KIDUNG PANCA YADNYA

0

 KIDUNG PANCA YADNYA



Imajiner Nuswantoro


Pengertian panca yadnya, bagian-bagiannya, beserta contohnya Panca yadnya ini ada karena sejak manusia di lahirkan sudah memiliki hutang, hutang ini harus di bayar dan hutang tersebut adalah Tri Rna. Pada tulisan saya ini tidak membahas tri rna melainkan membahas panca yadnya, bagian-bagiannya, beserta contohnya. Langsung aja kita pada inti nya. Yadnya sendiri berasal dari bahasa sansekerta yaitu dari kata “yaj” yang memiliki arti memuja kemudian dari kata “yaj” tersebut berubah menjadi kata “yajna” yang memiliki arti korban suci . Panca sendiri memiliki makna lima. Jadi panca yadnya adalah lima korban suci yang di tunjukan kehadapan sang pencipta atau yang biasa kita kenal di dalam hindu yaitu Ida Sang Hyang Widhi Wasa. 

Dalam melaksanakan yadnya kita juga harus mengetahui apa saja syarat-syarat dari yadnya. Adapun syarat dari yadnya sebagai berikut : 

1. Kita melaksanakan yadnya berdasarkan tulus iklas dengan kesucian hati tidak boleh dengan terpaksa.

2. Kita melaksanakan yadnya berdasarkan dengan cinta kasih yang di wujudkan dengan rasa bhakti yang tulus, cinta kepada sesame manusia, cinta kepada binatang maupun tumbuh-tumbuhan, beserta cinta terhadap lingkungan sekitar kita.

3. Kita melaksanakan yadnya berdasarkan kemampuan kita bila sedikit ekonomi yang kita miliki , jangan terlalu mewah supaya tidak merasa beban dalam menjalankan yadnya .

4. Kita melaksanakan yadnya berdasarkan kewajiban kita karena kita sudah diberkati hidup .


Panca yadnya atau sering di sebut dengan Panca Maha Yadnya memiliki bagian-bagiannya . Bagian panca yadnya tersebut terdiri dari 5 bagian yang akan di jelaskan beserta dengan contoh-contohnya . 


1 . DEWA YADNYA

Dewa yadnya adalah suatu bentuk persembahan atau korban suci dengan tulus iklas yang di tujukan kepada sang pencipta (Ida Sang Hyang Widhi Wasa) beserta dengan manifestasinya dalam bentuk TRI MURTI . Dewa Brahma sebagai pencipta alam semesta , Dewa Wisnu sebagai pemelihara isi dari alam semesta , dan Dewa Siwa sendiri sebagai pelebur atau praline dari alam semesta .

Adapun ketentuan-ketentuan yang di ketahui dalam melaksanakan Dewa Yadnya :

a . Tempat pelaksana dewa yadnya di tempat yang bersih dan memiliki suasana suci seperti pura .

b . Memiliki sanggah surya sebagai pengganti padmasana 

c . Menghaturkan sesajen dengan bahan utama terdiri dari api , air bersih , buah dan bunga .

Adapun tata cara melaksanakan Dewa Yadnya :

a. Pelinggih Ida Sang Hyang Widhi Wasa diberi upacara penyucian .

b . Memohon dengan pujaan semoga Ida Sang Hyang Widhi Wasa datang dan bersthana (tinggal) di pelinggih tersebut dipakai puja upeti .

c . Menghantarkan upacara penyucian dengan diantar oleh puja sthihi .

d . Sembahyang yang diakhiri dengan metirta

e . Upacara penutup disebut “nyimpen” dengan memakai puja praline

Contoh-contoh pelaksanaan Dewa Yadnya dalam kehidupan :

1 . Melaksanakan puja Tri Sandhya setiap hari .

2 . Melaksanakan persembahyangan pada hari purnama dan tilem .

3 . Melaksanakan persembahyangan pada hari raya di pura seperti piodalan , hari saraswati , siwaratri , galungan dan kuningan .

4 . Selalu berdoa sebelum dan sesudah melaksanakan kegiatan 

5. Menjaga kesucian tempat suci / pura

6. Mempelajari dan mempraktekan ajaran agama dalam kehidpan sehari-hari


2 . PITRA YADNYA

Pitra Yadnya adalah suatu bentuk persembahan atau korban suci yang di tujukan kepada roh-roh para leluhur dan bhatara-bhatara karena mereka lah yang membuat kita ada di dunia hingga kita dewasa . Pitra yadnya ini bertujuan menyucikan roh-roh para leluhur agar mendapatkan tempat yang layak di kahyangan .

Contoh-contoh pelaksanaan Pitra Yadnya 

1. Menghormati orang tua 

2. Menuruti nasehat orang tua 

3. Merawat orang tua ketika orang tua kita sedang sakit 

4. Melaksanakan upacara pengabenan bagi orang tua atau leluhur kita yang telah meninggal .


3. RSI YADNYA

Rsi Yadnya adalah suatu bentuk persembahan karya suci yang di tujukan kepada para rsi , orang suci , pinandita , pandita , sulinggih , guru , dan orang suci yang berhubungan dengan agama hindu .Rsi adalah orang-orang yang bijaksana dan berjiwa suci . Sulinggih maupun guru juga termasuk orang suci karena beliau orang bijaksana yang memberikan arahan kepada siswa-siswi nya . 

Contoh-contoh pelaksanaan Rsi Yadnya 

1. Menghormati guru dan perintah yang diberikannya .

2. Menjaga kesehatan dan kesejahteraan orang suci .

3. Membangun tempat-tempat pemujaan untuk orang suci 

4. Memberi sesari atau punia kepada orang suci 


4. MANUSA YADNYA

Manusa Yadnya adalah suatu upacara suci yang bertujuan untuk memelihara hidup , mencapai kesempurnaan dalam kehidupan dan kesejahteraan manusia selama hidupnya .

Contoh-contoh pelaksanaan Manusa Yadnya

- Upakara/upacara bayi selama didalam kandungan (Garbha Wadana / pagedong-gedongan )

- Upakara/upacara bayi yang baru lahir kedunia

- Upakara/upacara bayi kepus puser

- Upakara/upacara bayi berumur 42 hari (Tutug Kambuhan)

- Upakara/upacara bayi berumur 105 hari (nyambutin) atau biasanya di sebut telu bulan karena lama nya hari itu 3 bulanan wuku bali

- Upakara/upacara oton (otonan) yang biasanya di rayakan setiap 6 bulan sekali di dalam kalender wuku bali .

- Upakara/upacara potong gigi (Mepandas , metatah , mesangih)

- Upakara/upacara perkawinan (Pawiwahan)


5. BHUTA YADNYA

Bhuta yadnya adalah suatu upakara/upacara suci yang ditujukan kepada bhuta kala atau makluk bawah . Bhuta kala adalah kekuatan yang ada di alam yang bersifat negative yang perlu dilebur agar kembali kesifat positif agar tidak mengganggu kedamaian hidup umat manusia yang berada di bumi dalam menjalankan aktifitasnya .

Contoh-contoh pelaksanaan Bhuta Yadnya

- Upacara Mecaru (Membersihkan area baik itu pura maupun natah di rumah)

- Ngaturang segehan untuk menetralkan sifat-sifat negative yang berada di bumi

- Upacara panca wali krama (10 tahun sekali) di laksanakan di pura agung besakih

- Upacara eka dasa rudra (100 tahun sekali) dilaksanakan di pura agung besakih




DEWA YADNYA

MARÉRÉSIK (Warga Sari)

1.    

Prayascita nekatur

Nyuciang linggih Idane

Sarwa camah mangda lebur

Lan sarwa wignane sami

Ring linggih Bhatara sami

Rauh ring nini wedya

Swakarya sida rahayu

Mala pataka basmi


2.    

Baya kawon nepamucuk

Prayascita durmanggalane

Maduluran sapu awu

Jaga satru pépék sami

Manusanira ngastuti

Maduluran tatabuhan

Pada srégép sampun

Bhuta kala mamukti


3.    

Sékala niskala ayu

Palaning yadnya danane

Tri kayane sampun adung

Tri margane tan mamurti

Kawéngku dening Tri Sakti

Utpati stiti pralina

Ature antuk kidung

Ksama gung réna ugi


4.    

Swadnya danane luhur

Srada nimita dasare

Wasat kara mantra ayu

Lascarya stiti bhakti

Kaya wak manah suci

Suba karma dharma yatra

Widhi asih lwih asung

Ngamrétaning sami



Kumpulan Kidung Dewa Yadnya

Terdapat 5 kidung Dewa Yadnya yang sering ditembangkan, yaitu Kawitan Wargasari, Pupuh Gambuh, Mendak Bhatara (wargasari), Bramara Ngisep Sari, dan Turun Tirta. Berikut ini adalah pemaparan lengkap kelima kidung tersebut.


1. Kawitan Warga Sari

Purwakaning angripta rum

ning wana ukir

kahadang labuh kartika

panedenging sari

angayo tangguli ketur

angringring jangga mure


Sukanya arja winangun

winarna sari

rumrumning puspa priyaka

ingoling tangi

sampuning riris sumaru

menggwing srengganing rejeng



2. Pupuh Gambuh

Ngaturang kukus arum

Pangiring pujabakti ka luhur

Maduluran canang gantal

Canang sari

Saha kidung matembang gambuh

Katur ring hyang Widi kawot


Purwaning puja katur

piranti asep menyan mawelun

Panyeregeg manggala yadnya

Sang sulinggih

Kukus cihna ripu dudus

Budi hening jati katon


Madasar budhi sadu

Saking Ias caryaning kayun

Manunas Panugrahan ida

Dewa Dewi

Miwah Pitara leluhur

Mugi nemu kerahayuan


Atur kesama pukulun

Antuk presangga mangayap iratu

Yadin tuna presarana

Yadnya bakti

Maka renaning penawur

Dening bhatara pangayom


Ampura ratu Hyang sinuhun

Manawi tuna bakti ingsun

ledang ugi ngampurayang

Asung asih

kreta nugraha ratu manuntun

Tityang sadia nyanggra manyuwun



3. Mendak Bhatara (wargasari)

Asep pejati wus katur,

Mendak Ida Bhatarane,

Paneteg Ian canang arum,

Canang gantal canang sari,

Parekan pada menangkil,

Pedek sami nunas ica,

Ngadpada manyungsung,

Mengaturang palinggih


Tengeran Bhatara rawuh,

Ketug lindu manggalana,

Kilat tatit kuwug-kuwug,

Dumilah ngadeg ring langit,

Raris maduluran angin,

Mangalinus maring jagat

Rempak taru rubuh,

Katibanan angin.


Bhatara makire tedun,

Anglayang diambarane,

Busanane sarwa murub,

Tur anunggang wyalapati,

Warnane angresing hati,

Risampun prapti ring pura,

Ancangan tumurun,

Natasang pelinggih.


Dibale manike luhung,

Mapanyengker ring tlagane,

Kadagingin tanjung tutur,

Tunjung bang tunjung putih,

Ring madyaning bale alit,

Isa Bhatara mabawos,

Nganggit sekar jepun,

Sekarang memargi.



4. Bramara Ngisep Sari

Om om sembah ikatunan,

dumadak jua kaaksi,

mungguing pangubaktin tityang,

nista solah lawan wuwus,

muwah banget hina budi.


Kewanten sredaning manah,

miwah katlebaning hati,

kalawan eling tan pegat,

kanggen manyanggra manyuwun,

pican iratu sang luwih.


Iratu langkung pawikan,

ring manah sarwa dumadi,

ne jati kalawan boya,

ne corah lan bakti mulus,

ne patut kalawan rusit.


Apan paduka bhatara,

ne mula nodyanin gumi,

weruh ring sakandan jagat,

saluwir ne wus kalangkung,

mangkin miwah ne kawuri.


Sakala lawan niskala,

bhatara ngraganin sami,

wesnawa suksma bhatara,

brahma niskala iratu,

pepek sami karaganin.



5. Turun Tirta

Turun tirta saking luhur

Ne nyiratang pemangkune

Mangelencok muncrat mumbul

Mapan tirta merta jati

Paican betara sami

Panglukatan dasa mala

Sami padalebur

malane ring bumi


Maketis ping tiga sampun

pabahan siwa dwarane

wangsuhane raris inum

ping tiga lantas mesugi

ring waktra magentos genti

toya amertha widhine

Sami sampun puput

Mengalangin hati


Turun tirta saking luhur

Tirta panca dewatane

Wisnu tirta kamandalu

Hyang iswara sanjiwani

Mahadewa kundalini

Hyang brahma tirta pawitra

Hyang siwa pamuput

amerta kinardi



KIDUNG DEWA YADNYA WARGASARI




KAWITAN WARGASARI


1. Purwakaning angripta rumning wana ukir.

Kahadang labuh Kartika panĕdĕnging sari.

Angayon tangguli kĕtur.

Angringring jangga muré.


2. Sukania harja winangun winarna sari.

Rumrumning puspa priyaka, ingoling tangi.

Sampuning riris sumahur.

Umungguing srĕngganing réjéng.



KIDUNG WARGASARI

1. Ida Ratu saking luhur.

Kawula nunas lugrané.

Mangda sampun titiang tanwruh.

Mĕngayat Bhatara mangkin.

Titiang ngaturang pĕjati.

Canang suci  mwang daksina.

Sami sampun puput.

Pratingkahing saji.


2. Asĕp mĕnyan majĕgau.

Cĕndana nuhur déwané,

Mangda Ida gĕlis rawuh.

Mijil saking luhuring langit.

Sampun madabdaban sami.

Maring giri méru rĕko.

Ancangan sadulur,

sami pada ngiring.


3. Bhatarané saking luhur.

Ngagana di ambarané.

Panganggéné abra murub.

Parĕkan sami mangiring.

Widyadara widyadari,

pada madudon-dudonan,

Prabhawa kumĕtug.

Angliwĕr ring langit.


4. Di Balé maniké luwung,

Mapanyĕngkĕr  ring tlagané,

Kadagingin tunjung tutur,

Tunjung abang tunjung putih,

Ring madyaning balé alit,

Ida Bhatara ngĕrawos,

Nganggé sĕkar jĕpun,

Sĕkarang ka jagat sami.


5. Ring balé ĕmasé paum,

linggih Ida Bhatarané,

balé ĕmas ngranyab murub,

upacara sarwa luwih,

laluhuré sutra putih,

Ida Bhatara mabawos,

bawosé di luhur,

pacang turun gĕlis.


6. Asĕp pĕjati wus katur,

mĕndak Ida Bhatarané,

panĕtĕg lan canang arum,

canang gantal canang sari,

parĕkan pada manangkil,

pĕdĕk sami nunas ica,

nyadpada menyungsung,

ngaturang palinggih.


7. Tĕngĕran Bhatara rawuh,

kĕtug lindu ambarané,

kilat tatit kuwung-kuwung,

dumilah ngadĕg ring langit,

riris maduluran angin,

mangalinus maring jagat,

rĕmpak taru rubuh,

katibanin angin.


8. Bhatara makiré tĕdun,

anglayang di ambarané,

bhusanané sarwa murub,

tur anunggang wyala pati,

warnané angrĕsing hati,

risampun prapta ring pura,

ancangan tumurun,

natasang palinggih.


9. Bhatarané sampun rawuh,

malinggih di padapané,

matéja kĕncana anut,

parĕkan sami manangkil,

para manca para kulit,

para walén pĕmaksan pérmas,

sami ngagĕm santun,

pacang ngaturang bhakti.


10. Bhatara arsa anulu,

kidul kulon lor wétané,

wiréh sami asri anut,

laluhuré sarwa putih,

ulap-ulap sarwa kuning,

lalangséné pérmas ijo,

sami angulangun,

sami pada bĕcik.


11. Unén-unéné makuwug,

mĕndak Ida Bhatarané,

gong gambang gĕndér lan angklung,

guntang kalawan sĕkĕti,

tapĕl pajĕgan kapuji,

saron sĕmar pagulingan,

ramya pada nabuh,

swara nganyih-anyih.


12. Baris bĕdil mamucuk,

mĕndak Ida Bhatarané,

baris-tumbak baris tulup,

gambuh parwa bali,

prési jojor légong rangin,

luwih sanghyang jaran rĕko,

sami sampun rawuh,

Ida Hyang nyĕlĕhin.


13. Malinggih ring gĕdong sampun,

mungwing punika gĕdongé,

gĕdong mĕnyan gĕdong madu,

upacara sarwa ngrawit,

dumilah ring pura suci,

sinaiban pajĕng robrob,

tuwĕk payung pagut,

lalonték pangawin.


14. Sasangga mwang umbul-umbul,

akéh wong mĕrcapadané,

padĕnyĕ pada sumuyung,

wrdda anom agung alit,

sami pada nyadya tangkil,

sami pada nunas swéca,

sami pada nyungsung,

sami pada bhakti.


15. Ong awighnam pakulun,

mangarcana Bhatarané,

mangayat ngaturang kukus,

maduluran pangabhakti,

miwah sahananing suci,

mangda Ida swéca nonton,

turun saking luhur,

kawula manangkil.


16. Pangradanané kaluhur,

maka pangundang déwané,

asĕp mĕnyan majĕgau,

ambunnyané mrik sumirit,

cĕndana pada masanding,

mamĕndak Ida Bhatara,

Anggéna di luhur,

ngaran tiga Cakti.


17. Sada Ciwa majĕgau,

Prama Ciwa cĕndanané,

mĕnyane Bhatara Guru,

kukusé nĕpud ka langit,

punika anggén pamargi,

pacang turun ring kahyangan,

mangda gĕlis rawuh,

manusa manyiwi.


18. Pangastawané wus puput,

turun Ida Bhatarané,

saking purwa Ida turun,

sakéndran sami mangiring,

Widyadara-Widyadari,

sami pada papatĕhan,

panganggéné murub,

sarwa ratna ngĕndih.


19. Sanjata bajrané dumun,

babaktan Widyadarané,

pajĕng robrob umbul-umbul,

bhusanané sarwa putih,

raris tumurun ring bhumi,

mapangawin danda kawot,

ring daksina tĕdun,

bang bhusanané ngĕndih.


20. Pangastutiné kaluhur,

angrĕgĕpang radanané,

né ring purwa puji dumun,

ring daksina né kaasti,

pascima sarĕng astuti,

ring uthara karĕdana,

mantuk madyéng bhayu,

mayoga nganjali.


21. Maprabhawa kĕtug-lindu,

sumyok ujan rajané,

téja ngadĕg kuwung-kuwung

sanjata pada rumihin,

panganggéné sarwa ngĕndih,

sahanané pérmas rakta,

galang ngĕndih murub,

Iwir mrtyu sumilir.


22. Ring pascima Ida turun,

nagapasa sanjatané,

saupacarané dumun,

bhusanané sarwa kuning,

katon kadi gunung sari,

payasé ngĕrawit tinon,

mapĕnĕkĕs gĕlung,

sarwa mas kinandi.


23. Ring uthara Ida turun,

sami krsna bhusanané,

sanjata cakrané dumun,

maduluran hujan angin,

kĕlépé pada maganti,

tatit kilapé macanda,

andusé mangĕlinus,

Iwir mubu ring langit.


24. Bléngbong lan ucur-ucur,

pĕtĕng dĕdĕt kang limuté,

maring tĕngah Ida turun,

malinggih ring candi manik,

sanjata padma sinandi,

bhusanané macan warna,

mapan sampun puput,

pangidĕran gumi.


25. Iringané sami kumpul,

pada bĕcik tatané,

ané ring pasamuan agung,

saidĕring Padma-Sari,

pinuji sanjata nyandi,

danda cakra nagapasa,

bajrané ring ayun,

mapan Pan-Dewi.


26. Brahma Wisnu wus ngrangsuk,

Iswara Mahadéwané,

irika pada malungguh,

Ciwa ring madya nyĕlĕhin,

pada mangélingin linggih,

Brahma tĕngĕn Wisnu kiwa,

Iswara ring ayun,

Mahadéwa ring uri.


27. Sampun Ida maraga putus,

raris munggah kagĕdongé,

gĕdong ratna saking luhur,

Hyang Wiçwakarma makardi,

makori ĕmas mangrawit,

mangoçara Windusara,

sasocané mancur,

sarwa mirah manik.


28. Tĕlagané maisi tunjung,

wĕtara suranadiné,

papĕtĕté saking luhur,

punika wantah pinuji,

tunjungé masari kuning,

mapalawa mas matatah,

gandanya mangalup,

sĕkar solas warni.


29. Manik mancur mirah dadu,

ratna nila lan widura,

mangĕléncok ĕndih murub,

mangasorang téjaning rawi,

patĕh ring rahina wengi,

ring nataré makalangan,

matéja kaluhuné,

majĕlijih manik.


30. Ingidĕran sarwa santun,

mwang sahananing sĕkaré,

sami pada mawangrum,

sĕmar ganda mrik sumirit,

para sutriné menangkil,

mĕnyaksinin patoyan,

sami ngawé kukus,

maduluran bhakti.


31. Pangaksamané kaluhur,

manunas waranugrahané,

manawi kirangné katur,

agung sinampura ugi,

canangé asebit sari,

apang ica Ida nonton,

nodya saking luhur,

mamuputang sami.


32. Munggah Ida Mangĕluhur,

masimpĕn kagĕdong ĕmasé,

gedong ĕmas ngĕndih murub,

mapapélok mirah adi,

wéntĕn né nganggén pĕlipid,

mirah ratna mungwing pucak,

katon ngĕndih murub,

tan yogya nyuluhin.


33. Mantuk iratu mantuk,

munggah maring ka gĕdongé,

gĕdong maundag sĕlikur,

korinnyane mancak saji,

titiang ngaturang sabit sari,

asĕp mĕnyan katur rĕko,

mantuk iratu rahayu,

dasarané tan mangiring.



Buku Panca Yadnya (PDF Free download) :

   



Reposting Imajiner Nuswantoro



Posting Komentar

0Komentar
Posting Komentar (0)