WAYANG PURWO

0

WAYANG PURWO 



Wayang purwa atau wayang kulit purwa. Kata purwa (pertama) dipakai untuk membedakan wayang jenis ini dengan wayang kulit yang lainnya. Banyak jenis wayang kulit mulai dari wayang wahyu, wayang sadat, wayang gedhog, wayang kancil, wayang pancasila dan sebagainya. Purwa berarti awal, wayang purwa diperkirakan mempunyai umur yang paling tua di antara wayang kulit lainnya. Kemungkinan mengenai berita adanya wayang kulit purwa dapat dilihat dari adanya prasasti di abad ke 11 pada zaman pemerintahan Sri Kanjeng Maharaja Prabu Airlangga Wisnumurti yang menyebutkan :

Hanonton ringgit manangis asekel muda hidepan, huwus wruh towin jan walulang inukir molah angucap

Maknanya :

Ada orang melihat wayang menangis, kagum, serta sedih hatinya. Walaupun sudah mengerti bahwa yang dilihat itu hanya kulit yang dipahat berbentuk orang dapat bergerak dan berbicara

Petikan di atas adalah bait 59 dalam Kakawin Arjuna Wiwaha karya Empu Kanwa (1030), salah satu sumber tertulis tertua dan autentik tentang pertunjukan wayang kulit yang mulai dikenal di Jawa, yaitu pada masa pemerintahan Sri Maharaja Dharmawangsateguh dan Airlangga di Kerajaan Kediri.

Wayang purwa sendiri biasanya menggunakan ceritera Ramayana dan Mahabarata, sedangkan jika sudah merambah ke ceritera Panji biasanya disajikan dengan wayang Gedhog. Wayang kulit purwa sendiri terdiri dari beberapa gaya atau gagrak seperti gagrak Kasunanan, Mangkunegaran, Ngayogyakarta, Banyumasan, Jawatimuran, Kedu, Cirebon, dan sebagainya.

Wayang kulit purwa terbuat dari bahan kulit kerbau yang ditatah dan diberi warna sesuai dengan kaidah pulasan wayang pedalangan, diberi tangkai dari bahan tanduk kerbau bule yang diolah sedemikian rupa dengan nama cempurit yang terdiri dari tuding dan gapit.

Ditinjau dari bentuk bangunnya wayang kulit purwa dapat digolongkan menjadi beberapa golongan antara lain :

Wayang Kidang kencana; boneka wayang berukuran sedang tidak terlalu besar juga tidak terlalu kecil, sesuai dengan kebutuhan untuk mendalang (wayang pedalangan).

Wayang Ageng; yaitu boneka wayang yang berukuran besar, terutama anggota badannya di bagian lambung dan kaki melebihi wayang biasa, wayang ini disebut wayang jujudan.

Wayang kaper;yaitu wayang yang berukuran lebih kecil daripada wayang biasa.

Wayang Kateb;yaitu wayang yang ukuran kakinya terlalu panjang tidak seimbang dengan badannya.

Pada perkembangannya bentuk bangun wayang kulit ini mengalami perkembangan bahkan pergeseran dari yang tradisi menjadi kreasi baru. Pada zaman Keraton Surakarta masih berjaya dibuat wayang dalam ukuran yang sangat besar yang kemudian diberi nama Kyai Kadung, hal ini yang mungkin mengilhami para dalang khususnya Surakarta untuk membuat wayang dengan ukuran lebih besar lagi. Misalnya Alm. Ki Mulyanto Mangkudarsono dari Sragen, Jawa Tengah membuat Raksasa dengan ukuran 2 meter, dengan bahan 1 lembar kulit kerbau besar dan masih harus disambung lagi. Karya ini yang kemudian ditiru oleh Dalang Muda lainnya termasuk Ki Entus dari Tegal, Ki Purbo Asmoro dari Surakarta, Ki Sudirman dari Sragen dan masih banyak lagi dalang lainnya.


SILSILAH RINGGIT/WAYANG PURWA

Hong ilaheng, hong ilaheng awigenamastu purnama sidham,  Mastu silap mring Hyang Jagad Karana siran tandha kawisesaning bisana, sana sinawung langening wilapa. Estu maksih lestantun lampahing buda, jinantur tutur katula tula tetela tulat mring labdeng paradya. Winursita ngupama prameng niskara, karanta dyan tumiyeng jaman purwa, winisudha trahingkang dinama-dama. Pinardi tameng lelata mangkya tekap wasananing gupita, anuwung pralambang matumpa-tumpa. Rinengga panggung, panggeng, panggunggung sang murweng kata, Hoong

 

ASAL-USUL WAYANG 

Ujaring kandha saksampunipun Allah SWT nyipta Nur Muhammad, Malaekat lan jagad gumelar sak isinipun (sato lan tetuwuhan). Allah SWT lajeng nyipta Nabi Adam.

Nabi Adam peputra :

Nabi SIS ugi sinebat Dewa Zeus (Yunani) utawi SANG HYANG SIS (Pewayangan), Saklajengipun NABI SIS peputra :

1. SAYID ANWAS

(Saking garwa manungsa, sakmangke inkang nurunaken para manungsa)

2. SAYID ANWAR ugi sinebut SANG HYANG NUR CAHYA . 


Shangyang NUR CAHYA (SAYID ANWAR) run  temurun:

1. Shangyang NURRASA

2. Shangyang WENANG 

3. Shangyang TUNGGAL


Shangyang TUNGGAL Peputra :

1. Shangyang Antaga (Togog)

2. Shangyang Ismaya (Semar) 

3. Shangyang Manikmaya (Bathara Guru) 


MAHESPATI (2)

SANG HYANG TUNGGAL peputra :

1. Shangyang Antaga (Togog)

2. Shangyang Ismaya (Semar) 

3. Shangyang Manikmaya (Bathara Guru)


SANG HYANG ISMAYA nurunaken peputro :

1. Bathara Surya 

2. Rawatmeja 

3. Karaba 

4. Diwangkara

 

DIWANGKARA peputra :

1. Dewasana 

2. Dewatama

 

DEWASANA peputra :

1. Prabu Herrya

2. Wisageni


DEWATAMA peputra :

1. Gotama


PRABU HERRYA peputra :

1. Prabu Kartawirya


WISAGENI peputra :

1. Suwandageni

2. Jamadagni


GOTAMA peputra :

1. Anjani

2. Guwarsa (Subali)

3. Guwarsi (Sugriwa) 


PRABU KARTAWIRYA peputra :

1. Prabu Harjunasasrabahu


SUWANDAGENI peputra :

1. Bambang Sumantri (Suwanda) 

2. Bambang Sukrasana


JAMADAGNI peputra :

1. Rama Parasu (Rama Bargawa)


ANJANI peputra :

1. Bambang Senggana (Hanoman)


GUWARSA (SUBALI) peputra :

1. Anggada


BAMBANG SENGGANA (HANOMAN) peputra :

1. Trigangga

2. Bambang Purwaganti


SILSILAH LOKAPALA, ALENGKA (3)

Shangyang MANIKMAYA / Bathara GURU Peputra:

1. Shangyang Indra

2. Shangyang Bayu

3. Shangyang Wisnu

4. Shangyang Brama

5. Shangyang Sambo

6. Shangyang Kala

7. Shangyang Mahadewa

8. Shangyang Asmara

9. Shangyang Sakra


Shangyang BRAMA turun-temurun:

1. Dewi Bremani

2. Bremaniwati

3. Jatimurti

4. Brahmana Kandha

5. Getahbenjaran

6. Brahmanatama

7. Prabu Ruksara


PRABU RUKSARA peputra:

1. Mulyawan

2. Mali

3. Prabu Sumali


MULYAWAN peputra:

1. Jambumangli


PRABU SUMALI peputra:

1. Prahasta

2. Dewi Sukesi 


Shang Yang SAMBO turun-tumurun :

1. Sambodana

2. Isthijumili

3. Resi Mulasidi

4. Prabu Dherodana


PRABU DHERODANA peputra :

1. Resi Wasista

2. Prabu Danurdana


RESI WASISTA menurunkan peputra :

1. Resi Pulasta

2. Resi Padma

3. Resi Wisrawa


PRABU DANURDANA menurunkan peputra :

1. Prabu Danurdara

2. Prabu Andanapati

3. Prabu Lokawana

4. Lokawati


RESI WISRAWA palakrama kaliyan :

Lokawati, putri Prabu Lokawana. Peputra :

1. Wisrawana. 


Dewi Sukesi, putri Prabu Sumali. Peputra :

1. Dasamuka

2. Kumbakarna

3. Sarpakenaka

4. Gunawan Wibisana


ALENGKA

SANG HYANG MANIKMAYA / BATHARA GURU peputra :

1. Sang Hyang Indra

2. Sang Hyang Bayu

3. Sang Hyang Wisnu

4. Sang Hyang Brama

5. Sang Hyang Sambo

6. Sang Hyang Kala

7. Sang Hyang Mahadewa

8. Sang Hyang Asmara

9. Sang Hyang Sakra


SANG HYANG BRAMA menurunkan peputra :

1. Dewi Bremani

2. Bremaniwati

 

BATHARA DHAKSA menurunkan peputra :

1. Dewi Diti

2. Hiranya Kasipu


HIRANYA KASIPU menurunkan peputra :

1. Banjaranjati

2. Dewi Kistapi

3. Dewi Kasini


BANJARANJATI, putra Hiranya Kasipu palakrama kaliyan Bremaniwati, putri Dewi Bremani peputra :

1. Prabu Jatimurti


PRABU JATIMURTI menurunkan peputra :

1. Prabu Bramankandha

2. Prabu Getahbenjaran

3. Prabu Brahmanatama

4. Prabu Ruksara


PRABU RUKSARA peputra :

1. Mulyawan

2. Mali

3. Prabu Sumali


MULYAWAN peputra :

1. Jambumangli


PRABU SUMALI peputra :

1. Prahasta

2. Dewi Sukesi


DEWI SUKESI peputra :

1. Dasamuka

2. Kumbakarna

3. Sarpakenaka

4. Gunawan Wibisana


DASA MUKA peputra :

1. Indrajid

2. Trisirah

3. Trikaya

4. Bukbis


KUMBAKARNA peputra :

1. Dityakumba

2. Aswanikumba


SARPAKENAKA peputra :

1. Raseksi Jarini


GUNAWAN WIBISANA peputra :

1. Dhentawilukrama

2. Trijata


TRIJATA peputra :

1. Dewi Jembawati


DEWI JEMBAWATI palakrama kaliyan Sri Bathara Kresna, peputra :

1. Samba Wisnubrata

2. Gunandewa


SILSILAH MAGADA, AYODYA, MANTILI

PRABU TARGANI (Bengggala) peputra :

1. Prabu Jisis (Magada)

2. Sangadik


PRABU JISIS, peputra :

1. Citradarma


SANGADIK peputra :

1. Resi Wismasucandra

 

CITRADARMA peputra :

1. Citrawati

2. Citragada

 

BATHARA DIWEJA peputra :

1. Danuwati

2. Prabu Danuja (Mantili)

 

DANUWATI palakrama kaliyan Prabu Sumali, putra Prabu Ruksara, peputra :

1. Dewi Sukesi

2. Prahasta


PRABU DANUJA (Mantili) peputra:

1. Dewi Tunjungbiru

2. Dewi Marawa

3. Prabu Danupati (Mantili)


DEWI SUKESI palakrama kaliyan Resi Wisrawa, putra Resi Padma, peputra :

1. Dasamuka

2. Kumbakarna

3. Sarpakenaka

4. Gunawan Wibisana


TUNJUNG BIRU, putri Prabu Danuja palakrama kaliyan Resi Wismasucandra, putra Sangadik, peputra :

1. Resi Kala

2. Sumaresi

3. Dhasarata

4. Prsbu Sumaraja


DEWI MARAWA, putri Prabu Danuja palakrama kaliyan Banapati (Ayodya) peputra :

1. Resi Rawatmeja

2. Prabu Banaputra (Ayodya)


PRABU DANUPATI (Mantili), peputra :

1. Prabu Janaka (Mantili) 

 

DHASARATA palakrama kaliyan Dewi Sukasalya putra Prabu Banaputra ( Ayodya) peputra :

1. Rama/Regawa


Dewi Kekayi, putra Prabu Sumaraja peputra :

1. Bharata


Dewi Sumitrawati, putra Prabu Sumaraja peputra :

1. Leksmana

2. Satrugna


PRABU SUMARAJA peputra :

1. Dewi Sumitrawati

2. Dewi Kekayi


PRABU BANAPUTRA, peputra :

1. Dewi Sukasalya


PRABU JANAKA peputra :

1. Dewi Shinta

 

RAMA /REGAWA palakrama kaliyan Dewi Sinta, putri Prabu Janaka, peputra :

1. Prabu Kusya

2. Ramabatlawa


SILSILAH PANDHAWA - KURAWA

SANG HYANG MANIKMAYA / BATHARA GURU peputra :

1. Bathara Brama

2. Bathara Wisnu


BATHARA BRAMA peputra :

1. Bremani


BATHARA WISNU, peputra :

1. Dewi Srihunon 

2. Basurata 


BREMANI, putra Bathara Brama palakrama kaliyan Dewi Srihunon putri Bathara Wisnu. Peputra :

1. Parikenan


BASURATA putra Wisnu menurunkan peputra :

1. Basupati

2. Basukesthi

3. Basukiswara


PARIKENAN menurunkan peputra :

1. Manumayasa

2. Sekutrem

3. Sakri

4. Palasara


BASUKISWARA, peputra :

1. Durgandana / Matswapati

2. Durgandini / Dewi Lara Amis


DURGANDINI, putri Basukiswara palakrama kaliyan Palasara, putra Sakri, peputra :

1. Abiyasa / Kresna Dpoyoo.


ABIYASA / KRESNA DWIPAYANA Peputra :

1. Destrarastra

2. Pandhudewanata

3. Yamawidura


DESTRARASTRA peputra :

   1. Kurawa (gunggung 100)


PANDHU DEWANATA peputra :

   1. Pandhawa (gunggung 5)


SILSILAH MANDURA, DWARAWATI, KUMBINA, LESANPURA

Prabu DHASARATA (Ayodya) peputra :

1. Rama / Regawa

2. Leksmana

3. Bharata

4. Satrugna


PRABU JANAKA (Mantili) peputra :

1. Dewi Shinta


RAMA / REGAWA, putra Prabu Dhasarata palakrama kaliyan Dewi Sinta, putri Prabu Janaka, peputra :

1. Rama Batlawa

2. Kusya


RAMA BATLAWA menurunkan peputra :

1. Kuntiboja

2. Basukethi


BASUKESTHI peputra :

1. Dewi Sruta

2. Aryaprabu

3. Basudewa

4. Kunthinalibrata

5. Ugrasena


DEWI SRUTA, peputra :

1. Sisupala


ARYAPRABU, peputra :

1. Dewi Rukmini (kagarwa Kresna / Narayana)

2. Rukmarata 


BASUDEWA, peputra :

1. Kangsa

2. Baladewa / Kakrasana

3. Kresna / Narayana

4. Sumbadra 


KUNTHI NALIBRATA peputra:

1. Yudhistira / Puntadewa

2. Bima / Werkudara

3. Arjuna / Janaka


UGRASENA peputra:

1. Dewi Setyaboma (kagarwa Kresna / Narayana)

2. Setyaki


BALADEWA / KAKRASANA, peputra :

1. Wisatha

2. Wimuka


KRESNA / NARAYANA peputra :

1. Bomanarakasura / Seteja

2. Samba / Wisnubrata

3. Gunadewa

4. Titisari

5. Siti Sundari (kagarwa Abimanyu)


ARJUNA / JANAKA, putra Dewi Kunthi Nalibrata palakrama kaliyan Sumbadra, putri Basudewa, peputra : 

1. Abimanyu


ABIMANYU palakrama kaliyan Dewi Utari, putri Matswapati / Durgandana, peputra :

1. Parikesit 


SILSILAH WAYANG MADYA

Cariyos Ringgit Purwa namung diwugi Perang Bharata Yuda Jayabinangun. Saksampunipun perang Bharata Yuda Jayabinangun Parikesit (putra Abimanyu) kajumenengaken ratu Ing Astina. Ing mriki cariyos Ringgit sampun boten Ringgit Purwa malih ananging gantos Ringgit Madya.  

ABIMANYU putra Janaka run-tumurun :

1. Parikesit 

2. Yudayana 

3. Gendrayana 

4. Jayabaya 

5. Jaya amijaya 

6. Jaya amisena 

7. Aji pamasa 

8. Pancadriya 

9. Anglingdriya 

10. Rarasati 

11. Bandung Bandawasa


Post a Comment

0Comments
Post a Comment (0)