4) KAWITANE WONG JAWA LAN KAWITANE WONG KANUNG
(Seri
: IV. Jaman JAWA-DWIPA / JAWA-Pegon lan JAWA-Purwa)
(Dening
Mbah Guru Kawetokake dening Dewan Pengandhar Sabda Badra Santi ing Padhepokan
Argasoka)
IV.
Jaman JAWA-DWIPA (JAWA-Pegon lan JAWA-Purwa)
Ing
taun Masehi: 110, bumi Jawa-Pegon kuwi dihoregake Lindhu prakempa
marambah-rambah asale saka Gunung Kamput; gunung kang ngongkang Segara-supitan
Kamput padha horeg ngengkrog-engkrog sora banget, bregad-gedhe pada rungkat
rubuh pating slayah; perenge gunung-gunung pada longsor nglongsori
Segara-supitan Kamput. Liya dina kawuwuhan Gunung Kamput njeblug ngetokake
blegedaba bulah-bulah mawalikan mblabar ning Segara-supitan; udan awu sumebar
tutug ngendi-endi. Wong-wong Sitijenar nyawang langit peteng kaya kesaput
mendhung ngendhanu ngono kuwi padha miris banget, ora ana wani metu saka ngomah
sabab bledug-awu ngampak-ampak mlepegi napas, godhong gedhang padha sengkleh
kabotan awu nemplek nglapis lumahe.
Bareng
wis klakon setaun kaanan sing mengkono mau wis sirep tidhem, Segara-supitan
Kamput katon malih dadi ciyut kali sapralimane, ganti wujud dadi bengawan ambane
bisa disabrangi nganggo gethek-gedebog; wong-wong menehi aran: Kali Brantas
(Nalika Taun Masehi: 111).
Wong-wong
Nusa pegon sangsaya wuwuh adrenge nggone nedya manunggalake negarane karo
negara Jawa-Purwa, mula nuli padha usul ning Dhatu Hang Tsu Hwan. Saka
kawicaksanane Sang Dhatu pamonthane wong-wong kuwi enggal dileksanani, kanthi
disekseni wong-wong saka negara liya, Gembleng cawuh manunggale negara
Jawa-Pegon karo Jawa Purwa (P = (aksara Jawa) = loro) dijenengake: Nusa
Jawa-Dwipa. Nalika taun Masehi 115.
In
taun Masehi: 385, wong-wong banjar Terahan sing cacah jiwane wis padhet, padha
lunga misah bebadra cakalbakal ning bumi Argasoka, yakuwi perenge Gunung
Ngargapura sing sisih kulon; papane ngongkang Segara-teluk, sing sisih lor
kadhangan Punthuk Ngendhen, Kecamatan Lasem. Segara-teluk kuwi mbanjeng
mengetan nuli mbelok mengidul urut perenge Pegunungan Argasoka, ning pepereng
pegunungan kono kuwi akeh wite Pucang lan Resula blukange warnane
kuning-gadhing tuwuh nggenggeng ledhung-ledhung. Saka bumi bubakan kono yen
nyawang mengulon katon Pulo Maura dikilung segara, pulo kuwi wujud gunung-gedhe
masung pucake mawa kawah-geni ngetokake kukus kumebul nglandeng ning langit;
ing sisih kidule katon benggang karo pegunungan Sukalila-Prawata keledan Segara
supitan Maura. Wong-wong bebadra kuwi dipangarsani kanoman umur 35 taun asmane
Hang Sam Badra, sawijining Klana kang adoh tebane ning Sabrang lan Negara
kana-kana. Mula kuwi dening wong-wong bebadra mau mbanjur ngangkat dheweke
diwisudha dadi Dhatu ning kono; bumi cakalbakal kuwi katelah aran Pucangsula
(Saiki tilase dadi desa Logadhing-Sriamba, Kecamatan Lasem). Sawise desa kono
madeg 15 taun malih dadi Banjar-gedhe sebab akeh wong neneka saka negara
Sabrang melu bebadra ning kono; wong-wong manca mau sawise kumpul srawung karo
wong Pucangsula, temahan padha malih ganti seneng ngrungkepi Kapercayan-Suci
Hwuning lan Budibudaya Jawa, wekasane mbanjur luluh dadi wong Jawa-Dwipa.
Wiwit
bebadra dadi Wong Jawa ning Tanjungputri ing taun Jawa-Hwuning: 1 nganti
bebranahan mencar sumebar sepegunungan Kendheng Ngargapura suwene wis 617 taun,
durung ana wong Wegig gong Wicaksana mulangake medhar Larasing Kapercayan-suci
Hwuning. Wong-wong nggone ngrungkepi ngedhep/ manembah Hyang Tata Maha Das kuwi
yaa mung atut-grubyug kaprah lumrahe wong akeh padha krukunan nindakake
Tatacara susilatama lan setya ning Negara. Lagi jaman madege banjar Pucangsula
kuwi Kapercayan-suci Hwuning bisa dingerteni/diwikani dilelaras
dening
para Wegig, para Pandhita; saka leladi pangastutine Panembahan Guru Dhatu hang
Sam Badra kang merlokake nyambi mulang para Kasepuhan Kanung (=sengkaning
gunung); ing taun Masehi: 387, manggon ning Pasraman punthuk Punggur Gunung
Tapa’an (Desa Warugunung, Kecamatan Pancur, Kabupaten Rembang).
Ing
taun Masehi: 390, Dhatu Hang Sam Bandra nggawe plabuhan lan galangan-prau
(=dhak-palwa) ning Sunglon Bugel utowo Gunung Bugel (Tilase saiki dadi
pategalan lan kali aran Palwadhak; sakidule desa Tulis, Kecamatan Lasem).
Prau-prau kuwi kanggo sesambungan Pemrentahan Pucangsula karo Banjar-banjar
wilayahe saurute pesisir Jawa (Pantura), wiwit banjar-Losari teluk-Tanjung
(Kabupaten Brebes), mengetan tutug banjar-Rabwan (Kabupaten Batang) lan
Banjar-Tugu (Kabupaten Semarang), nuli banjar Purwata lan banjar-Tanjungmaja
(Kabupaten Kudus), gisike pulo Maura sisih wetan yakuwi banjar-Tayu lan
banjar-Blengon (Kecamatan Kelet, Kabupaten Jepara). Plabuan Pucangsula dumunung
saelore galangan prau digawekake Gapura madhep mengulon ngadhepake Segara-teluk
Kendheng (Saiki dadi desa Gepura) saka gapura kono digawekake ratan ndladag
urut urut perenge Pegunungan Argasoka tutug punjere kutha Pucangsula.
Pangwasane
Dhatu Hang Sam Badra dibantu Putra-putrine isih kenya yoswa 22 taun, rupane ayu
banget pindha Widadari Wilutama; asmane Dewi Sie Bah Ha (=Sibah); sang Dewi
ngasta pangwasa Angkatan Laut Segara Jawa-Dwipa kanthi kekuwatan Kapal-perang
sing prajurite dumadi saka wong-wong kang kenthug kuwat lan pinter ulah
kridhane perang, kanthi sikeb gegaman kang ampuh mawa racun-aneh; negara liya
ora ana sing duwe lan ara ana sing bisa nggawe. Sang Dewi melu nylirani
lelayaran ning samodra kanthi nitih Kapal-gedhe kang mligi dinayakani prajurit
Wanita sing wanter lan kendel, uga sikeb gegaman kang mawa racun wujud
Tulup-paser sing bisa nylorod adoh; sarta patrem-Tubrem yen disawatake musuh
lamun mlesed, patrem mau bisa munyer bali maneh niba sacedhake sing nyawatake
(Kaya bumerang). Wondene juru-mudhine sarta tukang welahe Kapal-kaputren mau wong
lanang kang kuwat lan bandhol, nanging dipilih wong sing Peloh lan wis ilang
prasa-Asmarane. Mula negara manca mau padha wedi lan sungkan ning Dewe Sibah
lan negara Pucangsula.
Sang
Dewi nggone ngwasani segara Jawa-Dwipa kanthi nggunakake kapal-perang kuwi
perlu nganggo nglabrag nyirnakake Bajag-bajag kang gumendhung lan kumendel sing
mung nggunakake prau-prau knothing sarta gaman pedhang lan clengkreng, dumeh
praune bisa cukat rikat kanggo ngoyak prau-prau dagang memangsane utawa ndarat
mrawasa Desa.
Bajag-bajag
sing nggawe werid rengkede Segara-supitan Medunten kuwi wekasane sirna
sa-Benggol-benggole lan sasudhunge. Wasana pesisir Segara Jawa-Pegon sisih
wetan mau dadi tidhem lerem, banjar-banjar bisa bali madeg kanthi tata-tentrem
sarta bisa sesambungan karo Pemrentahan Pucangsula.
Putri
Sibah saliyane nyirnakake Bajag-bajag, merlokake narik Upeti ning kapal-kapal
dagang kang liwat segara Jawa; isine kapal sing rupa beras lan pari sarta
sembet-tenun cita-sutra uga gaman-pertukangan, ditarik upeti sapra-limane; sing
gemang mbayar mesthi dilabrag ditelukake kapale dibeskup. Nakodha kapal sing
rupane bagus utawa penumpang sing bagus mesthi ditawan dilebokake kamar-kamar
Kaputren. Kawegigan lan Kaprawirane wong-wong bagus mau didadar dening Sang
Dewi; yen bisa lulus pendadarane sarta bisa ngalahake kasektene Dewi Sibah rila
dadi jatukramane. Sabalike yen kawitan didadar Kawegigan wis ora lulus, wong
tawanan kuwi nuli diwetokake saka kamar pendadaran dipasrahake Nayaka-wanita
kapal Kaputren; mangsa borong digawe apa kono. Ora nganti sesasi neng
kamar-tawanan pangwasane Nayaka wanita mau, awake wong-bagus tawanan kuwi malih
rusak ora kuwat ngglawat; wekasane nuli dijegurake samodra dadi mangsane iwak
Undhuk-undhuk-gedhe kang rakus banget. Misuwure jare digawe sajen Ratune Jim
Dhuyung-jaran, sing nguwasani Samodra Jawa-Purwa. Mula kuwi kapal dagang sing
liwat segara Jawa gamang nggunakake Nakodha sing bagus rupane; dene wong bagus
penumpang sing wani nekad mati-mati yen wis ngerti rasane ngalami nyatane, yaa
sumangga mangsa borong!!! Asmane Dewi Sibah nganti kaloka ning negara Sabrang
kana-kana, sang Dewi nganti diparabi: Mani Dattsu Asva Dev, tegese Mustjikane
Dewi-bajag Dhuyung-jaran.
Wong-wong
tanah Jawa wiwit jaman Kuna-makuna mula sing mung kulina mangan sega-jagung,
sega-canthel, lan rupa-rupa palapendhem, sawise ngenal Pari lan mangan
Sega-beras olehe narik upeti saka wong dagang negara Siyem lan Cempa lembah
Bengawan Mekong, sang Dewi Sibah nuli mrentahake lan nyontoni wong-wong wadon
Pucangsula diajak wiwit nandur pari lan adang sega-beras (wiwit taun Masehi
396), wiwi jaman kuwi wong-wong Jawa padha nganggep Dewi Sibah kuwi titise
Widadari-pangan utawa Dewine Pari, iya Mbok Dewi Sri (Wong Sunda ngarani: Sang
Hyang Seri). Uga ing sajrone taun 396 kuwi, ing sawijining dina kapale Dattsu
Dewi Sibah dhog mangkal ning gisike Nusa Jawa-Dwipa bontos kulon wates gisike
Negara liya bontos wetan, dumadakan ana wong bagus isih enom menganggo ciri Rsi
marani kapale sang Dewi; wong kuwi nuli ditakoni Nayaka kapal Kaputren:
“Ana
wigati apa? Asmane sapa? Saka ngendi pinangkane?”
Jawabe
Rsi bagus :
“Perlu
arep nunut ning Nusa Jawa-Dwipa, nedya mulang nyebar Agama Hindhu Shiwa. Asma:
Rsi Agastya Kumbayani. Asal saka negara Menak, krajan Idriya-Satwamayu.”
Sang
Rsi ditampa diwenehi panggonan ning senthong-tamu Kapal Kaputren; sawise
kapal-kapale Dattsu Dewi Sibah mancal bali ning Nusa Jawa, Rsi Agastya nuli
didadar Kawegigan sakehing ilmu dening Sang Dewi; sajroning telung dina bisa
lulus. Nuli ganti didadar Kasektene lan Kaprawirane perang, jebule Sri Dattsu
sing mandar kasoran nganti lemes daya kakuwatane; saking ngrasa wirang Dewi
Sibah munthab bramantya mawinga-winga, nuli ngunus Curiga-racun kang bisa
nggawe pati kanggo mungkasi pendadaran.
Sapandurat
Dattsu-ayu nyawang praupan baguse sang Rsi netrane sing mulem-tajem, polatane
tetep sumeh jatmika ora nggragap ora miris nyawang landhepe curiga; uga ora
males bramantya sumringah ngangah-angah, mandar sorote netrane kang
aliyep-asmara nrawung nembus jantunge Sang dewi; ndadekake panone Sang Dewi
sumrepet peteng kantaka, raga lemes niba ning jrambah palagan; curiga gogrog
uwal saka astane. Sang Rsi trengginas nyaut Sang dewi dibopong disarekake ning
tilamrum; bareng Sri Dattsu punggun-punggun wungu marlupa, Sang Rsi nglelipur
ngrerapu sarta nyepat-domba nagih janji sayembarane, nanging dileksanani yen
wis tutug dalem kedhaton Pucangsula disekseni Rama-Ibu sarta para kadang
kadeyan kawula-dasih.
Para
Kenya Nayaka kapal kaputren padha rerasan ngungun banget, adat saben lagi
telung dina wae wong Bagus-tawanan wis mesthi diwetokake dipasrahake ning
Nayaka Putri; nanging wektu kuwi nganti pitung-dina pitung-bengi tawanan Rsi
Bagus kuwi kok ora diwetok-wetokake; weruh-weruh jebul kapale wis padha labuh
ning Pucangsula, Sang Dewi Dattsu wis runtung-runtung sekalihan karo Rsi
Agastya tumuju ning Kedhaton dipethuk Rama Ibune. Dhatu Hang Sambadra
sakulawargane padha mengayu-bagya karenan ing galih, dene Sang Putri wis entuk
calok jatukrama isih enom bagus rupane tur sembada sakabehane. Pahargyan
palakraman let telung dina nuli dikepyakake. Sang Rsi cumondhok kumpul Maratuwa
nganti rong taun, mandar Dewi Sibah lagi karo-tengah pendhak wis ngemban mutra
kakung, diparingi asma: Arya Asvendra. Rsi Agastya nggone arep mulangake Agama
Hindhu Shiwa Maha-Dewa nedya diterusake dhasar Maratuwane maringi panggonan
ning bumi Rabwan tutug Batur. Nanging sawise klebon ilmu Kapramanan
Jawa-Hwuning saka Maratuwa lan saka Garwane, pikire arep mulangake Agama Hidhu
Shiwa Maha-Dewa malih luntur; nedya diganti mulangake Agama Hindhu Shiwa
Guru-Dewa, mikani Dhiri-pribadi lan jantraning dumadi; sarta pangastuti bekti
ning Sembok-Semak.
In
taun: 412 Masehi ana Klana Sramana Agama Buddha asama: Pha Hie Yen lelayar saka
Nalandha India, nedya bali mulih ning Tsang-An (Tiongkok); dumadakan lagi tutug
Samodra Jawa-Dwipa ana angin topan gedhe, praune nuli mangkal ning plabuhan
Pucangsula nyuwun tulung lereb ning kono sasuwene angin prahara durung sirep;
Sramana Hwesio Pha Hie Yen ditampa disesuba dening Dhatu Hang Sambadra, saben
dina diajak wawan-sabda bab rupa-rupa pengalamane Sang Hwesio nggone lelana
ning manca-negara. Hwesio Pha Hie yen nyritakake Piwulange Sang Guru Agung
Sidharta Buddha Gotama, yakuwi: Sranane bisa manjing Nirwana supaya medhot
blenggune kadonyan; kanthi liwat laku kang aran: Astha Arya Marga, tegese Laku
Agung Wolu. Piwulang kuwi mirib Kapercayan-suci Jawa-Hwuning kang dirungkepi
dening Pendhita-pendhita siswane Dhatu Hang Sambadra wong saka
sengkaning-gunung, yakuwi: Sranane bisa nggayuh Katentreman supaya medhot
Pangangsa-Pepenginan; kanthi liwat laku kang aran: Endriya pra Astha, tegese
Tumemen ning Budipakarti Wolu. Mula Dhatu Hang Sambadra karo rayine Pandhita
Jana-Bandra sayuk banget nggathukake intisarine piwulange Sang Buddha kuwi cawuh-luluh
karo larase Kapramanan Jawa-Hwuning.
Ing
taun Masehi: 415, Dhatu Hang Sambadra seleh kedhaton, pemrentahan Pucangsula
dipasrahake Dewi Sibah diwisudha ditetepake dadi Dattsu-agung (=Prabu-putri).
Rsi Agastya dadi Kepala banjar Rabwan lan banjar Batur tutug Pegunungan Dieng,
kebawah negara Pucangsula, uga adhike Dewi Sibah asma: Dewi Sie Mah Ha
(=Simah), kang dadi Adipati-anom Medhangkamulaan teluk Lusi (kabupaten Blora)
diwisudha diangkat dadi Dattsu, dipindah ning banjae-gedhe Blengoh didadekake Keraton
keling (Arane woh-bogor wadon sing wis tuwa-alot, yen isih enom diarani
Siwalan). Saiki tilase dadi ara-ara Keratonan desa Blengoh, Kecamatan Keled,
Kabupaten Jepara. Pangwasane Dattsu Simah diwarangkani kakunge aasma: hang
Saburadhampuawang Segara Teluk Kendheng lan samodra Jawa. Sarta diemong diayomi
Rama-paman Bhikku Buddha Kanung Janabadra ing Pasraman Tunahan. Nalika Dewi
Sibah wis jumeneng dadi Dattsu Pucangsula, sang Dewi yasa Udhang-undhang tata
Budibudaya Jawa Hwuning ditetepake dadi
Pranatane negara Pucangsula; saben sesasi sepisan diwulangke ning para
Pandhita sengkaning-gunung Kendheng Ngargapura, manggon ning Kedhaton
Pucangsula. Undhang-undhang kuwi dijenengake: Endrya pra Astha, ngrungkepi
piwulange Ramane nggone nggawe jeneng Ilmu kuwi (Undhang-undhang ditetepake ing
taun Masehi: 416). Para Pandhita para Kasepuhan nerusake mulangake
Ilmu-pranatan mau ning para Siswane, sumrambah wong-wong kang maju-pikirane
ning desa sengkaning-gunung. Ing pemburi taun-taun sabanjure wong-wong kang padha
ngrungkebi nyeceb Ilmu Endriya pra Astha kuwi kasebut aran Wong Kanung. Isine
Undhang-undhang pranatan kuwi ana 8 (wolung) bab :
Unen-unen Pranatan yakuwi :
Tunemen
nyambut gawe ngudi rejeki kanggo murakabi Brayate, lan ora srei drengki kemeren
ning liyan.
Nyembah
mundhi-bekti ning wong tuwane-sakloron; sambat nyebut: Adhuh Sembooooook, Gusti
kula! (=Sembok kuwi wong sing bagus atine sa-ndonya), Adhuh Semaaaaaak, Pangeran
kula! (=Semak/Bapak kuwi pangengerane wong sagotrah anak-bojone).
Ngleluri
mundhi Pundhen Nyai-Dhanhyang Kaki-Dhanhyang sing cakalbakal desane. Sarta emoh
nganggu Manuk-manuk sing padha manggon ning bregat Pundhen, utawa ning
bregat-bregat liyane kana-kana.
Sayuk
rukun karo tangga-teparo lan sadulure, bebarengan gotong-royong ing wulan
Purnama Badrapada; bresih desa, ratan, sendhang, karas pekarangan; sarta
memetri nguri Bregat (=September).
Mangastuti
rembugan nggathukake pinemu, kanggo pituduh mbangun majune Desane, lan njaga
kaamanane.
Nguri-uri
ngluhurake Budipakarti Seni-Budaya Jawa.
Mikani
ning Bumi dununge kabeh Titah kasinungan Sang Urip kang Maha Esa, mikani ning
Langit dununge/ manunggale Urip Agung Sang Nyawa kang Maha Das. Wong mati
ragane dadi Mayit lebur ing Bumi, Jiwane dadi Yitma nunggal ning Langit.
Setya
pranatane Negara lan Sabda wasitane Sesepuh Agung Manggala Praja.
Eyang
Dhatu Hang Sambadra sawise misudha Putra-putrine nuli nilar praja dadi Sramana
dhedhepok ning punggur Gunung Tapa’an, lan mulangake Ilmu Tatapranatan Endrya
pra Astha ning para Siswa Wong-wong Kanung. Pasraman Gunung Tapa’an kono
digawekake Tamansari tinanduran kembang-kembang maneka-warna: Mlathi, Kanthil,
Gadhing, Kenanga, Mawar, Pacar-kuku, Kemuning, Gambir. Neng kono akeh Bregat
ngrembuyung edhum, padha dienggoni nusuh manuk-manuk rupa-rupa; pakange bregat
kethukulan: Aggrek, simbar lan kece pating grembel. Tarulata padha mrambat
pepuletan pating klewer, kembange selang-seling putih biru, jambon lan wungu.
Taman-sari kuwi dijenengake: Taman Argasoka; para cantrik, cekel, manguyu padha
surti gambyak ngrawati Taman-sari kuwi.
Eyang
Panembahan Hang Sambadra dadi Sramana ning Gunung Tapa’an kono tutug sepuh,
seda ing taun Masehi: 425. Awu layone dipetak (dikubur) dadi sakluwat karo
Reliqe Eyang Dhanhyang Kie Seng Dhang ning satengahe punggur Pudhen Tapa’an;
ditengeri Watu-alam tilas pamujane Nini Ampu, watu kuwi nongol sa-ndhuwure
gumuk Pundhen. Sawise Eyang Panembahan seda, negara Pucangsula akeh owah-owahan
wiwit ing taun Masehi: 426.
Dattsu-Agung
Dewi Sibah ngangkat putra Arya Asvendra dadi Dhatu-anom Pucangsula, manggon
ning bumi Gebang sunglon Bugel. Arya Asvendra ngrungkepi Agama Hindu Kanung
Shiwa Guru Dewa wulangane Ramane, ning punthuk Gebang dheweke nggawe :
a.
Pamujan, Lingga-Yoni nglambangke bakti-tresnane ning
Sembok-Semake (Ibu-Ramane).
b.
Pamujan Lembu-Nandhi ndepok, nglambangake Tatakan
kekuwatane Kawula-rakyate.
c.
Pamujan reca Dewa Shiwa Guru Dewa, nglambangake
Ramane: Rsi Agastya kuwi Guru-Agung Ilmu Kaprajan lan Kasekten-mandraguna.
d.
Pamujan reca Ganapati Dewane Kawicaksanan putrane
Bathara Guru, nglambangake: Slirane dhewe kuwi putrane Guru Rsi Agastya.
Angkatan
Laut Pucangsula dipindhah ning negara Keling dikwasakake Dewi Simah, dibantu
garwa hang Sabura; nanging isih kebawah negara Pucangsula.
Rsi
Agastya diwisudha diunggahake dadi Dhatu Batur, punjere banjar didadekake kutha
aran: Batur-retna. Banjar Rabwan dadi Plabuhane negara Baturetna.
Let
sawetara taun wong-wong Endrya-Satvamayu krungu warta yen Rsi Agastya jumeneng
Dhatu ning negara Baturretna, wong-wong mau banjur akeh kang padha nusul
pindhah bebadra ning bumi Dieng kang subur digawe ulah petanen. Wong-wong kang
ora dadi tani, diprentahake nyambut gawe ngumpulake wlirang saka peperenge
kawah Dieng; wlirange kanggo pedagangan negara Baturretna diganjolake
barang-barang petukangan lan kain sutra karo Pedagang saka negara China, liwat
plabuhan banjar Rabwan. Negara Baturretna bareng dadi gedhe lan makmur, Dhatu
Rsi Agastya nuli mrentahake tukang-tukang ahli pahat batu wong-wong saka
Endrya-Satvamayu, diutus nggawe Candhi sepirang-pirang; saben candhi mawa reca
Shiwa Bathara Guru; dununge candhi ning bumi punggur Gunung Dieng. Saben candhi
kanggo Pamujane Sramana Shiwa Guru saka Pasraman kana-kana wilayahe negara
Baturretna. Kaendahan lan kaelokane Pasraman Dieng kang akeh banget candhine
Shiwa Guru Dewa, kang kinilung tlaga lan gunung-gunung sesawangane ngresepake
ati. Para Sramana menehi jeneng: Pasraman-agung Endrya pra-Astha.
4.
Dattsu-agung Dewi Sibah nayogyani ning kaipe Hang Sabura nedya ngedhuk wlirang
ning bumi leluwah sawetane Gunung Dieng, sarta nggawe desa ning saelore Kejajar
kanggo panggonane wong-wong kang padha nyambut gawe ngedhuk wlirang mau.
Wlirang kuwi uga diganjolake karo Pedagang saka negara China.
Pengangkutane
wlirang digawekake dalan liwat: Jlumprit, Adireja, Candhirata, Sukareja,
mengetan ning Singaraja nuli nganti diemot prau liwat bengawan Bodri. Sungabane
bengawan-Bodri ning teluk Bodri segara Jawa digawe plabuhan dagang kang sesambungan
dagang karo negara Sabrang kana-kana; papane Teluk Bodri kuwi diapit-apit
Punthuk-punthuk gunung Singaraja, kaanane luwih sembada omber banget nyenengake
tinimbang plabuhan banjar Rabwan. Mula pedagang wlirang kliwat plabuhan Bodri
kuwi malih luwih reja lan maju.
Saka
anane sesambungan dagang wlirang karo negara-negara China, negara loro: Keling
lan Baturretna kuwi malih dadi sugih lan makmur. Nanging mbanjur nukulake kamurkan,
sii lan sijine rebut nguwasani: “Kriwikan dadi Grojogan”. Wekasane dadi perang
bandawala. Ing taun Masehi: 436. Sarehne Kawula-rakyat sing dijak bebadra biyen
nganti dadi negara Keling lan Baturretna kuwi, asal-usule sedulur wong Kanung
Indriya pra Astha Pucangsula, mula peperangan kuwi katelah aran: Perang sedulur
Endriya pra Astha.
Ing
sajrone perang brubuh Rsi Agastya gugur ning palagan, wong-wong Baturretna
saprajurite padha giris buyar mlayu mulih asal-negarane ning Endriya Satvamayu.
Kutha Baturretna lan Pasraman Candhi Dieng sarta penambangan wlirang dijegi
prajurit Keling kang padha makuwon ning Adireja, pangwasane Dhatu Rsi Agastya
dadi cures ganti dikwasani Hang Sabura panglima Angkatan laut keling. Arya
Asvendra krungu yen ramane gugur sarta negarane dikwasani paman-Hang Sabura,
sakala pikire kobar nedya ngrebut negarane swargi-Ramane kang dadi
hak-warisane. Sedyane Arya Asvendra wis dipenggak Ibu Dattsu Pandhita Dewi
Sibah, nanging meksa nglimpe Ibune; dheweke mbudalake prajurit Sandi liwat alas
Rabwan lan Bawang nusup mengidul nedya ngrebut Pasraman-agung Dieng dhisik, lan
panggonan-panggonan wlirang. Tiba apese Arya Asvendra, lagi bisa nrobos
beteng-pungkuran Candhi dheweke wis kena tulup-paser mawa racun saka
Prajurit-seluman Keling kang padha njaga Candhi. Wasana Arya Asvendra gugur
ngrungkepi sangarepe Candhi Sumbadra pamujane Sramana saka Pucangsula,
prajurite Arya Asvendra kang perang ning alas-gedhe Rabwan akeh kang padha
gugur; mayite pating glethak saenggon-enggon ning alas kono ora ana sing
ngrawat, yitmane klambrangan dadi memedi Setan-Roban.
Sebab
saka anane perang sedulur kuwi, Dattsu–agung Dewi Sibah ngrasa angles ing
panggalih; ewuh aya ing pambudi. Arep ngrewangi negara Baturretna ateges nataki
garwa Rsi Agastya. Arep ngrewangi negara Keling ateges nataki sedulur-adhik
Dattsu Dewi Simah. Mula puntoning panggalih mbanjur nilar praja lumengser
mertapa ning Pasraman Taman Argasoka Gunung Tapa’an, pemrentahan Pucangsula
dipasrahake Pepatih; kang didhawuhi ora kena nyampuri urusane Perang-sedulur.
Dewi Sibah seda ing nalika taun Masehi: 445, awu-layon dikubur ning Pundhen
Gunung Tapa’an.
SIGEG
Koleksi Imajiner Nuswantoro
