Sangu Urip Rauhing Pati

0

 Sangu Urip Rauhing Pati





Aksara Bali luih suksma, angebek ring sukma bhuana agung mwang alit, surya netra tengen, candra, netra kiwa…..

[Parama Tattwa Suksma]


Nampénin panglimbak jagat, akéh basa daérah ring Indonesia sané anumerta utawi punah. Pasadok Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa RI warsa 2017, saking 652 basa daerah ring Indonesia wénten 11 basa daérah sané sampun nénten kaanggén malih pinaka sarana mabebaosan, pamekas sané wénten ring wewidangan Maluku, Maluku Utara miwah Papua. Sané ngresresin, makasami basa daérah punika nénten maderbé aksara pinaka sarana masesuratan. Indiké inucap makacihna kawéntenan aksara sajroning nyaga kauripan basa daérahé mabuat pisan. Mapangancan antuk kahanane punika taler, aksara Bali pinaka paragayan basa Bali kaacepang prasida ngawinang basa Baliné langgeng kantos ka pungkur wekas.

Yadiastun kalintang mautama pinaka silih tunggil sarana nglestariang basa Bali, pikobet sajroning utsaha ngawerdiang aksara Bali tepengané mangkin taler nénten akidik. Kawéntenan aksara Latin sané nglimbak sangkaning kaajahin duk Welandané ngawasa-wasi jagat Bali ngawinang aksara Bali druéné nyansan kidik kawacén tur kaanggén masasuratan. Tios punika, program Buta Aksara Latin sané naenin kamargiang ring Bali duk masa Orde Baru, makajalaran akéhan krama Baliné raris mlajahin aksara Latin. Daweg punika, yadiastun waged ngwacén aksara Bali, kramané kaaudkelorang buta aksara. Kantos mangkin, ring sekolah-sekolah para siswané akéhan masesuratan nganggén aksara Latin, yadiastun sampun polih paplajahan basa Bali.

Panglimbak aksara Latiné sujatinnyané nénten kaon, santukan mabuat taler anggén sarana masesuratan ring wong dura Bali, Nasional, miwah Internasional. Sané mawisya kaon, ri sampuné kramané mlajahin aksara Latin, aksara Baliné katilarin pinaka aksara ibu sané sadurungnyané kaanggén mapagubugan nyabran rahina. “Ada emas, slakane tan paguna”, sapunika basita paribasané let mikélingin.

Saking i rika sampun wit pikobeté mentik, mapunya, tur gemuh ngrempayak mawastu  maprawesa kaon ring kawéntenan makudang-kudang pustaka lontar maaksara Bali sané nénten naenin malih kawacén, kaselehin dagingnyané, tur kaupapira cakepannyané. Penyuluh Basa Bali sané polih amongan ring Désa-désa Pakraman maosang, saking 8.370 cakep lontar sané sampun kaselehin, wénten 2.562 cakep lontar sané kakeniang usak tan kapiara. Yéning pustaka-pustaka lontaré rusak sangkaning kawagedan ngwacén aksara Bali sané kirang, pastika empehan pikayunan para leluhur druéné sané maguna ring kauripan tan prasida kaanggén. Ical sampun ajah-ajah indik usada, wariga, silpa sastra, niti, carcan, tenung, kawisésan, miwah sané lianan.

Midabdabin sakancan pikobeté ring ajeng, para penglingsir druéné sujatinnyané nénten meneng. Makudang-kudang utsaha ngawit saking warsa 1957 majalaran Pesamuhan Agung Basa Bali kantos mangkin kadirasa nénten naenin surud. Sané pinih anyar, pemrintah Provinsi Bali ngamedalang Pergub No.80 warsa 2018 pamekas ngeninin indik papan nama maaksara Bali. Kawéntenané puniki saksat ngawinang aksara Baliné polih sesirat marupa tirta amerta. Sastra-sastrané maosang, tirta amerta prasida ngawinang sang sané nunas prasida panjang yusa. Boya ja wantah sapunika, papan nama-papan namané prasida taler ngawinang para yowana Baliné lapah nyingakin aksara Bali.  Sanistannyané, ring soang-soang banjar utawi désa wénten papan nama sané nganggen aksara Bali. Kawéntenan aksara sané prasida nyusup rauhing désa-désa pakraman saksat bayu sané ngebekin sarirané.

Yukti pibadbad nglimbakang aksara Bali maduluran antuk pergub puniki kantun wénten kakirangan. Akidiknyané perusahaan-perusahaan sané ngamanggehang aksara Bali sajroning papan namannyané, tamis-tamis ngawinang nayaka praja druéné nedunang Satpol PP. Yadiastun durung wénten pamindanda sané katiwakang ring lembaga-lembaga lekig punika, pamargin Satpol PP-né prasida kasuksmayang pinaka utsaha nayaka praja druéné sané sumeken nindihin pergub sané sampun kacumponin. Yéning nénten wénten pamidanda, majanten Pergub punika pacang dados uger-uger sané ketah kabaos olih krama Baliné sakadi macan tan pacaling!

Yéning selehin malih, makudang-kudang pasang aksara Bali sané kaanggén ring papan-papan nama punika kantun akéh sané nénten anut ring pasang aksara Bali. Pasang aksara sané nénten manut sakadi iwang nyalin aksara Bali manut ucapannyané, nyurat panganggé aksara, aksara anceng, kruna-kruna sané mawit saking basa tiosan, miwah sané lian-lianan. 

Yadiastun kantun wénten kakirangan, sujatinnyané amongan nglimbakang aksara Bali nénten wantah dados tategenan sang angawa rat. Para jana Baliné naler maderbé swadharma sané nénten mabinayanan. Nayaka praja druéné sampun mautsaha maprawerti ngamargiang bayu brata mangda prasida aksara Baliné nyusup rauhing pradésané sami. Sané mangkin, napi paenjuh kramané mangda prasida nyokong pabuat pamrintah druéné? Boya ja nénten wénten, sakéwanten kawéntenan baga-baga luiré Patik Bali, Bali Simbar Dj, Bali Galang, Papan Ketik SMK, Wiki Basa Bali misah sané siosan patut katincapang malih.

Wantah sangkaning pakilitan pantaraning pemrintah sareng para jana Baliné sami, patitis ngurip aksara Bali mangda sayan nglimbak anut ring pakibeh jagat prasida nekéng tuas [nadi]. Yéning nayaka prajané nirgamayang sakadi kacang panjang, majanten para jana Baliné sané pinaka tungguhan. I Kacang panjang nénten prasida mabuah nged nyurambyah, sakantuné awak ipuné mapulisahan ring pretiwiné. Punika mawinan, ipun patut polih tungguhan sané akas. Yéning pét pradé tungguhané latuh, ri sampuné buahnyané akéh pastika tungguhané elung tur buahnyané tan sida kapuponin.  Malarapan antuk tungguhan sané akas punika raris, i kacang panjang saka kidik ngelut, nekekang pakilitan, saha neguhang angen-angen mangda bungané sida dados pucilan, tur pucilané nadi dados buah!

Sakancan program sané kamedalang olih sang nayaka prajané pateh sakadi patapan I kacang panjang sané ngulati buah, pikayunan krama Baliné sané pageh tan bina ring tungguhané sané akas. Prakanti sang kalih sané ngawinang buahé nadi, tur prasida katunas anggén ngamretanin urip sakala-niskala.

Buah aksara Baliné yéning kantun sawates ring sarana masesuratan, sujatinnyané wawu ring kulit. Boya ja kulit punika nénten mabuat. Sakadi yasan i kulit taluh sané ngraksa putih tur sarin taluhé nyabran raihna. Tan pakulit, putih tur sarin taluhé pastika mabrarakan. Pustaka-pustaka sané maiketan ring tattwa taler maosang kulit pinaka genah lawang séwu [utawi pori-pori yéning turah basa mangkiné]. Kabaos lawang sangkaning genah ngranjing tur medal, kasengguh séwu krana kahanannyané akéh. Sira sané ngranjing tur medal ring lawang séwu sariran manusané? Silih tunggilnyané bayu utawi prana. Saking lawang séwuné, sakancan bayu nyusup ring angga sarirané.

Yéning masuluh saking pratiwimbané punika, program-program marupa papan nama puniki sampun patut pisan pinaka titi jalaran ngranjing ring sari-sari kasuksman aksara Baliné, sané kocap jimbar nglikubin bhuwana agung tur bhuwana alit manut Parama Tattwa Suksma ring ajeng. Ngranjing ring kasuksman aksara Baliné, jenar pisan karasayang yéning aksara puniki saksat sangu utawi bekel ngawit saking embas, urip, rauhing pati.

Tatkala wénten anak alit embas, ring ari-arinnyané madaging lontar sané kasurat antuk aksara Bali. Pustaka Eka Pratama maosang, aksara sané kasurat ring luhur kauné wantah aksara Ongkara tur sané ring sornyané aksara Ah. Ring tengah kauné taler madaging lontar sané masuara Ong kswantawya pukulun. Aksara sané kaanggén bekel sajroning mendem ari-ari puniki makasami madaging sarining panunas ring Ida Sang Hyang Ibu Pertiwi mangda ida lédang ngempu nyama paragayan niskala saking anaké alit. Ri sampuné anaké alit sida truna, aksara Bali druéné taler kaanggén ri tatkala upacara mapandes. Sadurung sanggingé natah, wénten makudang-kudang aksara sané kaanggén ngrajah marupa aksara Ongkara ring selaning lelata, aksara Ang ring caling giginé tengen, aksara Ah ring caling giginé kiwa, Ongkara adumuka ring giginé duur miwah betén, Ongkara mreta ring lidah, miwah sané lianan. Aksara Bali sajroning rajah punika madué suksma ngicalang wisayan sad ripu sané wénten ring angga sarira. Tios ring upacara matatah, sajroning upacara pangabénan taler akéh nganggén aksara Bali. Pamekas rajah-rajah kajang anut ring kawangsan sang sané ngamargiang upacara. Sajroning katattwan Aksarantaraprasada, rajah kajang puniki pinaka wahana Sang Hyang Atma matunggilan ring Ida Sang Hyang Sangkan Paran ri sampuné panca mahabuta sarirané mawali ka genahnyané soang-soang.

Napiké aksara Latin prasida ngentosin kawigunan aksara Baliné salantang tuuh punika? Yéning panyawisnyané nénten, ngiring sareng-sareng werdiang aksara Baliné, ngawit saking sukma bhuwana alit rauhing sukma bhuwana agung.




Mati Sajroning Urip, Urip Sajroning Pati

Ungkapan bahasa Jawa, “Mati sajroning urip, urip sajroning pati” artinya mati dalam hidup, hidup dalam mati.

Penggambaran indah tentang falsafah kematian ini ada dalam sosok Puntadewa. Puntadewa merupakan nama lain dari Yudhistira. Ia merupakan putra tertua pasangan Pandu dan Kunti, pewaris takhta Dinasti Kuru.

Asal-usul Yudhistira berawal dari Pandu yang berburu dan membunuh dua pasang rusa yang sedang bersenggama. Pandu tidak tahu bahwa rusa itu adalah jelmaan Rsi Kindamatanpa dan istrinya.

Menjelang ajalnya, Rsi Kindama sempat mengutuk Pandu bahwa kelak ia akan mati ketika bersetubuh dengan istrinya.

Dengan penuh penyesalan, Pandu meninggalkan takhta Hastinapura dan memulai hidup sebagai petapa di hutan untuk mengurangi hawa nafsu.

Kedua istrinya, yaitu Kunti dan Madri dengan setia mengikutinya. Setelah lama tidak dikaruniai keturunan, Pandu mengutarakan niatnya untuk memiliki anak. Kunti yang menguasai mantra Adityahredayassegera mewujudkan keinginan suaminya.

Mantra tersebut adalah ilmu pemanggil Dewa untuk mendapatkan putra. Dengan menggunakan mantra itu, Kunti berhasil mendatangkan Dewa Dharma dan mendapatkan anugerah putra darinya tanpa melalui persetubuhan.

Putra pertama itu diberi nama Yudhistira. Dengan demikian, Yudhistira menjadi putra sulung Pandu, sebagai hasil pemberian Dharma, yaitu Dewa Keadilan dan Kebijaksanaan.

Versi lain dalam pewayangan Jawa, Puntadewa merupakan anak kandung Pandu yang lahir di Istana Hastinapura. Kedatangan Bhatara Dharma hanya sekadar menolong kelahiran Puntadewa dan memberi restu untuknya. Berkat bantuan Dewa tersebut, Puntadewa lahir melalui ubun-ubun Kunti.

Kedua versi menggambarkan sosok Puntadewa sebagai seorang berhati suci dan selalu menegakkan kebenaran. Dewa Dharma adalah simbol Kedewataan yang mewakili kebenaran dan keadilan.

Kelahiran Puntadewa melalui ubun-ubun berhubungan dengan cakra paling atas yaitu cakra sahasrara atau mahkota. Segala hal yang berkaitan dengan kesucian diri berada di cakra tersebut.



Mati sajroning urip, urip sajroning pati

Bagian cerita yang paling tidak disukai banyak orang adalah ketika Puntadewa berjudi dengan Sengkuni yang mewakili pihak Kurawa. Yudhistira kalah berjudi dan telah mempertaruhkan segalanya, mulai dari kerajaan, adik-adiknya, bahkan istri tercintanya.

Cerita ini adalah simbol tentang pengorbanan ego. Untuk menyelami kebenaran sejati, maka kesenangan, kepentingan diri, segala kepemilikan, bahkan nama baik, itu semua mesti dikorbankan.

Dalam bahasa Jawa, hal itu diungkapkan dalam “mati sajroning urip, urip sajroning pati”. Kematian di sini adalah matinya ego. Secara praktis adalah seperti berkeinginan untuk hidup bahagia dan tenteram. Semakin seseorang menginginkan kebahagiaan dan ketenteraman, maka semakin seseorang itu jauh dari kebahagiaan dan ketenteraman.



Mengapa bisa demikian?

Hal itu karena kualitas sejati mesti bebas dari ego. Selama berkutat pada pola kepentingan ego yang sama, maka seseorang tidak akan beranjak ke mana-mana juga. Merasa “nyaman” dengan tidak beranjak ke mana-mana, inilah kebodohan batin.

Swami Vivekananda pernah berujar, “Kebodohan disebabkan oleh egoisme, keterpikatan, kebencian, dan ketamakan.” Ego adalah asal mula dari ketidakbahagiaan dalam hidup.

Orang yang selalu mati dalam hidup adalah orang yang senantiasa menjaga diri dengan membuang egonya. Hidupnya akan selalu tenteram dalam setiap perjalanan hidupnya.

Post a Comment

0Comments
Post a Comment (0)