri kang jail lan aja annya-nyambat ing manusa iku, ratu lamun  ana karsa, nennedhaha pribadi maring Hyang Widdhi, sayekti tinnarima.

Yén tumemen maring Hyang Widdhi, réhning inggih kinnarya kalipah, temen iku tan salédér, maring adil lan kukum tegessipun  punggawa jail ikupakonning sétan iya kang tinurut mangkana Sultan Iskandar, amiyarsa kojahé Kaliluskakim ilang prihatinnira.

Pan sajati-jatinning pakarti, ratu ingkang nedhakken ngapura, mring sagung wadya balanné, durakanning Hyang Ngagung, sampurnanné dadi basuki, nenggih ratu welassa ing bala wadya gung, yén uga kapatiraga, kadi rayat kang ana sajronning puri, anggung pinulsara.

Kawruhing wong sami angulatti, ing kagungngan kalawan kamulyan iku kanggo ing sakabéh, amung jennengnging ratu, nora kenna ngulatti pokil amungta ngulattana, ajegging kang kukum lawan adil palimarma, ing wadya kéh pangupa jiwéng narpathi, imah lan kabecikkan,

Wonten ratu sawiji aparing, maring bala limangatus dinnar,  Jeng Sultan Narum Rasiddé, saben mijil Sang Prabu, apa paring maring  mantri, pan limangatus dinnar éwu, sapungawannipun mantri Yahya turri sarat angejéppi kondurré maring jro puri, Yahyayagé ingandikan,

Prapténg ngarsa ngandika narpathi, apa lire mau kejéppira, mantri Yahya lon aturré, pukulun Sang Ngaprabu, amba mirêng yén ratu nenggih, tan kénging annebutta, kirang saking séwu, lan sarat maringngibala, ajeng wonten inggih kasabbé pribadi, nadyan saparatussan,

Ajinning saking dinnar sawiji, dadi sarat kancing kabecikkan dadya Hyang Gung pamalessé, mantri Yahya rinangkul ngandika lon Sri Harun Rasid mung sira mantrinning wang, kang ngéman maringsun punniku ratu tinula, ing nugraha jro kitab sipatul mulki, raja Saturwa Siyat,

Mring kang putra Sri Kabir Mahmudin annakkingsun sira madeg natha, aja kaliru ing gawé, yén sira rêmen iku, laku dagang kang amrih bathi, nuli karatonnira, srahenna punniku, iya maring ngarinnira, Tartunada; yén sira remenna grami, aja ngiras naréndra.

Yén arêmen sira dadi aji, aja angiras laku sudagar, pan iku larangngan gedhé, ing kinna ana ratu, laku dagang Sultan Armanni, dupi wus kapiyarsa, marang ratu-ratu, ing ngantep tinnonjok ing srat ratu patang ngéwu samya ngirit baris ngepung Prabu  Arasman,

Sultan Arasman amapag tulis marang sagung ratu kang angepang, mapag padu jro suratté, marmanné dagangngingsun iya dénné amrih basuki, marang kawulanning wang, aywa kongsi mundhut sabarang karêp mannira, aja kongsi dadi gawénning wong cilik iku milanné dagang.

Dadya ratu kawannéwu sami, amungsulli layangngira prapta, Sultan Arasmanni agé, tampi srat kawan éwu, tembungngipun kang ponang tulis éh Sang Ratu Arasman tetep sira iku, dadi satruning nagara, lan satrunné sagung kang para narpathi, sira angrusak jagad,

Pakennira angawakki grami, nora nganggo juru pisan-pisan dudu ratu sayektinné, angrusak sira  iku, ing Jennengngé para narpathi, yén sira laku dagang, misih madeg prabu, sapa kang dadi sudagar, ratu dagang pasthi nora angumanni, mring wong kang laku dagang.

Dadi sira diayéng nagari, angrusak upa jiwanning kathah, niaya sira jatinné, yén tan tobat siréku, aja sambat pasthi sun gitik sun ukummaken sira, saukumming ratu, nulya Jeng Sultan Arasman atur tobat mring sagung para narpathi, kang samya ngirid bala.

Dadya ratu kawan éwu sami, prapta ing kithanné Sang Prabu Arasman pan sampun dén ukummaké, ing saukumming ratu, dénné datan sabarring budi, apanta sampun kannas cipta kang pinunjul cipta nora kawoworran apan niya mung ciptanné kang para Ji, madhep maring utama.

Mila kokum Arasman narpathi, dénné ciptanné asaléwéngngan angrusak ing karatonné, lali marang Hyang Ngagung, dénnya dagang annyipta bathi, kunneng malih winnarna, ratu sabar maklum ing Mesir dénnya kukutha, bisikkannya Maha Prabu Ngabdul karim nalika akikirab,

Angiderri nagariniréki, sarta ingiring sagung dipatya, kalawan sagagamanné, nuju kendel Sang Prabu munggéng kursi tepinning margi, wonten annakking rondha, punniku cinneluk maring biyungngé punnika, annakkipun aran Jaka Ngabdul Karim éh Dul karim muliha.

Aja parêk Sri Bupathi lagi, ameng-ngameng kéndel pinggir marga, saya sru ing pangundangngé, annakké tan sumaur, kapiyarsa déra narpathi, éh juru gedhong énggal mundhut dinnar séwu, paringna wong wadonnika, iya ingkang annebut ing nama mami, sigra wonten tur sembah.

Dhuh pukulun punnika Sang Ngaji, boten annebutting nama tuwan tiyang angundang annakké, Dul Karim namannipun annya-nyami nama Sang Ngaji, Sang Natha angandika, nadyan mangkonnéku, jer annebut namanning wang lah dén énggal dinnar séwu paringna glis aja akéh micara.

Apanningsun tinnitahken sugih, pinrih éling mring sagung kawula, kang padha kaprihatinné, wajib marékken ningsun milannéku anakké nenggih, namanné pinna padha, lawan namanningsun amrih aja kamlarattan wuwuhana iya dinnar séwu malih, payo lah paringngenna.

Dinnar kalih éwu wus ingambil pinnaringken marang nini rondha, ingkang Dul Karim annakké, kalangkung sukannipun kunneng wonten kawuwus malih, Pasal kaping nem belas  punnika cinnatur, ing kaol toréh kitabnya, annyatakken kaol kalawan bérbudi, karo punniku nama.

Apan wonten kang kocapping dalil patakulla ayaolil albab lapal punniku tegessé, padha jriha siréku, sagungnging kang samo bérbudi, marang Kang Maha Mulya, pan siréku sinung, akal karana nugraha, basa Ngarab Ngakal punniku pan budi, akéh-akéh ingaran,

Anging kang mashur ngakal pan ugi, iya saking sakéh ingkang ngaran mungguh kang ngélmu tegessé, ngakal punniku kukuh, barang ana bennerring budi, yén ana kaluputtan  durung budinipun lagi ngakal bubuwuhan karana Jeng Rasul sampun anjarwanni, marang sagung sakabat,

Makala kayalail ngakelling, tegessipun; barang kang kinnarya, déning Hyang kang dhingngin dhéwé, ngakal ingkang rumuhun sawussira ngakal kang dadi, Hyang Suksma angandika, mring ngakal punniku, éh budi sira lungaha, wusnya obah punniku ingaran budi, késah nulya ngandikan,

Éh ya budi marénéya malih, budi prapta Hyang Suksma ngandika, éh budi wruhanniréka, andadékaken ningsun kang sun karya gedhé pribadi, tan nana kaya sira, gagawéyanningsun kang luwih sakingnging sira, nora nana mung budi luhur pribadi, gedhé datan patimbang.

Luwih mulya anannira iki, bésuk ana siksa lan ganjarran wit saking sira karonné, ala lan becik iku, saking budi enggonné mijil pakon lawan pannyegah, budi gon tartamtu, begja lawan cilaka, yén baimah ana antaranning budi, bédanné lan manungsa.

Jronning kitab sipatul ngukléki, tandhanning wong tan kirang budinya, ana pratandha ngawakké, solah pangucappipun kang kanggénnan tulénning budi, ana ngalanni ika, mring sarirannipun pan winales binecikkan sarta nyukakaken marangnging sasami, wong luput ingapura.

Nenggih purwa kapalanning budi, kaping kalih idhep mantep marang, ingkang becikki awake, lan wruh sarirannipun yén kang luhur dipun andhappi, nora na  pala cidra, ing wong sannakkipun dénné tondha kaping tiga, iya rêmen wong ngiku agawé becik nyimpang panggawé ala.

Tondha kaping pat jatmika ririh, momot ujar tondha kaping lima, ngucap barang pangucappé, sarta kalawan ngélmu, tondha ping nem akerêp dhikir, kerêp astagpirrullah, kaping pitu kalamun nandhang prihatin panrimanning nugraha.

Nuli ilang dénnira prihatin dénné linnimputting pannarima, sarta lus andhap ambekké, wus jangkep kaping pitu, budi ala ginnonjing ngéblis iya pitung prakara, dénné kang rumuhun karêmenné nganniaya, yén angucap punniku adoh lan ngélmi, sembrana amrih cacad,

Kapindho dir gumungnging dhiri, nora montra gelem pawong sannak angrasa kasor kulanné, dénné kang kaping telu, tatakrama dén orak arik dénné kang kaping pat  akerêng alengngus ping lima jail wadullan kaping nemmé nyunyuwé pengawaé becik dénnv kang kaping sapta.

Nora sabar marangnging bilahi, wusnya jangkep kasapta winnarna, wonten Naréndra dibyanné, prawirambeg rahayu, wus sinnembah ing para Aji, jro sipatungukala, kitan kang amuwus Sang Prabu Dildaritama, amumuruk ing putra kang madeg Aji, apan nagari Ngimbran,

Raha Kasru puputrannira Ji, lingnya Prabu marang putrannira, éh annakkingsun lirring réh, rêksannen sadayéku, bala tantrannira kang [258] becik darapon karêksaha, budinnira iku, kang tulén tan kawoworran awit saking runtikkira sring mring dasih, yéku békanning raja.

Yén tan suka kang sira ratonni, ing nagara wongngé akéh susah, ratu kang ilang budinné, nora wekassan luhur, asor nistha karatonnéki, wong bérbudi tan nana, karasan néng ngriku, dadi nagri siya-siya, pan saéstu sagungnging bérbudi pikir, ing wekassanning mulya.

Lamun akéh suka jro projaki, kadi karêksa budinning raja, nagri luhur wekasanné, karana sira kukum apan ana carita ngunni, ing jamannira raja, Nusirwan Ngadilun anata kukum satunggal mashur sagung para kakim kirim tulis mring Sri Ngadil Nusirwan,

Tembungnging srat sagung pandhitéki, éh Sang Prabu kang pinaring mulya, angadilli ing jagaddé, Pandhita Samo Agung, anjurungngi palal Hyang Widdhi, utawi budinnira, wruhanta Sang Prabu, ana awakking manungsa, iya budi lirring srengngéngé punniki,  anéng luhur ngawiyat,

Amdhangngi ing jagad sakalir, iya sabab prabanning baskara, nora kaliwattan kabéh watara padhangngipun kadi warna abang lan putih, irêng sarta lan pita, pan nyata punniku, saking cahyanning baskara, mongka sagung ala becikking prajéki, papa kalawan arja.

Awit pangréhing wong kang bérbudi, mila wajib sagung [259] para raja, amulyakna ing prajanné, darapon sampurnéku, anglabetti praja basuki, riwusnya maos surat Nusirwan Ngadil amangsulli sih pracaya, pannarima ing sagung palimarméki, marang para pandhita.

Entyarsannira Nusirwan Ngadil anggung kurmat pangabektinnira, mring pandhita salaminné, sigra nimballi sagung, wadyannira ingkang bérbudi, sinung pawarta samya dénnira Sang Prabu, angrojongngi pra pandhita, samya sira ngaturna ing pangabekti, wantuwa ing pandonga.

Ngandika lon Sri Nusirwan Ngadil nor kenna yén sira adoha, iya saking pagéstunné, pandhita agung-ngagung, wit sirahing sagung  bérbudi, sira ingkang minongka, paéssing praja Yu, upama sagung pandhita, kayu agung pakantuk yén dén naubbi, wohé seger pinangngan,

Iku nora nana bisa methik miwah ngajak ajak angaubba, lamun dudu bérbudinné, norana bisa ngaub nora nana kang bisa methik yén tan nana nuntunna, norannantuk ngaub miwah amriha kaharjan mangan uwon tan bisa methik pribadi, yén nora  lawan sira.

Léléjemmé nagara yén sepi, wong bérbudi lir kakayon gurda, ragas tan nana godhongngé, apa sillé punniku, pinrih aub nor ngaubbi pinrih wohé pinnangan tan énnak punniku, norana kayungyun mulat tanpa ga[260]wé nyenyengit annennesekki, akéh kudu negorra.

Pandulunné ing manungsa yekti, kakayon kang tan kenna ngaubban tan énnak pinangan wohé, apa gawénné iku, mung sawiji dén go metengngi, sapalé tanpa karya, nistha sajeggipun nuli awekassan rusak iku lire yén praja agung bérbudi, angrengga ing kaharjan,

Praja suwung ing pakarti becik iku awit bérbudi tan nana, sangsaya praja tindakké, ratunné dadi kojur, noran nana kang mamalangngi, gugubras sarta nistha, rusak temahipun karana kang pra pandhita, suminggahé emar mring praja kang sepi, kang tan nana budiman,

Dadi akéh angathik wong jail ngalamatté praja siya-siya, kéh wawadul ing ratunné, amrih alanning batur, iya iku kanggo pribadi, yéku sétan nyuriga, mrih mrih tindak anguthuh, bérbudi adoh angiwa, mung kang ana  kang nora wruh ing sayekti, nora sampé utama.

Nulwa wau Sri Nusirwan Ngadil angaturri marang gurunnira, Kakimbi jamjahurranné, punniku pandhita gung, ingaturran déra narpathi, sami angraossika, surat ingkang rawuh, kang saking para pandhita, sung kaharjan imbuh sukanning bérbudi, pangrojongnging pandhita.

Kakimbu Jarjamhur matur aris kalih prakawis  inggih Sang Natha, kang ngénnak rinnaossaké, wonten bérbudi matur, ingkang éwet pundi Kiyai, Bujarjamhur ngandika, yén nana wong iku, liwat saking amicara, nanging kang dén ucap adoh lawan budi, éwa tanpa pédaha.

Tegessé budi iku sayekti, barang gawé kang nedya raharja, kang tan nedya rahayunné, dudu budi punniku, sétan katon anganggo arit rêrêgedding nagara, talutuh aletuh, latah-alatah awéh prennah, géndéng éblis dén ajak pikara maring, manungsa nganniaya.

Nora ana ing ngalam  donnyéki, luwih gedhé miwah luwih mulya, mung budi kang ngagung dhéwé, mangkana Bujarjamhur, pituturring ngarsa Narpathi, wong bérbudi utama, damar ingkang murub anéng sajronning kaluwat ora ana prihatin sabab lan kardi, ing ngréh kang siya-siya.

Karan wus ngandika Jeng Nabi, utawi Hyang aparing nugraha, mring sagung kawula kabéh, budi nugraha agung, naning ana bedanné kedhik  mung nugrahanning raja, kathah warninnipun tumpa-tumpanning nugraha, sawab ratu sinungngan kinnarya wakil angréh saprajannira.

Angadilli angukum ukummi, dénné kang wong nora dadi raja, nglakokaken polah wadya lit marmannipun tan kenna, iya ratu iku, yén kurangnga budinnira, nora kenna yén anganggo cekak budi, tan darbé pangapura.

Jro sipatul ngukalakitabin ana sawiji mantri utama, Nusirwan Ngadil kang darbé, mongka papatihipun kadi lintang cahyanniréki, saking tan nana kéwran barang prakara wus dén epak anéng tyassira, iya saking tyas kadi musthika mannik dénnya mrih kautaman,

Katon sagung pakaryanning budi, kabéh sadurungngé linampahan Patih Yunnan pangésthinné, karêm panggawé ayu, kuneng Prabu Nusirwan Ngadil ngandika mring gurunya, Kakimbu Jarjamhur, éh bapa sabab punnapa, ing kakasih kathah dadi satrunnéki, arang tulus becikka.

Satruha arang kang dadya kakasih, Kakimbu Jarjamhur aturrira, éh Sang Prabu upamanné, enggén kang ramé iku, yekti kenna rusakka aglis dénné gon dhasar rusak arang kenninnipun yénta dadiya raharja, pan makaten ing ngunni caritanéki, Kangjeng Sultan Iskandar.

Langkung bekti ing ramébunnéki, lawan bekti ing guru Sang Natha, luwih saking wong tuwanné, ageng bektinning guru, wonten mantri kapracayéng sih, umatur paran marma, tuwan sihing guru, anglangkungngi saking rama, Kangjeng Sultan Iskandar Dulkarnaénni, alon dénnya ngandika.

Iya ingsun bekti rama kalih, sabab iya kaurippan ningwang, saking rama ing purwanné, dénné ta guru iku, ambukaken dadalan pati, mring jaman kalanggengngan manpangatting guru, nora kenna tinimbangngan nadyan gunung sagara ing Mesir iki, kabéh dadi emas,

Nora timbang guru sayekti, iya ingkang asung karaharjan ing jaman tanpa wangenné, kalawan malihipun aja gempil sihé ring mami, bapa kenna ngapura, wong durakéng guru, norana kang ngapura, lan malihé pratingkahé donnya punniki, witté nglmu kababar.

Iya saking para pandhitéki, purwanné ana nistha utama, pandhita anggelarraké, dadi wajib siréku, kabéh mantrinningsun bérbudi, wajib padha ambapa, mring pandhita gung, marmanné ana sujana, lan ngulama pandhita ingkang jarwanni, kadya upamannira.

Pandhita sotya sira liya li, yén sosotya tan mawi embannan nora pira digdayanné, miwah embannanniku, lamun datan mawi sotyéki, apan uwis tétéla, tan nana jinnipun Alngulama olkukuma, iya ing wasiyat andikanning Nabi, ngulama lan sujana.

Iya iku pusakanning bumi, marma sagung para raja-raja, sungnga wewennangngé kabéh, marang wawengkonnipun kang wus kocap jronning kitabbin ing sipatul ngukala, wujud manungséku, dadi upama nagara, ingkang ramé kang mongka ratunning budi, dénné mantri utama.

Suku bau pangucap punniki, angujarken ngalang ngakennika, tulis mongka utusanné, yekti wajib ginugu, tulis iku apurwa beci[264]k Kangjeng Bukari iman ing wasiyattipun pasal kang kaping pitulas nyatakaken saratting karatonadi, pan sapupuh praka.

Lamun nana sagung kang para Ji, angliwatti ingkang sarat punika, siya-siya karatonné, miwah ngurangngi iku, dadi pitnah kang karatonnéki, kang kocap sajronning kang, ing sipatul muluk élingnga maring sarira, yénna sisip barang  kang dhawuh ing dasih, kukum angira-ira.

Supayanné annarima nenggih, kang katimbang adillé Sang Natha, aja luwih saking kadté, tepa-tepa punniku, yén ginnadhang pati upami, aja malah nalongsa, annibanni kukum iku ngadilling Naréndra, kaping kalih sarat arêppa Sang Aji , mengnga lawang binuka.

Ing pintunné Sang Sri Narapathi, karanané sakathahing umat aywa mamang pakéwuhé, aywa kadharran wadul aturring wong enggonné drengki, iku agawé salah, graitanni ratu, ratu kang nedya  ngapura, lagi niyat ganjarran wus dén tulissi, padha adegging salat,

Kaol Nabi iblaku sururin wikanmi mukminnin kérun ika, yuwaji akmalalanné, min ngibadatti iku, sakalaén tegessé nenggih, Jeng Rasul angandika, amanjingken-ningsun kasukanning jro punnika, ing ngatinné wong mukmin kang luwih becik saking salatté ika.

Manungsa bodho lan salatting jim salat kaping tiga arêppa[265]na, para ratu pratingkahé, pratingkah kang tinurut saking ratu ing nguni-unni, kang tulus tur budiman kang mannising tembung, legawa kang pari marma, piyangkuhé kang sedhep amerak ati, aja nganggo sarwa mas,

Karana duk amiril mukminnin Sayi Ngali Sultan Kabirring Rat Mahmudin ning wadya kabéh, ing nalika kautus sinnéwaka ing para mantri, sakabat munggéng ngarsa, ngulama dibya nung, anganggé rasukkan luwas kulu-kulu tan montra busannéng ngaji, sabat samya turrira.

Mila Gusti Jeng Nabi Mukminnin abusana tan pantes Naréndra, keluwuk saru tingallé, boten pantes punniku, ing busana kalipah ugi, pan papantessing kompra, nganggéya punniku, paduka kalipattullah, angandika Jeng Sultan Kabir Mahmudin éh sabat wruhannira.

Marmanningsun  iki andhinginni, nganggé kulambi kang lulungsettan darapon punggawa kabéh, aywa lingsem punniku, nganggé lungset pratondha succi, amung satengahing prang, punggawa gung ngagung, sadaya mantri prawira, anganggowa abra murub sarta rukmi, mubyar kang igemassan,

Miwah papangannan kang apait kang sepet sengel kang ngingsun dhahar, darapon punggawa kabéh, aja na kang kumlungkung, angéronni budi lestari, yén anrappaken karya, mring wadya bala gung, aywa arêget maring ing tyas bokmenawa nibanni kang karya sisip tumada sinursila.

Karana kang tumindak prajéki, nistha sedheng kalawan utama, awit saking punggawanné, kurang luwihing laku, ratu iku darma neksénni, nalika nrapken karya, ing wadya lit agung, dén prayitna kang nayaka, ing tibanné aja kongsi kurang luwih, bobotting wawangennan,

Barang karya sajronning prajéki, kang pinnongka papaés punnika, punggawa  ing pakaryanné, dadi seratting ratu, yén nagara patutté becik rêseppa kang angambah, dadi misillipun kaluhurranning Naréndra, luhur iku aparêk kalawan adil pan ana jronning kitab,

Akbarul Muluk kang améngetti, subkannahu ingkang kinasiyan ratu kang asih prajanné, asih ing praja iku, ambecikki sarta lan kitri, rêseppa dén karasan kang awisma iku, aywa tinggal pakebonnan yén wus becik prajanné isinnen malih, bau rêksannen samya.

Ratu ingkang asih mring wadya lit kinnasiyan marang kang amurba, tinnarima ngalamatté, yén kalipattullahu, wakaérun ngankumulladin waummayakitunna, yukibun nanakum  sarrun ngankumulladinna, yabgilunnanakum ing jarwanniréki, kang luwih becik ika.

Para ratu kang asih ing dasih, kinnalulut ing wadya samuha, dénné kang luwih alanné, kang para ratu-ratu, siya-siya maring wadya lit tangéh lamun dadiya, kautamannipun nistha kaol mantala bawaril wanallahi, éwa pakatanaswa.

Waraliyallahu nganhu nenggih, waarlanasa nganhu punnika, punnika pan sadayanné, kang para ratu-ratu, ingkang amrih rilanning Widdhi, yekti padha rilaha, mring wadyanning réku, assakiyu kabibullah, walbakilu ngaduwullah tegesnéki,  para ratu  kang loma.

Lahir batin kakasihing Widdhi, para ratu kang kumet punnika, satrunning Hyang sayektinné, éh sagung ratu-ratu, kaol saking Imam Bukari, aywa na tinggal nama, ing karatonnipun ratu wakilling Hyang Suksma, ingkang dadi panulakking kang pamuji, ratu kumetting arta.

Sakéhing pamuji tanpa dadi, nadyan ana pandhita saleksa yén asih maring ngartanné, loma iku nununtun pujinning wong tinekan sami, katamanning utama, pinuji pinunjul sanggyanning kang para raja, ingkang loma nang bumi tegessé éling, lamun dadi kalipah.

Kinén andum murah ing Hyang Widdhi, n andum murah ing Hyang Widdhi, yén nana ratu ciptanné murah, nagara benner tatanné, wonten ratu kawuwus kitab sitrul muluk naméki, nama Jeng Sultan Bahram ing Ngajam prajqa gung, méh sédannira wasiyat maring putra kang badhé madeg narpathi, éh bésuk putranning wang.

Lamun sira  madeg narapathi dén angrasa katempuhing wadya, kang sira ratonni kabéh, sandhang lan pangan iku, kawruhana  saben wong siji, yén wus asimpen dinnar, salawé punniku, mari dadi gawénnara,yén ta durung sira kang wajib ngingonni, yén sira atambuha.

Liwat duraka maring Hyang Luwih, angur sira ra dadi naréndra, nora gégéndhong dosanné, wong sanagara iku, lamun misih sira ratonni, lan becik angapura, ing bala kang luput dénnawas namakken karya, witting gempil wahyunné keraton ugi, tiwas namakken karya,

Dairul muluk kitab méngetti, telung prakara luwih sangetnya, ing praja kacacaddanné, kang para ratu-ratu, karusakkan kaprabonnéki, dhingin ratu kakéyan pangandikannipun kaping kaliyé anggugat ing wawadul wong jail angrusak bumi, lawan ratu yén mimba.

Saking ing jro kitha maring jawi, nora nganggo pusakanning praja, apan kang dadi cacaddé, apa adatting ratu, lamun tannah ing ngatassangin lamun ratu cangkrama, barang karsannipun yén nora nganggo makutha, nora kenna iku sinebut narpathi, darajatté wus sirna.

Lamun ratu-ratu bawah angin ana babadhong ana jajamang, kang wus tambuh ing tuwuhé, barang pratandhanipun ingkang dadi kaprabon  aji, kunneng wonten naréndra, abibisik Kangjeng Sultan Munnurasin ing nalika sinnéba.

Yata wonten abdinné satunggil gawéng dosa mejahi  manungsa, katurring prabu dosanné, kinnén annyekel gupuh, sadhérékké kang dadi mantri, kadangngé kinnén késah, minggat ngilang nglangut kadangngé mantri katempah, wus cinnekel katur ing Jeng Narapathi, wus kinnén amarongka.

Antaranning tri ratri anuli, ingucullan katur ing naréndra, katempuh nora praptanné, kadangngé kang dosa gung, nora bisa dénnya ngulatti, tita dénnya ngupaya, katur ing Sang Prabu, mantri kang  munggéng warongka, badhé katrap katempuh kinnén mejahi, nambelli kadangngira.

Sinnaossaken ngabah annuli, mantri ika kinnén angaturna, mring Sang Narpathi aturré, kawula arsa ngujung, nuhun pamit ing Sri Bupathi, sigra dénnira bekta, ing ngarsa Sang Prabu nulya dénnira ngandika, Sri Naréndra lah apa kayunniréki, kedah prapténg ngarséng wang.

Matur nembah pukulun narpathi, amba punnika ngaturken kojah, ing tuwan kula yektinné, punnapa tuwan sampun pinnaringngan dénning Hyang Widdhi, ing kukum tatambellan anambelli  lampus amung pamirsa kawula, ingkang sampun  kesah paduka tampénni, sagung kawulanning Hyang.

Sanagara paduka adilli, ing satuhu lawan ukummolah, kang dosa pati pinnatén liyan saking punniku, amba déréng myarsa sayekti, dhawuhipun kang ngayat saking Hyang Kang Agung, kawula miyarsa ayat kadi-kadi kalintu paduka aji, kukum tuwan kalipah.

Latajiru wajiratu nenggih, wijra ukraha pan kang punnika, tan kenna nambelli ing réh, menggah tanggung tinanggung, tutunggangngan liya jesmanni, yén tuwan angetrapna, ing ngamba pukulun punnapa boten duraka, sru gumujeng Jeng Sultan Makmunurrasid si kojah luwarrana.

Mila kang sagung para narpathi wajib akarya jaksa prawira, luwe mannis wicaranné, darapon para padu aja esak katiban adil sarat kang kaping lima, ratu aja bendu, anrappaken kukum sarak aja kongsi angliwatti anglaranni, sajronning patang dinna.

Lamun katrap-katrappa tumuli, lamun nora nuli linuwarran sajronning patang dinnanné, sarat kaping nemmipun ratu wajib ngilangna  aglis sagung kang nganniaya, nganniaya atur  iku talutuhing praja, wong pannastén pati opén iku jail rêrêgedding nagara.

Kitab palailus sayatinni, saben-saben Hyng Suksma annitah, ing para ratu sakéhé, ala lan becikkipun saben ari ngaturken tulis sagung kang malaékat juru kutubatun miwah wongngé juru karya, para raja kang kinnén namakken kardi sadaya sinurattan,

Lirring ratu musthikanning bumi, yén abecik; yén rati niaya, sirah ingkang dosa gedhé miwah punggawannipun kang nurutti panggawé lalis iya sirah ing dosa, miwah kang nununtun mring ratu mrih kabecikkan iya iku punggawa munpangat dadi, sirahing kabecikkan,

Cincacahken kang dipun ratonni, lamun kang akéh kang ala kuala, kedhik kang becik  lakunné, iku tiwassing ratu, ginnéndhongngan durakanéki, yén arang wong duraka, ratu kang ginunggung, mila ratu kuwajibban anglaranni matvnni marang wong drengki, mring kang laku dursila.

Karanannv sagungnging wadya lit kang kalebu ing karatonnira, kang akéh salah lakunné, sagungnging para ratu, wawalessé mélu nampanni, yén ala melu ala, ya ing kukummipun yvn becik ya mélu tompa, ganjarranné agung tan kenna winilis lan turun kawirêjan,

Sarat kapitu ingkang para ji, angsungnga wennan mring pra pandhitha, andhatengngaken kojahé, lawan winnennangngipun ing satata gonné alinggih, welassa ngurmattan, sagung para ratu, marang pandhitha ngulama, iku ingkang karya sampurnanning bumi, wonten ratu kinonndha.

Nagri Karsan Jeng Sultan Ismangil saben-saben tamiyan pandhitha, yén pamit angeterraké, ing pitung kaki wangsul wus mangkana kuthanné arsa dén nambil mring para ratu liya.

Kinnarubut arsa dén perangngi, kinnepung wakul nagarannira samya ratu gedhé-gedhé, tur ratu punjul-punjul nora bedhah Karsan Nagari, wadya sjronning kitha, tan nana kang metu, wong siji tan nana owah, sinung ngayen tan nana ingkang kuwatir, nglawan saking kutha.

 Mungsuhira Sultan Ngabdul Majid pangedhénné pan Sultan Bukahar, tampa wilangngan balanné, samya kaku tyassipun dénné mungsuh nora ngladénni, maksih angéca-éca, munggéng jro kithéku, lawan sagung balannira, nulya ratu panggadhé ingkang kakalih, nenedha ing Hyang Suksma.

Kasorrênna nagri Karsanniki, Sultan Ismangil nuli  telukka, wonten swara kang saking éb éh wurungngenna iku, sira mungkuk Karsan nagari, mongsa kenaa kalah, nagri Karsanniku, Sultan Ismangil katrima, turun pitu tan kenna yén dén selanni, karaton nagri Karsan,

Iya dénning Sang Prabu Ismangil kurmat asih mring para pandhitha, iya iku pamalessé, nulya ngundhangngi gupuh, ratu ingkang panggedhé kalih, ambubarrakenbala, kebut kang angepung,  samya mundur séséwangngan kang mengkona mila para ratu wajib sih mélu mring ngulama.

Déné wenangna satata alinggih, aywa kadi punggawa amonca, ngulama saselirranné, mungguh kang Maha Luhur, iku sor-sorranné para ji, sabab ginnawé mulya, déra Hyang Kang Ngagung, mangkona malih kinnojah, ing ngakirré turassé Sultan Ismangil wusnya turun kasapta.

Nagrinnira wus kenna dén nambil mring turunné Sultan Abu Bakar ing turun pitu kennanné, nagri Karsan punniku, dénné Sultan Ngabdullah Tahir, lami dénnira aprang, karana punniku, Sultan Bubakar ing kinna, annenedha ing Hyang kennaa angngambil ambuwah nagri Karsan,

Nalika Jeng Sultan Ngabdul tahir, antuk karan nagari Karsan mantrinné sumuyud kabéh, suméwa sadaya wus agung ngalit Karsan Nagari, amung ta wong papat kang, tannarsa punniku, aséba ing Sultan annyar, mantri roro lawan ulama kakalih, tannarsa papanggihan,

Sultan Ngabdul Tahir sinniwi, angandika mring mantri panuwa, sapa wong kénné aranné, kang durung sumiwéng sun kang dinnangngu matur wotsari, inggih amung sakawan ingkang déréng rawuh, ing ngarsa paduka natha, mantri kalih lawan pandhita kakalih, maksih kéndel kéwala.

Angandika Sultan Ngadul Tahir, lamun mantri sira timballana, yén ulama sakarsanné, ingsun manggihi bésuk mring wismanné apan ta wajib kurmat asih pandhitha, sagung ratu-ragu, nanging mantrinné kéwala, timballana praptaa ing ngarsa mami, pan ingsun arsa mulat,

Tinnimballan mantri loro prapti, Nawir Katib lawan Darisalam sungkawa pasang semunné, ngandika Sang Ngaprabu, é pagénné mantri kakalih, sira tannarsa séba, mring ngayunnanning sun mengko sira iku prapta, sun timballu ulatmu banget prihatin lah apa karannira.

Nora ngimannaken sira iki, iya  marang ingkang karatonning wang, mantri kalih aturré, mila tan prapta ulun dédé tuwan kang damel mantri, ingkang amulasara, ing kawiryan nagung, pan inggih ratu kawula, saturunné inggih Jeng Sultan Ismangit kasor prang saking tuwan,

Nagri Karsan paduka kang ngambil yén kawula nuli sumawita, ing tuwan dadi munnapék kawula pan déréng wruh, inggih tuwan  déréng becikki, dhateng ngawak kawula, milanné pukulun yén amba sumawitaha, punnapa ta ilang wong agawé becik pan ratu anom Karsan.