SERAT MARDI KAWI
Serat Mardi Kawi adalah buku panduan atau pedoman penulisan aksara Jawa untuk menuliskan serta mentransliterasikan teks berbahasa Jawa Kuno (Kawi) dan Sanskerta.
Informasi Utama :
1. Penulis: W. J. S. Poerwadarminta (tokoh penting leksikografi dan sastra Jawa).
2. Tahun Terbit: 1931 diterbitkan di Solo oleh penerbit Stoomdrukkerij De Bliksem.
3. Arti Nama: Kata "mardi" berarti ajar atau belajar, dan "kawi" berarti aturan bahasa Kawi (Jawa Kuno).
4. Isi dan Pembagian Buku
Buku ini umumnya terdiri dari beberapa bagian atau jilid:
- Berisi kaidah penulisan, tata bahasa, serta padanan kata dari bahasa Sanskerta dan Kawi ke dalam bentuk aksara Jawa.
- Memuat petikan teks atau bacaan sastra klasik Jawa Kuno (seperti dari Adiparwa, Ramayana, Bharatayudha, dan kitab-kitab kuna lainnya) yang dilengkapi dengan penjelasan atau terjemahan
Apa itu Mardi Kawi ?
Mardi Kawi berasal dari kata mardi berarti ajar dan Kawi berarti aturan bahasa Kawi. Mardi Kawi ini ada berdasarkan aturan bahasa Sansekreta yang banyak dipakai setelah maraknya penggunaan kata-kata Sansekerta dalam Sastra Jawa. Dampaknya, banyak sandhi-sandhi Sanskreta yang digunakan dalam penulisan bahasa Jawa baik bagi kata Jawa asli maupun kata Sansekreta.
Seiring berjalannya waktu, banyak kata Sansekreta yang dijawakan sehingga pengucapan dan penulisannya tidak harus seratus persen sama persis lagi sebab sudah tidak menjadi rancu kembali dalam kosa kata Jawa. Dengan begitu dapat kita simpulkan bahwa tentu saja seharusnya penulisan bahasa Jawa sekarang tetap ahrus mengkuti kaidah sandhi yang sudah ada walaupun tetap ada perbedaan pada tiap-tiap penggunaanya sebab bahasa Jawa Baru dan Kuno sudah sedikit banyak berbeda.
Perlu kita pahami bahwa aturan sandhi tersebut sebenarnya memudahkan kita akan kata pengucapan apa yang pasti ada pada kondisi kondisi tertentu. Contohnya Sa bila bertemu Cakra pasti berubah menjadi Sa Mahaprana (śa=sya) seperti pada kata āśram (asrama) dan āśrama (tahap). Akan tetapi karena dalam bahasa Jawa dan Bali kata āśram sudah diserap menjadi asrama dan pasraman, maka kata serapan tersebut tidak perlu mengikuti aturan di atas.
Setelah melihat banyak uraian pada paragraf-paragraf di atas maka dapat kita simpulkan sebagai berikut :
1. Aturan bagi kata-kata Sansekreta Murni
2. Aturan bagi kata-kata Jawa asli dan serapan Sansekreta (non murni)
Rujukan yang dapat kita pakai adalah lontar dan naskah kuno serta kamus bahasa Jawa Kuno-Kawi maupun kamu bahasa Sansekreta. Selain itu ada buku karya W.J.S. Púrwådarmintå yaitu Mardi Kawi tahun 1860 dengan contoh-contohnya. Akan tetapi buku ini masih 80% dalam aksara Jawa, namun mudah dibaca perlahan-lahan.
Demikian, kita harus memahami bahwa bahasa dan aksara Jawa itu sesungguhnya sudah memiliki aturan-aturan tersendiri yang harus kita jaga, sebab sebenarnya aturan-aturan tersebut sesungguhnya memudahkan kita dalam memahami penulisan dan pengucapan yang benar. Selain itu, aturan sandhi Mardi kawi juga memudahkan pembacaan aksara Jawa agar tidak ambigu seperti yang terkadang dapat kita lihat pada Jaman sekarang. Mari, kita menjadi bangsa yang berperadaban tinggi dan berbudaya. Budaya dan peradaban Adiluhung, bangkitnya Nuswantoro.
SERAT MARDI KAWI
PURWAKA
Wiyosanipun nitik gêndêring swara ingkang kêrêp kawahya wontên ing Pustaka Kawi. Têtéla têrang bilih bangsa Jawi ing samangké sami ngakéni bilih bangsa punika botên kénging nilar dhatêng ajênging basa. Sami ngrumosi bilih ngajêngakên basa kasusastranipun piyambak, punika ugi dados sarana ingkang prêmati kanggé anggayuh dhatêng luhuring bangsanipun. Ingkang suwau para anèm sami kasêngsêm dhatêng basa ngamanca. Ngantos sami nyingkir mêngkêrakên basanipun piyambak. Malah sawênèh ngrèmèhakên suthik giginêman mawi Basa Jawi. Basané luluhiripun, nanging kados sampun kêrsanipun Ingkang Karya Gêsang. Raos miwah rumaos mêkatên wau saya suda. Para anèm mbotên sami kasupèn anggugulang basanipun. Sami kapéngin sagêda Basa Jawi inggih dados basa ing donya ingkang ingaosan.
Saking rumaos kula tiyang ingkang badhé ngudi kasusastran Jawi. Botên kènging botên ugi kêdah nyumêrêpi Basa Jawi ingkang sampun sêpuh-sêpuh, inggih punika BASA KAWI. Jêr ing jaman mangké taksih kathah ingkang kêrêp kêrambah wontên ing sêrat-sêrat waosan. Sarta sampun rêkaos, yénta cêkaking Basa Kawi tumtraping kasusastran Kawi. Mênggah amripating sêsêngkang mêkatên minangka panunggulipun.
Ngémuti ingkang mêkatên wau, saya sangêt miwah sêkunging manah kula nêdya damêlular-ular sakêdhik. Kèngingnga kanggé sarana anggayuh Kasusastran ingkang adhêdhasar sêsêrêpan. Kalampahan sagêd mbabar Sêrat “Mardi Kawi” punika. Sêrat punika kadhapuk pasinaonan, pramila angêwrat tigang pérangan:
1. WYAKARANA KAWI
2. WAOSAN KAWI DALAH KATÊRANGANIPUN, TUWIN
3. KAWI JARWA
Mênggah ingkang kula anggé dadamêl nerangakên sêratpunika sêrat-sêrat:
- Kawi Studiën, yasanipun ingkang minulya Dr. H. Kern :Verspeide Geschriften VIII – IX, ugi yasanipun Dr. Kern.
- Pusaka Warti Kawi, ingkang kaasta ing panjênênganipun ingkang minulya : R. Ng. Dr. Purbacaraka.
- Kawi –Balineesch – Nederlandsch Woordenbook, yasanipun paduka Tunan Dr. H. N. van derTurk.
- Oudjavaansch – Nederlandsh Woordenlijst, yasanipun paduka Tuan Dr. H. H. Yuynbill tuwin Sêrat Kawi sanèsipun ingkang kula manah prêlu
Kula ngakêni ugi bilih sêrat punika taksih kathahruwêt cèwètipun, punapa dédé galap gangsulipun. Punika mugi ngêguna ing pamêngku. Jêr èsthining manah namung nêdya damêl ular-ular. Kénging kanggé pancadan.
Kula sagêd nyanyadhong sihing para kawogan miwah para ahli basa. Karsa aparing pitêdah yen wontên sêling sêsêrêpan.
AKSARA JAWA :
ꦏ꧀ꦏ ꦑ꧀ꦑ ꦒ꧀ꦒ ꦓ꧀ꦓ ꦔ꧀ꦔ
ꦕ꧀ꦕ ꦖ꧀ꦖ ꦗ꧀ꦗ ꦙ ꧀ꦙ ꦚ꧀ꦚ
ꦛ꧀ꦛ ꦜ꧀ꦜ ꦝ꧀ꦝ ꦞ꧀ꦞ ꦟ꧀ꦟ
ꦠ꧀ꦠ ꦡ꧀ꦡ ꦢ꧀ꦢ ꦣ꧀ꦣ ꦤ꧀ꦤ
ꦥ꧀ꦥ ꦦ꧀ꦦ ꦧ꧀ꦧ ꦨ꧀ꦨ ꦩ꧀ꦩ
ꦪ꧀ꦪ ꦫ꧀ꦫ ꦭ꧀ꦭ ꦮ꧀ꦮ
ꦱ꧀ꦱ ꦯ꧀ꦯ ꦰ꧀ꦰ ꦲ꧀ꦲ
ꦄ ꦆ ꦈ ꦌ ꦎ ꦉ ꦊ
ꦄꦴ ꦇ ꦈꦴ ꦍ ꦎꦴ ꦉꦴ ꦋ
ꦬ ꧀ꦬ ꦘ ꧀ꦘ ꦄꦼ ꦅ ꦐ
꧇꧐꧑꧒꧓꧔꧕꧖꧗꧘꧙꧇
SERAT MARDI KAWI (1)
SERAT MARDI KAWI (2)
SERAT MARDI KAWI (3)
SERAT MARDI KAWI (4)
SERAT MARDI KAWI (5)
SERAT MARDI KAWI (6)
SERAT MARDI KAWI (7)
SERAT MARDI KAWI (8)





















































