SESAYUT (Banten Sesayut atau Banten Tatebasan)

0

 SESAYUT

(Banten Sesayut atau Banten Tatebasan)



Imajiner Nuswantoro




Om swastiastu, 



Sesayut adalah jenis banten (sesaji) umat Hindu di Bali yang berfungsi sebagai sarana permohonan, pengharapan, dan penyucian diri agar terhindar dari mara bahaya. Isinya secara umum meliputi tumpeng atau nasi, lauk-pauk, buah, jajanan pasar, bunga, dan dedaunan (sampian) yang dirangkai sesuai tujuan ritual.

Banten sesayut berasal dari kata “sayut” atau “nyayut” dapat diartikan mensthanakan, karena sayut disimbulkan sebagai lingga dari Ista Dewata, sakti dari Ida Sang Hyang Widhi Wasa. 

Ada beberapa sumber buku yang berbeda arti dari kata sesayut. Namun admin lebih membahas ke bahan dan caranya saja.

Dari pengertian di atas, dapat diambil sebuah kesimpulan bahwa sesayut merupakan sthana dari Ista Dewata untuk memohon kerahayuan agar orang yang melaksanakan yadnya itu terhindar dari mala, gangguan, atau penyakit dan sebagainya. 

Kulit sesayut bentuknya sama dengan tamas, hanya bedanya di tengah-tengah kulit sesayut terdapat isehan. 

Ada dua jenis sampian sesayut, yaitu sampian sesayut untuk banten yang menggunakan tamas, dan sesayut yang menggunakan nampan atau ngiu. 

Adapun beberapa jenis sesayut sebagai berikut :

1. Sesayut Mertya Dewa

Sesayut ini terdiri dari sebuah kulit sesayut, di atasnya diisi penek dan beras kuning, dialasi dengan takir (terbuat dari daun kelapa), dilengkapi dengan lauk-pauk, jajan, buah-buahan, sampian naga sari, penyeneng dan canang ganten atau canang jenis lainnya.


2. Sesayut Sida Karya

 Banten Sesayut Sidha Karya ditujukan kehadapan Para Dewa pada saat melaksanakan upacara Yadnya dalam bentuk permohonan agar kegiatan yang dilaksanakan tidak menemui kegagalan. Banten sesayut Sidha Karya ini digunakan dalam upacara Panca Yadnya ataupun dalam bentuk pribadi sifatnya. Ada yang secara pribadi menghaturkan banten ini di Sanggah Kemulan atau di Pura Desa. Ada pula yang digunakan pada saat hari kelahirannya atau otonannya.

Ini adalah salah satu Cara pembuatan Sesayut Sidha Karya,,

Alat dan Bahan:

– Kulit Sesayut

– Segehan bentuk segi empat

– Tumpeng kecil

– 4 buah kwangen

– 2 buah tulung berisi nasi

– Raka-raka (jajan-jajan dan buah-buahan)

– Daun sirih dan pinang

– Sampian Sesayut

Cara Menatanya:

Kulit sesayut diletakkan di atas nampan atau nare, di atasnya diisi segehan segi empat dan ditengah-tengah segehan diisi tumpeng kecil. Di sampingnya ditancapi kwangen 4 buah. Ujung tumpeng ditancapi bunga tunjung. Di sampingnya diisi raka-raka (buah dan jajan) serta dua buah tulung berisi nasi yang dibawahnya dialasi dengan daun sirih dan pinang lalu diatasnya diberi sampian sesayut.


3. Sesayut Sida Purna

Sesayut Sidha Purna dihaturkan oleh seseorang dengan tujuan menentramkan dirinya. Apabila seseorang tiba-tiba diliputi rasa takut dan cemas, was-was yang tidak diketahui penyebabnya. 

Banten Sesayut Sidha Purna juga digunakan pada saat pelaksanaan Manusa Yadnya baik itu pada saat otonan, mesangih dan yang lainnya. 

Cara Pembuatan dan Alat dan Bahan:

– Kulit Sesayut

– nasi 3 bulung

– telur itik rebus dibagi 3

– bunga tunjung

– raka-raka (buah dan jajan)

– sampian nagasari

Cara menatanya:

Untuk alasnya bisa digunakan nampan atau nare. 

Diisi 3 bulung nasi, dipinggirnya diisi telur itik yang dibagi 3. Di atas nasi ditancapi bunga tunjung, disampingnya diisi raka-raka (bunga dan buah) dan terakhir disusun dengan sampian nagasari di atasnya.


4. Sesayut Langgeng Amukti Sakti.

Sesayut ini terdiri dari kulit sesayut yang diisi sebuah penek. Penek tersebut disisipi sebuah kalpika dan muncuk dapdap. Kemudian perlengkapan lainnya sama dengan kelengkapan sesayut lainnya.



BACAKAN SESAYUT DAN ISINYA

ᬩᬘᬓᬦ᭄ᬱᭂᬲᬬᬸᬢ᭄ᬮᬦ᭄ᬤᬕᬶᬗ᭄ᬜ᭟

1. Sesayut Giri Kencana-muka Katur ring Bhatara Luhuring Akasa Dagingnya : Tumpeng Ghana 1; ring dewek tumpenge tancebin taji 11 katih, sekar 11 warna; Tulung 4 mewadah cemper; Iwak Taluh 1; jaja sarwa galah; raka who-wohan; sedah; dadi awadah; Daksina mejinah 10.900.


2. Sesayut Dharma-wiku Katur ring Bhatara Siwa Daginya: Sega 3 pulung; metangkeb taluh dadar, magenah mahtelu; ditengah taluhe mepacekin sekar putih pada mekatih; Iwak manic taluh bukasem ayam 1; Tulung 2; Sedah; Jaje srwa galah; raka who-wohan genep dadi atanding.


3. Sesayut Puja-krtti Katur ring Bhatara Içwara Dagingnya: Nasi isehan 1; metangkeb ulam ayam putih pinanggang 1; pacekin sekar tunjung 1; kwangi 3; kampid ayame pacekin padma; ikuhnya misi tulung 2, tulung hurip 1, magenah ring ikuh; Sedah; Jaje sarwa galah; raka woh-wohan genep tinanding; dadi awadah.


4. Sesayut Candra-Ghni Katur ring Bhatara Brahma Dagingnya: Tumpeng 1; pacekin muncuk tumpenge misi dhamar mewadah kulak taluh siyap 1; pacekin sekar bang wah-empat sornya; mwah pacekin sekar bang meileh; kwangi 3 sadahang ring tumpenge; mehiwak hati; Tulung 2; Sedah; Jaje galahan; raka who-wohan dadi atanding.


5. Sesayut Tirttha-mrtta-sari Katur ring Bhatara Mahadewa Dagingnya: Tumpeng 1; muncuk tumpenge misi gedhah anyar ; sekar tunjung 1; awak tumpenge pacekin sarwa sekar ; kwangi 3; sadahang ring tumpenge 6; Iwak taluh 1; tulung 2; Sedah; Jaje sarwa galah; raka woh-wohan genep dadi awadah.


6. Sesayut Ratu Agung Katur ring Bhatara Wisnu Dagingnya: Tumpeng 1; muncuk tumpenge misi taluh itik 1; pacekin cempaka akatih; ring madyan tumpenge pacekin cempaka mah-empat; ring sornya pacekin sarwa sekar mileh; sadahin kwangi mah-empat; tulung 2; sedah; jaja sarwa galah; raka woh-wohan genep dadi atanding.


7. Sesayut Hider Bhuwana Katur ring Bhatara Prathiwi Dagingnya: Sega Citakan 1; pacekin kwangi bilang bucu; sekar meider ring segane; ditengah misi tulung hurip 1; Iwak salwirnya; Jaje sarwa galah; Sedah; raka woh-wohan genep dadi atanding.


8. Sesayut Munggah-phala Katur ring Bhatara Akasa Dagingnya: Tumpeng 1; muncuk tumpenge pacekin sekar putih akatih; ring madyane pacekin sekar putih meileh; Iwak taluh siyap 1; tulung 2; Sedah; Jaje sarwwa galah; raka woh-wohan genep dadi atanding.


9. Sesayut Siddha-karya Katur ring Bhatara Maheçora Dagingnya: Sega mrepat, ring tengah segane misi tumpeng alit 1; segane mrepat pacekin kwangi bilang bucu; muncuk tumpenge pacekin sekar tunjung 1; Tulung 2; Sedah; Jaje galahan; raka woh-wohan genep; dadi atanding.


10. Sesayut Siddha-Lungguh Katur ring Bhatara Rudra Dagingnya: Sega Bunter ; mesusun cawan, misi nasi pusuh, disisin cawane pacekin kwangi mah-pat; nasine di cawane pacekin sekar pucuk bang lamba 1; Tulung 2; Sedah; Jaja sarwa galah, raka woh-wohan genep dadi atanding.


11. Sesayut Candhi-Kuçuma Katur ring Bhatara Çangkara Dagingnya: Tumpeng 1; Muncuk tumpenge pacekin sekar tunjung 1; ring madyan tumpenge pacekin sekar mas, ganitri 3 katih; ring selaganya sadahin kwangi 3; Tulung 2; Sedah; Jaje sarwa galah; raka woh-wohan genep dadi atanding.


12. Sesayut Santika-Jati Katur ring Bhatara Çambhu Dagingnya: Tumpeng 3, Gede 1 megenah ring arep, cerikan 2 megenah ring huri; pacekin sekar cempaka pade mekatih; ring madyaning tumpeng celekin sekar ratna meileh; muncuk tumpenge gede pacekin punggalan dedayan ental mebaong kewangi 2; tulung 2; Sedah; Jaje sarwa galah, raka woh-wohan genep dadi atanding.


13. Sesayut Siyadimaniloka Katur ring Bhatara Bhatara Ghana Dagingnya: Tumpeng 5; gede 1 megenah ditengah, muncuk tumpenge sami medaging dammar ulih kulak taluh siyap kang patpat; ne ring tengah uli kulak taluh bebek 1; Tulung 2; Sedah; Jaje sarwa galah, raka woh-wohan genep dadi atanding.


14. Sesayut Prayaçcitta-kawi Katur ring Bhatara Sangagawe Dagingnya: Tumpeng 3, Gede 1, cenik 2, muncuk tumpenge gede pacekin kwangi 3; tetebus 3 pasang, Luwirnya: putih, tridatu, suddhamala. Muncuk tumpenge cenik pacekin sekar pade mekatih; tulung 4; Sedah, Jaje sarwa galah, raka woh-wohan genep dadi atanding.


15. Sesayut Penuntun Dewa Dagingnya: Penek 3; Saraswati 3; orthi 3; pasepan 3; tulung urip 3; jajanya 3 galah; ketipat sambutan 3 galah; Iwaknya taluh bukasem 1; Mesampyan çri, metatakan beras jinah 225; raka woh-wohan genep dadi atanding.


16. Sesayut Pangenteg Linggih Dagingnya: Tumpeng 1, Metatakan beras jinah,benang, Jaje Galahan Padhe 5; Ketipat sambutan 5; Tulung Hurip 1; ketimun 4 iyis; kwangi 4 pacekang di tumpenge mah-empat ; iwak ayam pinanggang 1; Sedah; raka woh-wohan dadi atanding.


17. Sesayut katur Siddhikarya-Siddhirastu Dagingnya: Sega Sakulak, Iwaknya tutu konci 2; saruntutan ing sesayut 18. Sesayut Cakra-Bhuwana Dagingnya: Tumpeng Agung 1; Iwak Guling itik; grih kepiting; gagodoh tumpi; tadah sukla; taluh; pencok kacang; kwangi anut weton; ketipat cakra; batil 1.


19. Sesayut Mrtta-sanjiwani Dagingnya: Tumpeng 1; Jembung Sutra misi yeh; sekar tunjung 1; horti 2; klungah; tulung hurip 1; iwak taluh 1.


20. Sesayut Nirmala-kasundaran Dagingnya: Tumpeng 1; misi cawan 1 misi yeh; dammar 1; iwak sarwa suci.


21. Sesayut Panca Koçika Dagingnya: Kepelan beras-barak 5; mesusun sarin pucuk; Iwak sarwa suci.


22. Sesayut Candra-Prabha Dagingnya: Tumpeng 1; mrtta alumur; kwangi 1; Ketipat candra; iwak ayam pinanggang


23. Sesayut Kurmmedha Dagingnya: Tumpeng 1; Kwangi 1 sadahang ring tumpenge; tulung hurip 1; tumpenge pacekin rwaning waringin; dhamar 1; iwak sahananya.


24. Sesayut Çakti-karana Dagingnya: tumpeng agung 1; maiwak ayam; tulung hurip; benang; ketipat shiddhayu 2; kwangi 2; pacekin di tumpenge taji 1.


25. Sesayut Mtyunjaya Dagingnya: tumpeng mamuncuk taluh 1; madaging sibuh 1 misi yeh; muncuk dapdap 3; muncuk ambengan; padang lepas pade 3 katih metali benang selem; beras kuning megenah ring sibuh; kwangi 3 sadahang di tumpenge; tulung 2; iwak sarwa suci.


26. Sesayut Mrtyunjaya Dagingnya: Tumpeng 1; maiwak betutu ayam; sarwa pawitra; gegodoh tumpi; pisang setangkep; base gulungan; buwah pasihan.


27. Sesayut mrtta-naliddhi Dagingnya: Tumpeng 1; pacekin ketipat mrtta naliddhi; jembung misi yeh; sekar; iwak ayam pinanggang


28. Sesayut Pangastiti Bhakti Dagingnya: Tumpeng 1; medaging kwangi 1; metali benang tri dathu; saha sekar sawarnanya anggen mayasin tumpenge; iwaknya sarwa pawitra


29. Sesayut Mrtta-Dewa Dagingnya: Tumpeng 1; medaging toya asibuh; mwang sekar tunjung 1; meiwak ayam galahan.


30. Sesayut teleng Bhakti Dagingnya: Tumpeng 1 sadahin kwangi 3; mesekar teleng; jaja sarwa galahan; Iwak ayam pinanggang.


31. Sesayut Panuhur Dewa Dagingnya: Dagingnya: tumpeng 1; misi pasepan 1; menyan astanggi; iwaknya sarwa pawitra.


32. Sesayut Gajah-saguling Mawadah ngiu, metatakan beras; jinah 200; benang; kasa merajah surrya; Dagingnya: Tumpeng 1; Maiwak bebek putih jambul ginuling; jaja sarwa galah, sagenep


33. Sesayut Kumara Saguling Metatakan kumarang merajah bulan, kasa mrajah bulan, Dagingnya: tumpeng 1; maiwak bebek; sesanganan sarwa galah; metatakan beras; benang; jinah 200; Genep tandhing


34. Sesayut Gana Saguling Mawadah siddhi, medasar beras jinah 200, benang, kasa merajah surrya, Dagingnya: Tumpeng 1; meiwak bebek; jaja sarwa galah, genep tinanding


35. Sesayut Gunung Sari Dagingnya: Tumpeng 1; pacekin sarwa sekar ; kembang payas; cambeng 1; iwak sarwa pawitra.



Imajiner Nuswantoro 



Post a Comment

0Comments
Post a Comment (0)